Η Ελευσίνα στον διεθνή χάρτη του πολιτισμού

Με δύο χρόνια καθυστέρηση – ελέω πανδημίας, που στην προκειμένη περίπτωση αποδείχθηκε ευλογία, καθώς το επίπεδο ετοιμότητας για το 2021 ήταν σχεδόν μηδενικό – και 465 εκδηλώσεις που φέρουν την υπογραφή 192 ελλήνων και 137 διεθνών δημιουργών από 30 χώρες ετοιμάζεται η Ελευσίνα να ξεκινήσει τη διαδρομή της ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης και ως η τέταρτη πόλη που αναλαμβάνει τον ρόλο στη γενέτειρα του θεσμού.

Με οριακή ετοιμότητα στις υποδομές σε ορισμένες περιπτώσεις – γίνεται αγώνας δρόμου για να είναι έτοιμο το πρώην εργοστάσιο Ιρις ώστε να φιλοξενήσει τον Απρίλιο την πρώτη εμφάνιση του διακεκριμένου συνόλου σύγχρονης μουσικής disson Art – αλλά και αλματώδη πρόοδο σε άλλες, η Ελευσίνα υπόσχεται ότι θα ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της ενεργοποιώντας 30 εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους. Και βρίσκεται στην τελική ευθεία για να μοιραστεί τον τίτλο μαζί με την Τιμισοάρα της Ρουμανίας και το Βέσπρεμ της Ουγγαρίας.

Η μικρότερη, αλλά και από τις αρχαιότερες πόλεις που έχουν ενταχθεί στον θεσμό, τον οποίο εμπνεύστηκε η Μελίνα Μερκούρη και υλοποίησε σε συνεργασία με τον γάλλο ομόλογό της Ζακ Λανγκ, έχει προϋπολογισμό που θα ξεπεράσει κατά τι τα 28 εκατ. ευρώ και εκτιμάται ότι θα αφήσει πίσω της μια σειρά άνω των οκτώ κτιριακών υποδομών, σύμφωνα με τη διευθύνουσα σύμβουλο της διοργάνωσης Νανά Σπυροπούλου.

Εναρξη τον Φεβρουάριο

To ραντεβού για την έναρξη των «Μυστηρίων Μετάβασης», όπως είναι ο τίτλος του προγράμματος, δόθηκε για τις 4 Φεβρουαρίου 2023. Οι επικεφαλής, ωστόσο, με πρωταγωνιστή τον γενικό καλλιτεχνικό διευθυντή Μιχαήλ Μαρμαρινό, παρά τη μαραθώνια παρουσίαση διάρκειας δυόμισι ωρών, προτίμησαν να μην ανοίξουν πλήρως τα χαρτιά τους, αλλά να διατηρήσουν κάποιες από τις εναρκτήριες και τις κομβικές δράσεις υπό το πέπλο μυστηρίου, ακολουθώντας τη γενική θεματική της διοργάνωσης.

Κι έτσι, μπορεί χθες στην κατάμεστη αίθουσα του X-Bowling Art Center να μην αποκαλύφθηκαν λεπτομέρειες για τη «φαντασμαγορική τελετή έναρξης» στο παράκτιο μέτωπο της πόλης, σε ιδέα του Μ. Μαρμαρινού και σκηνοθεσία του βρετανού σκηνοθέτη Κρις Μπάλντγουιν, όπου τέσσερις ανθρώπινες πομπές από την Ελλάδα και την Ευρώπη θα φτάσουν στην Ελευσίνα από στεριά και θάλασσα, ενώ ανάμεσά τους θα βρεθεί η μεγαλύτερη προσκυνηματική πομπή στη μακραίωνη ιστορία της Ελευσίνας. Εκείνη της καλλιτεχνικής κολεκτίβας TimeCircus που έχει ξεκινήσει από την Αμβέρσα και διασχίζει πεζή την Ευρώπη με ένα πλοίο ξηράς, μια κιβωτό από ανακυκλώσιμα υλικά – εξού και ο τίτλος του εγχειρήματος «Ark» -, η οποία θα στηθεί στην Ελευσίνα για να λειτουργήσει ως στέγη ανταλλαγής ιδεών.

Οι Στέρεο Νόβα

Χειροκροτήματα, όμως, απέσπασε η είδηση ότι οι Στέρεο Νόβα (Κωνσταντίνος Βήτα και Μιχάλης Δέλτα) θα επανενωθούν ειδικά για τη συγκεκριμένη βραδιά (από 9 Ιανουαρίου ξεκινούν οι κρατήσεις θέσεων), ενώ το «παρών» θα δώσουν εκείνο το βράδυ και DJ από τις άλλες δύο πολιτιστικές πρωτεύουσες.

Μυστήριο, επίσης, καλύπτει την ταυτότητα του «καλλιτέχνη διεθνούς βεληνεκούς» που θα δώσει συναυλία στον περιβάλλοντα χώρο του πρώην εργοστασίου Ιρις. Καθώς και τις ακριβείς ημερομηνίες του συνόλου σχεδόν των εκδηλώσεων, με ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως οι τελετές έναρξης και λήξης (21 Νοεμβρίου), το «Ανθρώπινο Ρέκβιεμ», ένα από τα κύρια έργα της διοργάνωσης που θα πραγματοποιηθεί εντός του αρχαιολογικού χώρου με την υπογραφή του γερμανού σκηνοθέτη Γιόχεν Ζάντιγκ και της χορογράφου Σάσα Βαλτς (22-24/9, 29-30/9 και 1/10), και η σε παγκόσμια πρεμιέρα νέα παραγωγή του Ρομέο Καστελούτσι «Μa», με πρωταγωνιστή έναν μητροκτόνο που δεν είναι Ελληνας, έναν άνθρωπο δηλαδή που φέρει τα δύο μοναδικά χαρακτηριστικά τα οποία απαγόρευαν σε κάποιον να συμμετέχει στα Ελευσίνια Μυστήρια (1-13/9, για 11 παραστάσεις, εκ των οποίων η μία αποκλειστικά για κατοίκους της Ελευσίνας).

Τρεις άξονες

Πλούσιο και πολυσυλλεκτικό – καλύπτει 17 είδη τέχνης – το πρόγραμμα βασίζεται σε τρεις άξονες, Ανθρωπος – Κοινωνία, Περιβάλλον, Εργασία, και υπόσχεται να φέρει στην Ελευσίνα μια πλειάδα ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων οι Θεόδωρος Κουρεντζής, Συμφωνική Ορχήστρα Δρέσδης, Ελένη Καραΐνδρου, Γιάννης Χουβαρδάς, Νικίτα Μιλιβόγεβιτς, Ευριπίδης Λασκαρίδης, Πατρίσια Απέργη, Νίκος Ναυρίδης, Βάνα Ξένου, Μενέλαος Καραμαγγιώλης, Μαρία Παπαδημητρίου, Εύα Στεφανή, Θοδωρής Οικονόμου, Ελευθερία Ντεκώ, Σύλλας Τζουμέρκας, Λένα Κιτσοπούλου, Μαρίνα Σάττι, Φίλιππος Κουτσαφτής, Εύη Καλογηροπούλου, Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, Γιολάντα Μαρκοπούλου, Χριστόδουλος Παναγιώτου, Αργυρώ Χιώτη, Αντζελα Μπρούσκου, Διαπολιτισμική Ορχήστρα Εναλλακτικής Σκηνής Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Για την οργάνωσή του, δε, απαιτήθηκε συνεργασία με φορείς όπως το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το Μουσείο Μπενάκη, το Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου και το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, καθώς και με 137 διεθνείς εταίρους.

Εκθέσεις και ντοκιμαντέρ

Στις εκδηλώσεις που χαρακτηρίζονται ως κύριες της διοργάνωσης – εκτός από την περφόρμανς του Καστελούτσι, το «μυστηριώδες» μουσικό γεγονός και το «Ανθρώπινο Ρέκβιεμ» – συγκαταλέγονται η διεθνής ομαδική έκθεση «Elefsina Mon Amour» σε επιμέλεια της καλλιτεχνικής διευθύντριας του ΕΜΣΤ Κατερίνας Γρέγου (Iούνιος – Σεπτέμβριος). Η εικαστική εγκατάσταση «Ο Πήλινος Στρατός της Ελευσίνας» του διεθνούς φήμης κολομβιανού εικαστικού Χουάν Σαντοβάλ που μέσα από 10.000 πήλινα κράνη θα συνθέσει το πορτρέτο του εργατικού δυναμικού της πόλης (Μάιος – Ιούλιος). Και η τελετή λήξης στην οποία θα προβληθεί το ντοκιμαντέρ «Οι Ελευσίνιοι», συνέχεια της ταινίας – ορόσημο για την Ελευσίνα «Αγέλαστος Πέτρα» του Φίλιππου Κουτσαφτή, ενώ θα τεθούν οι βάσεις για το πρώτο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Δυτικής Αττικής στο πρόσφατα αποκατεστημένο Σινέ Ελευσίς.

Ωστόσο τα «Μυστήρια» της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας, βάσει του προγράμματος που δόθηκε στη δημοσιότητα, είναι πολλά. Και όπως γράφει ο Σενέκας – και ανέφερε στον χαιρετισμό της η πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Δέσποινα Γερουλάνου -, «κάποια μυστήρια δεν αποκαλύπτονται μονομιάς» και «η Ελευσίνα κρατάει πάντα κάτι κρυφό γι’ αυτούς που θα την επισκεφθούν ξανά».

Στην παρουσίαση της πρώτης αποκάλυψης των σύγχρονων «Μυστηρίων» της Ελευσίνας έδωσαν το «παρών» η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο υφυπουργός, αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού, Νικόλας Γιατρομανωλάκης, ο περιφερειάρχης Αττικής Γιώργος Πατούλης, ο δήμαρχος Ελευσίνας Αργύρης Οικονόμου, η πρόεδρος του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού Αντζελα Γκερέκου, ενώ χαιρετισμό μέσω βίντεο απηύθυναν ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Προώθηση του Ευρωπαϊκού Τρόπου Ζωής Μαργαρίτης Σχοινάς και ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής – υπεύθυνος για τις Πολιτιστικές Πρωτεύουσες Σιλβέν Πασκουά.