Ο Ζούμπιν Μέτα διευθύνει Μηνά Μπορμπουδάκη

«Ποια είναι τα βασικά σημεία τριβής για έναν συνθέτη ώστε να δημιουργήσει μουσική;». Το ερώτημα αυτό λειτούργησε ως οδηγός για τον Μηνά Μπορμπουδάκη όταν κλήθηκε να γράψει ένα νέο έργο για μια από τις παλαιότερες ορχήστρες του κόσμου, την ορχήστρα της Βαυαρικής Οπερας, η οποία κλείνει 500 χρόνια ζωής.   Με το σπουδαίο αυτό σύνολο, που στο ξεκίνημά του απαριθμούσε μόλις επτά μουσικούς, έχουν συνδεθεί τα σπουδαιότερα ονόματα της μουσικής ιστορίας.

Η ιδέα των υπευθύνων της Βαυαρικής Οπερας ήταν να καλέσουν τέσσερις μαέστρους που έχουν διατελέσει καλλιτεχνικοί διευθυντές της ορχήστρας να διευθύνουν τέσσερις συναυλίες. Πρόκειται για τους Κεντ Ναγκάνο, Κιρίλ Πετρένκο (επικεφαλής μαέστρος της Φιλαρμονικής του Βερολίνου), Βλάντιμιρ Γιουρόφσκι (νυν μαέστρος της ορχήστρας της Βαυαρικής Οπερας) και Ζούμπιν Μέτα. Καθένας τους θα διευθύνει από μία συμφωνική συναυλία όπου η ορχήστρα της όπερας θα λειτουργήσει ως συμφωνικό σύνολο.

Μοτίβα, χρώματα, χοροί

Σε αυτό το εορταστικό πλαίσιο ανατέθηκε σε συνθέτες οι οποίοι έχουν στενή σχέση με τη Βαυαρική Οπερα να τιμήσουν τα γενέθλια αυτά με μια καινούργια σύνθεση. «Μου προτάθηκε να γράψω ένα δεκάλεπτο περίπου έργο. Ετσι γεννήθηκε το “Apollon et Dionysos” το οποίο θα διευθύνει ο Ζούμπιν Μέτα. Την ιδέα της ιστορίας που έπρεπε να αφηγηθώ, μου την έδωσε το άγαλμα του Απόλλωνα που υπάρχει μπροστά από την Οπερα και το οποίο βλέπω από την εποχή που ήρθα ως φοιτητής στο Μόναχο. Είναι σαν ένας άγιος που τον προσκυνώ κάθε φορά που περνάω μπροστά από την Οπερα. Ο Απόλλωνας είναι ο ένας πόλος για να υπάρξει η σπίθα της δημιουργίας – ο άλλος είναι ο Διόνυσος. Η πνευματικότητα δηλαδή, η συμμετρικότητα και η καθαρότητα από τη μια και από την άλλη η τροφοδότηση του Διονύσου που συνδέεται με τα ένστικτά μας, την έκφραση, την εξωτερίκευση των συναισθημάτων μας, με το γλέντι». Αυτές είναι οι βασικές πηγές της ίδιας της ζωής που φέρουν την ισορροπία. Δεν είναι όμως τυχαίος και ο υπότιτλος του έργου «Apollon et Dionysos»: «patterns, colors and dances for orchestra». Οπως λέει ο συνθέτης «το έργο συνδέεται με μοτίβα, με χρώματα και με χορούς. Δεν υπάρχει μελωδία αλλά λαμπερά φωτεινά ηχοχρώματα που παράγει η ορχήστρα, κυρίως στις ψηλές περιοχές. Αυτό το μέρος αντιστοιχεί στον Απόλλωνα. Αργότερα εμφανίζεται – εκ των βαθέων θα λέγαμε  – ο Διονύσιος, με βαθιά, σχεδόν σκοτεινά ηχοχρώματα και κάποια στιγμή γίνεται ένα πάντρεμα αυτών των δύο ιδεών. Υπάρχει μια πάλη, ένας διάλογος, μια προστριβή και στο τέλος έρχεται η συμφιλίωση μέσα από μια εκστατική ατμόσφαιρα».

Τεράστια τιμή

Πρόκειται για μια πολύ σημαντική στιγμή, για τον σπουδαίο συνθέτη, να ερμηνεύεται ένα έργο του από τον θρυλικό μαέστρο Ζούμπιν Μέτα. «Είναι τεράστια τιμή για μένα αυτή η συνεργασία. Μιλώντας μαζί του βλέπεις τη μουσική ιστορία του 20ού και του 21ου αιώνα που κουβαλάει μέσα του. Αντιλαμβάνεσαι την καλλιέργειά του, την παιδεία του, αλλά και την εμπειρία του. Οταν τον είχα πρωτογνωρίσει στα πρώτα λεπτά της συνάντησή μας, ενώ είχα κάποιον εκνευρισμό, με έκανε να νιώσω αμέσως πολύ όμορφα και άνετα».

Ο Μηνάς Μπορμπουδάκης μέσα σε αυτό το έργο πυκνώνει την πολύχρονη πορεία και συνεχή ανησυχία του στον κόσμο της σύνθεσης. «Υπάρχουν δύο τρόποι δημιουργίας. Ο πρώτος είναι εκείνος με τον οποίο πειραματίζεσαι και προσπαθείς να μάθεις πώς ένας ήχος αντιδρά σε αυτό που εσύ σκέφτεσαι και πώς εσύ αντιδράς με τον ήχο. Αυτό συμβαίνει κυρίως με τα έργα μικρών συνόλων όπου υπάρχει μια πιο άμεση επαφή με τον μουσικό. Υπάρχουν όμως και τα έργα για μεγαλύτερα σύνολα όπου διεισδύει η γνώση και η εμπειρία σου. Αυτή για μένα είναι και η ομορφιά της σύνθεσης: ότι, δηλαδή, με ορισμένα πράγματα πας μπροστά και με άλλα κάνεις ενός είδους “μανιφέστο”. Και πρόκειται για αποστάγματα των τελευταίων 10 ετών, ή αν θέλεις των τελευταίων τριών ή τεσσάρων έργων».

Αυτή τη δεκαετία, λέει ο Μηνάς Μπορμπουδάκης, όρισε τους δρόμους που θα ήθελε ν ακολουθήσει αλλά και το γεγονός ότι τα «δώρα» του χρόνου μπορεί να τα εντάσσει στα έργα του. «Αλλα από αυτά τα καταγράφεις και τα συμπεριλαμβάνεις στον προγραμματισμό σου και άλλα εμφανίζονται εντελώς τυχαία – αυτά μάλιστα είναι ίσως και τα πιο ενδιαφέροντα. Γιατί μέσα από τον πειραματισμό και τον μουσικό διάλογο – πρώτα με το λευκό χαρτί και μετά με τους μουσικούς που συνεργάζεσαι – αναδύονται στοιχεία που ούτε καν είχες φανταστεί. Και αυτή είναι η ομορφιά της μουσικής».

Να σημειωθεί ότι το προηγούμενο έργο του Μηνά Μπορμπουδάκη «Z metamorphosis» συνεχίζει το ταξίδι του με διάφορες ορχήστρες ανά την Ευρώπη. Επόμενοι σταθμοί είναι το Οσλο, στο οποίο θα διευθύνει ο σπουδαίος Κωνσταντίνος Καρύδης στις 26 Ιανουαρίου, καθώς και στις 9 και 10 Μαρτίου στο Τορίνο.