Το φαινόμενο «περιστρεφόμενες θύρες» {LF}και η αθέμιτη επιρροή

Πολλά χρόνια τώρα οι Βρυξέλλες ταλανίζονται από το πρόβλημα των «περιστρεφόμενων θυρών», δηλαδή του φαινομένου στελέχη, ενίοτε ανώτατα, των ευρωπαϊκών θεσμών να μεταβαίνουν σε υψηλά αμειβόμενες θέσεις στον ιδιωτικό τομέα και το αντίστροφο.

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αποτέλεσε ο Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 2004 ως το 2014, που το 2016 ανέλαβε μη εκτελεστικός πρόεδρος των διεθνών δραστηριοτήτων της Goldman Sachs. Τότε είχε προκληθεί μεγάλος θόρυβος και ο διάδοχός του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ είχε ζητήσει να διενεργηθεί έρευνα εις βάρος του ύστερα από επιστολή της ευρωπαίας μεσολαβήτριας Εμιλι Ο’ Ράιλι.

Η περίπτωση Κρους

Αντίστοιχα, στις δύο επιτροπές Μπαρόζο η Νέλι Κρους υπηρέτησε πρώτα ως επίτροπος Ανταγωνισμού και στη συνέχεια με το χαρτοφυλάκιο της Ψηφιακής Ατζέντας, ενώ είχε βρεθεί στην Επιτροπή ύστερα από μια σταδιοδρομία αρχικά στην ολλανδική πολιτική και έπειτα στον ιδιωτικό τομέα. Ολοκληρώνοντας τη δεύτερη θητεία της και αφού πέρασε το υποχρεωτικό δεκαοκτάμηνο της απαγόρευσης απασχόλησης στον ιδιωτικό τομέα, η Κρους ανέλαβε ανώτερη θέση στην Uber. Οταν βγήκαν στη δημοσιότητα τα «Uber Files» το 2022 αποκαλύφθηκε ότι η ίδια και το επιτελείο της είχαν επαφές με την εταιρεία ήδη από το 2013.

Αλλά και ο σημερινός αντιπρόεδρος της Επιτροπής και ύπατος εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας Ζοζέπ Μπορέλ το 2012 είχε αναγκαστεί να παραιτηθεί από τη θέση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου γιατί δεν είχε δηλώσεις 300.000 ευρώ που λάμβανε ετησίως ως μέλος της διοίκησης της ισπανικής εταιρείας Abengoa, θέση που ανέλαβε το 2009 όταν ολοκλήρωσε τη θητεία του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (σε τμήμα της οποίας ήταν και πρόεδρος).

Η γενική διατύπωση του άρθρου 245 της συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ αφήνει αρκετά περιθώρια παρερμηνείας: «Τα μέλη της Επιτροπής απέχουν από κάθε πράξη ασυμβίβαστη προς τον χαρακτήρα των καθηκόντων τους. […] Αναλαμβάνουν επισήμως την υποχρέωση, κατά την ανάληψη των καθηκόντων τους, να τηρούν κατά τη διάρκεια της θητείας τους και μετά τη λήξη αυτής τις υποχρεώσεις που απορρέουν εκ της θέσεώς τους, και ιδίως τα καθήκοντα εντιμότητας και διακριτικότητας ως προς την αποδοχή, μετά τη λήξη της θητείας τους, ορισμένων θέσεων ή ορισμένων πλεονεκτημάτων». Από εκεί και πέρα, για δύο χρόνια μετά τη λήξη της θητείας τους τα πρώην μέλη της Επιτροπής έχουν απαγόρευση να κάνουν λόμπινγκ και πρέπει να ζητούν άδεια για την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας. Για τον πρόεδρο το χρονικό όριο είναι τρία χρόνια. Για τους ευρωβουλευτές δεν υπάρχει απαγόρευση ως προς την επαγγελματική δραστηριότητα, εκτός από αυτή του επαγγελματικού λόμπινγκ, κάτι που μπορούν να κάνουν μετά τη λήξη της θητείας τους. Οσοι εκλέγονται στην Ευρωβουλή υποχρεώνονται με την ανάληψη των καθηκόντων τους να δηλώσουν πλήρως τα οικονομικά τους συμφέροντα.

Δομικό φαινόμενο

Για τον Γιώργο Βασσάλο, διδάσκοντα Πολιτικών Επιστημών στα Πανεπιστήμια της Λίλης και της Σορβόννης, «οι “περιστρεφόμενες θύρες” είναι ένα δομικό φαινόμενο. Εάν δούμε συγκεκριμένες διευθύνσεις της Κομισιόν, όπως για παράδειγμα αυτή που ασχολείται με τον χρηματοπιστωτικό τομέα, έχουμε το 30% των στελεχών να έχουν δουλέψει και στον ιδιωτικό τομέα». Οπως εξηγεί, δεν είναι μόνο θέμα αθέμιτης επιρροής. «Το πρόβλημα ότι αυτοί οι άνθρωποι καταλαβαίνουν μόνο τους προβληματισμούς των μεγάλων εταιρειών» σημειώνει και συμπληρώνει ότι «δεν έχουμε “περιστρεφόμενες πόρτες” με συνδικάτα ή με περιβαλλοντικές οργανώσεις, ούτε καν με τα πανεπιστήμια τόσο πολύ. Εχουμε κυρίως με μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες».