Οι αρχιεπισκοπικές εκλογές και το διακύβευμά τους

Διεξήχθη την περασμένη Κυριακή 18/12 η πρώτη φάση της διαδικασίας για την ανάδειξη νέου Αρχιεπισκόπου Ιουστινιανής και πάσης Κύπρου σε διαδοχή του μακαριστού Χρυσοστόμου Β’. Πιο συγκεκριμένα, σε αυτό το στάδιο, κλήρος και λαός κλήθηκαν να εκφράσουν, με συμβουλευτική μάλλον στόχευση, στην κάλπη την προτίμηση στον εκλεκτό τους. Η συμμετοχή κυμάνθηκε γύρω στο 30%, γεγονός μάλλον αποθαρρυντικό, το οποίο θα πρέπει να συνεκτιμηθεί από τον νέο Αρχιεπίσκοπο κατά τον ποιμαντικό σχεδιασμό του… Οι τρεις που επικράτησαν, δηλαδή οι Μητροπολίτες Λεμεσού, Πάφου και Ταμασσού, θα τεθούν, το πιθανότερο μεταξύ Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς, στην κρίση της Ι. Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου, η οποία, με βάση τους συσχετισμούς δυνάμεων που καταγράφονται στο εσωτερικό της, θα επιλέξει τον νέο προκαθήμενό της, γεγονός με ιδιαίτερο συμβολισμό…

Είναι αλήθεια ότι στην Εκκλησία της Κύπρου διατηρείται η συμμετοχή των λαϊκών στην ανάδειξη των ποιμένων της. Η πρόβλεψη αυτή, όμως, πέρα από το ότι εγγυάται τη νομιμοποίηση του Αρχιεπισκόπου στη συνείδηση του λαού, εμφανίζει και αρνητικές συνδηλώσεις. Οι επιφυλάξεις εντοπίζονται, κυρίως, στον κίνδυνο κομματικοποίησης του εκκλησιαστικού χώρου, αφού προβλέπεται η υποβολή υποψηφιοτήτων, η διεξαγωγή μιας, άτυπης έστω, προεκλογικής εκστρατείας και η αποτύπωση δημοσκοπικών τάσεων για την αποδοχή των υποψηφίων, εκδηλώσεις οι οποίες δεν ταιριάζουν με το ήθος και την παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ωστόσο, ο εξορθολογισμός της συμμετοχής του λαϊκού στοιχείου που επιχειρήθηκε στο πλαίσιο σύνταξης του νέου Καταστατικού Χάρτη εγγυάται, νομίζω, την περιφρούρηση της διαδικασίας. Ετσι, και ο λαός δεν παραγκωνίζεται και η τάξη της Εκκλησίας δεν παραθεωρείται. Η ανάδειξη των ποιμένων, και δη του Αρχιεπισκόπου, αν και δεν μπορεί να γίνεται με όρους κοσμικής προβολής και επιβολής, πρέπει, στο πλαίσιο μιας άσκησης εύθραυστης ισορροπίας, να (συν)υπολογίζει και τη φωνή του λαού, προκειμένου να μη μετατραπεί η τελευταία σε οργή Θεού… Σε κάθε περίπτωση, είναι ένα στοίχημα που φαίνεται να κερδήθηκε. Το γε νυν έχον, τα προσχήματα μάλλον τηρήθηκαν και οι κραυγαλέες εκτροπές του παρελθόντος αποφεύχθηκαν…

Υπάρχει, όμως, και μία άλλη παράμετρος, η οποία καθιστά γεγονός κομβικής σημασίας την ανάδειξη νέου Αρχιεπισκόπου Κύπρου. Η Εκκλησία της Κύπρου είναι Αυτοκέφαλη ήδη από το 431 μ.Χ., με απόφαση της Γ’ Οικουμενικής Συνόδου της Εφέσου. Κατέχει, επομένως, περίοπτη θέση στο συνταγμάτιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τούτο σημαίνει ότι ο ρόλος της στην «εὐστάθεια τῶν Ἁγίων τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησιῶν» είναι εξ ορισμού καθοριστικός, ιδίως σήμερα που, μετά τη χορήγηση της ουκρανικής αυτοκεφαλίας και τη θεολογική νομιμοποίηση της ρωσικής εισβολής, η εμπερίστατη Ορθοδοξία δοκιμάζει τις αντοχές της και στο πεδίο της γεωπολιτικής…

Στην ίδια συνάφεια, η Εκκλησία της Κύπρου, αν και οι συνταγματικές σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία διέπονται από το καθεστώς της ομοταξίας, διαθέτει το δικό της ξεχωριστό αποτύπωμα στην πραγματικότητα της Μεγαλονήσου, τόσο λόγω του παραδοσιακά εθναρχικού ρόλου που καλείται, ήδη από την εποχή του Μακαρίου, να διαδραματίσει ο εκάστοτε Αρχιεπίσκοπος Κύπρου όσο και, κυρίως, εξαιτίας της οικονομικής ανεξαρτησίας και αυτάρκειάς της.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η τελική αποτίμηση για τη βιωσιμότητα και αποτελεσματικότητα του νέου μοντέλου αρχιεπισκοπικής εκλογής θα γίνει εν καιρώ και σε ανύποπτο χρόνο. Μέχρι τότε, «τάς θύρας τάς θύρας ἐν σοφίᾳ πρόσχωµεν»…

Ο Γεώργιος Ι. Ανδρουτσόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής του Εκκλησιαστικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και δικηγόρος