Η χρονιά που ο κόσμος χωρίστηκε

Οποιαδήποτε προσπάθεια να κοιτάξει κανείς μπροστά στις σινοαμερικανικές σχέσεις το 2023 θα αποκαλύψει ένα τοπίο γεμάτο αβεβαιότητες. Δεν υπάρχει μόνο ο υπέρτατος στρατηγικός στόχος διατήρησης της ειρήνης στα Στενά της Ταϊβάν, αλλά και οι συχνά τεταμένες σχέσεις της Κίνας με άλλες δυνάμεις, όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Αυστραλία, η Ινδία και η Ευρώπη, καθώς και οι σχέσεις της με αλλοπρόσαλλους φίλους, όπως η Ρωσία. Και πέραν αυτών υπάρχει το ερώτημα του κατά πόσο η κινεζική οικονομία θα προσγειωθεί με ασφάλεια ή θα συντριβεί την επόμενη χρονιά.

Η πολιτική οικονομία της Κίνας

Η έκθεση εργασίας που παρέδωσε ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ στο 20ό συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας τον Οκτώβριο καθιστά σαφές πως οι κινέζοι σχεδιαστές της οικονομικής πολιτικής θα δώσουν έμφαση στον κρατικό επιχειρηματικό τομέα, τον κομματικό έλεγχο, την εθνική οικονομική αυτάρκεια, και μια νέα έμφαση στην αναδιανομή του πλούτου το 2023 και πέραν αυτού. Αυτό συνεπάγεται μία σημαντική πολιτική διόρθωση σε σχέση με την έμφαση στις δυνάμεις της αγοράς, τον ιδιωτικό τομέα και την πλήρη διεθνή οικονομική ενσωμάτωση που είδαμε τις προηγούμενες δεκαετίες υπό τον Ντενγκ Σιαοπίνγκ, τον Τζιανγκ Ζεμίν και τον Χου Τζιντάο.

Το κρίσιμο ερώτημα για το 2023, ωστόσο, είναι ο βαθμός που αυτή η ιδεολογική επιμονή στο κράτος, αντί της αγοράς, θα συνεχίσει να παρακωλύει τις συνολικές αναπτυξιακές επιδόσεις της Κίνας. Το πιθανότερο είναι πως η επαναβεβαίωση του ρόλου του κράτους στον τομέα της τεχνολογίας θα εμποδίσει την τεχνολογική καινοτομία και την εμπορική εφαρμογή της να παραμείνουν η ισχυρή κινητήρια δύναμη ανάπτυξης που υπήρξε στο παρελθόν. Επιπλέον, η συνεχιζόμενη απομόχλευση του κινεζικού τομέα ακινήτων αναμένεται επίσης να αποτελέσει τροχοπέδη για την οικονομική ανάπτυξη.

Πλάι σε αυτούς τους ιδεολογικούς παράγοντες είναι το δυσμενές δημογραφικό προφίλ της Κίνας, καθώς και η συνεχιζόμενη αβεβαιότητα για το μέλλον του εγχώριου καθεστώτος διαχείρισης της Covid-19. Ολα αυτά συνθέτουν ένα ευρύ φάσμα ενάντιων οικονομικών ανέμων.

Οι σινοαμερικανικές σχέσεις

Η συνάντηση του Σι με τον αμερικανό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν, στη Σύνοδο του G20 στο Μπαλί τον Νοέμβριο, αναμένεται να δημιουργήσει μία ευκαιρία σταθεροποίησης των διμερών σχέσεων, παρότι αυτό δεν πρέπει να εξισώνεται με μια συνολική προσπάθεια ομαλοποίησης της σχέσης. Στρατηγικά, και οι δύο πλευρές μοιάζει να έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αξίζει να βρουν τρόπους και μέσα να περιορίσουν βραχυπρόθεσμα τη διπλωματική τους ρήξη, χωρίς να επιδιώξουν την επιδιόρθωσή της. Επιπλέον, οι μεσοπρόθεσμες έως μακροπρόθεσμες στρατηγικές προθέσεις της Κίνας αναφορικά με την Ταϊβάν μοιάζουν να παραμένουν απαράλλακτες.

Στην πραγματικότητα, μια προσεκτική ανάγνωση της γλώσσας που χρησιμοποιείται στην επίσημη κινεζική απόδοση της Συνόδου Μπάιντεν – Σι δείχνει μια σκλήρυνση της κινεζικής στάσης όσον αφορά την Ταϊβάν. Για πρώτη φορά, ο Σι αναφέρεται στην Ταϊβάν ως μία «αξεπέραστη κόκκινη γραμμή» στις σινοαμερικανικές σχέσεις. Επιπλέον, αναφέρεται στην αμερικανοσινική στάση γύρω από την Ταϊβάν ως το «θεμέλιο της πολιτικής σχέσης ανάμεσα στις δύο χώρες». Καμία από αυτές τις θέσεις δεν υποδηλώνει την ανάδυση της οποιασδήποτε τακτικής ευελιξίας, από την πλευρά της Κίνας, σε αυτό το σημαντικό ζήτημα.

Ωστόσο, σε πείσμα αυτής της σχετικής σκλήρυνσης, τα ανακοινωθέντα που εκδόθηκαν μετά τη Σύνοδο περιέχουν νέα γλώσσα, από την κινεζική και την αμερικανική πλευρά, για την πιθανότητα εύρεσης ενός νέου μηχανισμού σταθεροποίησης στον βραχυπρόθεσμο έως μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Για παράδειγμα, ο Σι αναφέρθηκε στην ανάγκη εύρεσης νέων «δικλίδων προστασίας» για τη διμερή σχέση προκειμένου να αποφευχθούν κρίσεις και συγκρούσεις. Ο Σι χρησιμοποίησε επίσης μία νέα γλώσσα όσον αφορά την ανάγκη για ένα «δίχτυ ασφαλείας», προκειμένου να περιοριστεί περαιτέρω ένας τέτοιος κίνδυνος. Πέραν αυτών των δύο νέων γλωσσικών διατυπώσεων, ο Σι έχει εξουσιοδοτήσει ανώτερους αξιωματούχους να «διατηρήσουν στρατηγικές επικοινωνίες» ανάμεσα στις δύο πλευρές, συμπεριλαμβανομένης της ανασύστασης της ομάδας εργασίας ΗΠΑ – Κίνας. Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την προτεινόμενη επίσκεψη του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Αντονι Μπλίνκεν στο Πεκίνο τον Φεβρουάριο – Μάρτιο 2023.

Πρέπει άλλες χώρες
να διαλέξουν πλευρά;

Οπως είναι προφανές, η κατάσταση της πιο σημαντικής διμερούς σχέσης στον κόσμο θα επηρεάσει και άλλες χώρες το 2023. Αυτό θα καταστεί περισσότερο προφανές στην Ευρώπη, όπου οι ΗΠΑ θα επιδιώξουν να επιμείνουν στις προσπάθειές τους να διασφαλίσουν ευρωπαϊκή στήριξη για την απαγόρευση των εξαγωγών ημιαγωγών που ανακοίνωσαν μονομερώς τον Οκτώβριο. Αυτοί οι τελευταίοι περιορισμοί έχουν ευρεία σημασία. Το γεγονός ότι δεν ανακοινώθηκαν με ευρωπαϊκή υποστήριξη υποδηλώνει το επίπεδο της ευρωπαϊκής αντίστασης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εχθρότητας απέναντι σε αυτή την άμεση αμερικανική προσπάθεια για μία θεμελιώδη τεχνολογική αποσύνδεση με την Κίνα.

Οι ευρωπαίοι ηγέτες πρέπει να είναι έτοιμοι, το 2023, για περαιτέρω αμερικανικές προσπάθειες συμμόρφωσής των Ευρωπαίων με το νέο καθεστώς. Και οι δύο πλευρές θα θυμηθούν τον λεκτικό πόλεμο των προηγούμενων ετών για την επιβολή τεχνολογικών απαγορεύσεων στη Huawei και τη χρήση του εξοπλισμού της σε δίκτυα 5G σε χώρες ανά την Ευρώπη. Οι ΗΠΑ κατέληξαν στο συμπέρασμα πως οι προσπάθειές τους ανταμείφθηκαν με έναν υψηλό βαθμό ευρωπαϊκής συμμόρφωσης. Το πιθανότερο είναι να προσπαθήσουν να επιτύχουν το ίδιο αποτέλεσμα και με αυτόν τον νέο γύρο απαγορεύσεων εξαγωγών.

Το 2023, λοιπόν, αναμένεται να είναι μία ακόμα δυναμική χρονιά τόσο για την εγχώρια πολιτική οικονομία της Κίνας, όσο και για τη σχέση της με τις ΗΠΑ και τις επιπτώσεις αυτής της σχέσης σε άλλες χώρες. Η σχέση της με τις ΗΠΑ μπορεί να σταθεροποιηθεί σε καθαρούς όρους (εξαιρουμένου κάποιου εξωτερικού αποσταθεροποιητικού συμβάντος, ιδιαίτερα κάποιου που θα αφορά την εσωτερική πολιτική διαδικασία της Ταϊβάν ενόψει των επόμενων προεδρικών εκλογών της νήσου, το 2024). Καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς, και σχεδόν μετά βεβαιότητος και ύστερα από αυτή, οι εντάσεις που προκύπτουν από τη σινοαμερικανική σχέση θα συνεχίσουν να γίνονται ορατές στην Ευρώπη και την Ασία.