Οι εφημερίδες των χαρακωμάτων του 1922

Χειρόγραφες ή δακτυλογραφημένες, δωρεάν ή με συνδρομή (σε δραχμές ή σε λίρες Αγγλίας!), με γραφεία σε αντίσκηνα ή σε στάβλους και περιεχόμενο κάποιες φορές σε έμμετρο λόγο και κάποιες φορές διαγεγραμμένο από τη λογοκρισία. Είναι ο Αραμπάς και η Αρβύλλα, η Καραβάνα και η Καρακάξα, η Μανιβέλα, η Νταλίκα, το Σούσουρο, η Φούντα, η Τσουκνίδα, ο Φερετζές και το Τσαρούχι ή πιο συνοπτικά οι εφημερίδες που εξέδιδαν οι έλληνες στρατιώτες στο μέτωπο της Μικράς Ασίας.

Αγνωστες στο ευρύ κοινό τα πολύτιμα αυτά τεκμήρια της καθημερινότητας, της ζωής, των δυσκολιών, των περιπετειών, του χιούμορ, αλλά και της πικρίας όσων μάχονταν μακριά από τα σπίτια τους, οι εφημερίδες αυτές (για την ακρίβεια όσα αντίτυπά τους βρίσκονται στο αρχείο της ΕΣΗΕΑ) αποτελούν το αντικείμενο της έκδοσης «1922, Με ξιφολόγχη και γραφίδα» του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ που τεκμηρίωσε ιστορικά ο ερευνητής Δημήτρης Σκλαβενίτης, επιμελήθηκε εκδοτικά ο οίκος Μέλισσα και περιλαμβάνει αναλυτικές παρουσιάσεις μιας πλειάδας καταξιωμένων δημοσιογράφων, μελών της Ενωσης.

Είκοσι ένας τίτλοι εφημερίδων και 60 φύλλα συνολικά θησαυρίζονται στο αρχείο της ΕΣΕΗΑ – άγνωστο πώς κατέληξαν εκεί – που εκδόθηκαν από τον Δεκέμβριο του 1921 έως τον Αύγουστο του 1922. «Με τίτλους χιουμοριστικούς και δηλωτικούς των Σωμάτων που τις εξέδιδαν, οι στρατιώτες σατίριζαν μέσα από χρονογραφήματα, διηγήματα, ποιήματα, ευφυολογήματα, αγγελίες κ.λπ. την αδυναμία τους να ικανοποιήσουν τις βασικές τους ανάγκες (…) ενώ πολλά δημοσιεύματα αφορούσαν τις εξωστρατιωτικές δραστηριότητες με το ποδόσφαιρο και τον χορό να συγκεντρώνουν την προτίμηση των οπλιτών», σημειώνει ο Δημήτρης Σκλαβενίτης. Από την πρώτη εφημερίδα στρατιωτών που κυκλοφόρησε στο μέτωπο, την εβδομαδιαία «Αρβύλλα» (φωτογραφία) με διευθυντή τον «Πάρη Χαμπάρη» ως τη συνδρομητική (2 δρχ. μηνιαίως) «Εφημερίδα των Χαρακωμάτων» και από τη χωρίς ιδιοκτήτη, διευθυντή και αρχισυντάκτη «Καρακάξα» και την «Νταλίκα» που διέθετε «ανταποκρίσεις εξ όλης της Ευρώπης δι’ ειδικής εγκαταστάσεως ασυρμάτου» (προφανώς χιουμοριστική αναφορά) έως τη «Φούντα» που εκδίδονταν από το σύνταγμα του Νικόλαου Πλαστήρα, οι εκδόσεις αυτές αποκαλύπτουν μεταξύ άλλων το πώς περνούσαν οι στρατευμένοι τις γιορτές, την έλλειψη των δικών τους προσώπων και δη των συντρόφων τους, αλλά και τη θέση τους για τις πολεμικές επιχειρήσεις. Κι ενώ αυτά τα δεδομένα καλύπτουν το πρώτο μέρος της εξαιρετικά επιμελημένης και πλούσια εικονογραφημένης έκδοσης, το δεύτερο μέρος της είναι αφιερωμένο στους δημοσιογράφους που είτε κατάγονταν «από τις αλησμόνητες πατρίδες και μπόλιασαν τον ελλαδικό Τύπο» είτε υπήρξαν «ήρωες – μέλη της ΕΣΗΕΑ στο μικρασιατικό μέτωπο».

* H έκδοση «1922, Με ξιφολόγχη και γραφίδα» δεν πωλείται. Πληροφορίες στην ΕΣΗΕΑ (info@esiea.gr)