Το πρόσωπο είναι το δίλημμα

Κάποιοι λένε ότι το πρόσωπο είναι το δίλημμα. Αλλοι αμφισβητούν τη δυναμική της προσωποκεντρικής προσέγγισης μιας προεκλογικής εκστρατείας, ισχυριζόμενοι πως οι πολιτικές μετράνε. Κανείς δεν αμφιβάλλει για τα οφέλη ενός καλού διαζευκτικού σχήματος πριν από μια κάλπη. Απλά ορίζουν διαφορετικά την έννοια του αποτελεσματικού εκλογικού διλήμματος. Πολύ πριν μυρίσουν εκλογές το ένα μεγάλο κόμμα είχε ταχθεί υπέρ της προσωποποίησης της αναμέτρησης, ενώ το δεύτερο επένδυσε σε μια πιο θεωρητική σύγκριση. Ποια απ’ τις δύο σχολές προεκλογικής σκέψης έχει περισσότερες πιθανότητες να περάσει το μήνυμά της στους ψηφοφόρους άραγε;

Για τον Πρωθυπουργό το ερώτημα που πρέπει να απαντήσουν οι πολίτες προτού βρεθούν πίσω από τα παραβάν είναι «ποια παράταξη και ποιος αρχηγός είναι πιο κατάλληλος να κρατάει το τιμόνι της χώρας σε αυτούς τους ταραγμένους καιρούς; Η ΝΔ και ο Κυριάκος Μητσοτάκης ή ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Αλέξης Τσίπρας;». Για τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης, από την άλλη, καλούνται να αναλογιστούν «αν θα συνεχίζουν η αδικία και οι ανισότητες να αυξάνονται παντού. Ή αν θα επιστρέψει επιτέλους στον τόπο η δικαιοσύνη παντού».

Οι διαφορές

Στο κυβερνών κόμμα το «Μητσοτάκης ή Τσίπρας» επιλέχθηκε έπειτα από συστηματική μελέτη των δημοσκοπικών στοιχείων. Οι διαφορές των ποσοστών των δύο ανδρών – τόσο στην καταλληλότητα για την πρωθυπουργία όσο και στις περισσότερες διαφάνειες των γκάλοπ που αποτυπώνουν τη συγκριτική τους αξιολόγηση σε σημαντικούς τομείς πολιτικής – έχουν πείσει τη γαλάζια πλευρά πως τη συμφέρει να ποντάρει στο πρόσωπο του αρχηγού της. Το μητσοτακικό προβάδισμα – το οποίο καταγράφουν ως τώρα σχεδόν όλες οι μετρήσεις της κοινής γνώμης – θεωρούν ότι θα επιβεβαιωθεί και το βράδυ των εκλογών. Οι πιο κυνικοί δε εκτιμούν ότι ο συριζαίος επικεφαλής είναι τελικά ένα από τα ατού του Πρωθυπουργού. Παράλληλα, η κρατούσα άποψη στο κυβερνητικό επιτελείο θέλει τα διλήμματα που είναι σαφή, που «τα καταλαβαίνει ο κόσμος», να είναι αποδοτικότερα.

Οι αναμνήσεις

Ο ΣΥΡΙΖΑ, σύμφωνα με τους πολιτικούς του αντιπάλους, δεν έχει πια την άνεση να στηριχθεί αποκλειστικά στην απήχηση του προέδρου του. Οι αναμνήσεις από την πρωθυπουργική του θητεία έχουν τσαλακώσει κάπως το δυνατό χαρτί του αριστερού κόμματος. Το ίδιο πιστεύουν κι αρκετοί αναλυτές. Μερικοί, μάλιστα, θυμίζουν ότι στη δεύτερη φορά στα αντιπολιτευτικά έδρανα δεν υπερείχαν πάντα τα τσιπρικά ποσοστά των συριζαϊκών, όπως συνέβαινε παλαιότερα. Γι’ αυτό η Κουμουνδούρου θέτει ένα δίλημμα εμπνευσμένο από τη χειρότερη εσωτερική κρίση της κυβέρνησης Μητσοτάκη, την υπόθεση των υποκλοπών – το οποίο ταυτόχρονα διατυπώνεται έτσι ώστε να είναι τόσο ευρύ που να επιτρέπει στον καθένα να το προσαρμόσει στη δική του καθημερινότητα. Οι ίδιοι οι αριστεροί, πάντως, επιμένουν ότι συμπυκνώνει την απόσταση που χωρίζει τους δύο κόσμους τους οποίους εκπροσωπούν τα δύο μεγάλα κόμματα.

Σύμφωνα με έναν έμπειρο εκλογολόγο, το δίλημμα του ΣΥΡΙΖΑ «δεν είναι καλά τοποθετημένο». Οχι μόνο επειδή ο Αλέξης Τσίπρας βρίσκεται πίσω από τον Κυριάκο Μητσοτάκη σε όλους σχεδόν τους δημοσκοπικούς δείκτες, αλλά και γιατί «το ελληνικό σύστημα γίνεται ολοένα και πιο προσωποκεντρικό. Σχεδόν μετατρέπεται σε προεδρικό». Στην ανάγνωσή του, «οι περισσότεροι ψηφοφόροι επιλέγουν σήμερα πρόσωπο».

Βέβαια, παραδέχεται ότι αυτό συνέβαινε καθ’ όλη τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης. Η ηγετικότητα των αρχηγών των κομμάτων, εξάλλου, θεωρείτο ανέκαθεν από τους δημοσκόπους ως ένα από τα κρίσιμα κριτήρια της ψήφου. Ωστόσο, πλέον παρατηρεί ότι το φαινόμενο έχει μεγαλύτερη ένταση. «Τα πάντα περιστρέφονται γύρω απ’ τον αρχηγό, αφού υπουργοί και μεγαλοστελέχη παίζουν δεύτερο ρόλο».

Ο συλλογισµός

Για να αιτιολογήσει τον συλλογισμό του επικαλείται την εικόνα που εκπέμπουν τα σύγχρονα υπουργικά συμβούλια ανεξάρτητα απ’ το κομματικό τους χρώμα. «Εδώ και πολλά χρόνια στα κυβερνητικά σχήματα», επισημαίνει, «δεν υπάρχουν ισχυροί υπουργοί. Τα μεγέθη δεν έχουν καμία σχέση με εκείνα του παρελθόντος» – με τον όρο «παρελθόν» εννοεί τις συνθέσεις των κυβερνήσεων Σημίτη και Καραμανλή του νεότερου, οι οποίες ήταν οι τελευταίες που περιλάμβαναν υπουργούς που διεκδικούσαν τον τίτλο του δελφίνου.

«Οσοι ψηφίζουν τα μικρότερα κόμματα, ψηφίζουν όντως κόμμα. Οσοι, όμως, ψηφίζουν τα δύο μεγάλα, ψηφίζουν πρωθυπουργό», εξηγεί έμπειρος δημοσκόπος. Οταν, λοιπόν, καλείται να διακινδυνεύσει μια πρόβλεψη για το ποιο δίλημμα, το νεοδημοκρατικό ή το συριζαϊκό, θα γράψει στο μυαλό των πολιτών, απαντά «το πρώτο γιατί είναι καθαρό». Η ελληνική και ξένη εκλογική βιβλιογραφία στηρίζει την εκτίμησή του. Οπως και οι προηγούμενες λαϊκές ετυμηγορίες. Το 2019 έπαιξε ρόλο το «Μητσοτάκης ή Τσίπρας», ενώ το 2015 επηρέασε τους ψηφοφόρους το «Τσίπρας ή Σαμαράς».