Ηχοδύναμα

Σούμπερτ: Συμφωνίες αρ. 8 «Ημιτελής» και 9 «Η μεγάλη». Γιορντί Σαβάλ, Le Concert Des Nations, AliaVox, 2 SACD

Ο Γιορντί Σαβάλ είναι ταυτισμένος με την «παλιά» μουσική: ανέδειξε συστηματικά όσο λίγοι τους συνθέτες της σε βάθος και έκταση και κατάφερε να τους κάνει πιο αγαπητούς στο μεγάλο κοινό ίσως περισσότερο από κάθε άλλον ομότεχνό του. Αιώνες προκλασικής, συχνά δε ξεχασμένης, εργογραφίας πήραν μέσα από τις ερμηνείες του νέα ζωή και ήρθαν ξανά στο προσκήνιο. Σε αυτό συνέβαλε το γεγονός ότι ο ίδιος και η ορχήστρα του υπήρξαν από την πρώτη ημέρα, κατά κάποιο τρόπο, απόλυτα «εικονοκλάστες». Ο Σαβάλ δεν ήταν ποτέ συμβατικός. Δεν λειτούργησε «με το σεις και με το σας» στην αναπαραγωγή της παρτιτούρας. Γι’ αυτόν η μουσική ήταν πάντοτε μία σχεδόν «πολεμική» κατάσταση στην οποία αναζητούσε να αναδείξει πριν από κάθε τι άλλο το πρωτογενές. Και το κατάφερνε χωρίς να νοιάζεται για την «ομορφιά» με την ακαδημαϊκά κυρίαρχη πλάνη έννοια του όρου. Η ομορφιά στον Σαβάλ είναι γήινη, σκληρή, πραγματική, αληθινή.

Με αυτές τις αρετές πορεύθηκε για δεκαετίες σε όλες τις εκδοχές του ευρωπαϊκού μπαρόκ, με εξαίρεση, σε σημαντικό βαθμό, την ιταλική και τη γερμανική, δηλαδή τις πιο μεγάλες και πιο δουλεμένες απ’ όλες. Τα τελευταία χρόνια, όμως, πέρασε τον Ρουβίκωνα του κλασικού κόσμου: πρώτα, οι τελευταίες συμφωνίες του Μότσαρτ. Αργότερα, οι πλήρεις συμφωνίες του Μπετόβεν. Και, τώρα, οι δύο τελευταίες συμφωνίες του Σούμπερτ: η «Ημιτελής» και η «Μεγάλη»: με άλλα λόγια, για τα δεδομένα του Σαβάλ, ένα ταξίδι πολύ μακρινό. Ομως, τι ταξίδι!

Η «Ημιτελής» του είναι χωρίς ίχνος υπερβολής μία από τις πιο εντυπωσιακές αναγνώσεις που έχουν ηχογραφηθεί τα τελευταία χρόνια. Δεν πρέπει να κάνει κανείς το (εύλογο πάντως) λάθος να περιμένει εδώ έναν Σούμπερτ που θα θυμίζει… Μαραί. Δεν πρόκειται γι’ αυτό. Καθόλου. Πρόκειται για… γνήσιο Σούμπερτ 100%. Μελετημένο βαθιά, όπως ό,τι κάνει ο Σαβάλ. Με πλήρη γνώση και έλεγχο. Με μία ορχήστρα που είναι σε θέση να τον ακολουθήσει οπουδήποτε θέλει να φτάσει – και φτάνει πολύ μακριά. Είναι ένας Σούμπερτ που δεν αφήνει το παραμικρό κενό, την ελάχιστη χαραμάδα ακάλυπτη, ως μέγας πρώιμος ρομαντικός συνθέτης, ως οραματιστής ενός νέου μουσικού λόγου που δεν υπήρχε πριν από αυτόν. Ετσι τον διαβάζει ο Σαβάλ και έτσι τον ερμηνεύει, με εκπληκτική καθαρότητα, χωρίς ίχνος υπερβολής σε καμία κατεύθυνση. Είναι μια αποτύπωση που δεν έχει να κάνει με σχολές, ούτε εγκλωβίζεται σε αυτές. Εχει να κάνει με το κείμενο. Και, ειδικά στην «Ημιτελή», λειτουργεί τόσο αποτελεσματικά, ώστε νομίζεις ότι την ακούς ξανά από την αρχή.

Αλλά και η «Μεγάλη Συμφωνία» έχει επίσης μεγάλο ενδιαφέρον εδώ: ένα έργο τελείως διαφορετικό από το προηγούμενο από την ίδια του τη φύση. Πολύ πιο εξωστρεφές, σε βαθμό να κινείται περίπου στον αντίποδα. Και με γιγάντιες διαστάσεις, γεμάτο από καινοτομία. Είναι, σε πολλές στιγμές της, ένα τεράστιο τραγούδι – και ο Σούμπερτ είναι συνώνυμος με το τραγούδι. Και εδώ, ο Σαβάλ υπηρετεί τη μουσική και όχι κάποια ιδεοληψία, όπως τόσο συχνά συνέβη με τους φανατικούς οπαδούς διαφόρων νεοτερισμών, ιδίως των οργάνων εποχής. Ομως όχι με εκείνον. Σε όλη του την πορεία ο ιδιοφυής καταλανός αρχιμουσικός το έχει αποδείξει ατέλειωτες φορές: είναι πιο πάνω απ’ αυτό. Το ίδιο κάνει και τώρα, σε μία μουσική που, πλέον, ασυζητητί μπορεί να λογίζεται, και αυτή, μέσα στο προνομιακό του πεδίο. Και όλα αυτά, έχει σημασία, ηχογραφημένα με τρόπο που τα ακούς σαν να εξελίσσονται μπροστά σου.