Γιατί είναι απαραίτητος ο διάλογος με τη Λιβύη

Παραμένει μεγάλο στοίχημα το μέλλον της Λιβύης δεδομένων των εσωτερικών πολιτικών ρηγμάτων και διαιρέσεων και συνεπώς της συνεχούς πολιτικής κρίσης, των αλληλοσυγκρουόμενων συμφερόντων εντός και εκτός της χώρας. Η μεταβατική κυβέρνηση Ντμπεϊμπά καθυστερεί  τις εκλογές που είχε υποσχεθεί εντός του έτους,  ενώ διπλωματικές πρωτοβουλίες και διαβουλεύσεις υπό τον ΟΗΕ συνεχίζονται.

Εάν και για την Ελλάδα έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι εκλογές που πιθανόν να σηματοδοτήσουν την ομαλοποίηση στη Λιβύη και την εξομάλυνση των σχέσεων μαζί της, είναι ατυχές ότι δεν συμμετέχει στη διαδικασία του Βερολίνου.

Παραμένουν όμως τα ερωτήματα εάν πρέπει να αναμένουμε έως ότου προκύψει η πρώτη εκλεγμένη κυβέρνηση και ποιες πρωτοβουλίες εν τω μεταξύ θα αναπτύξει η χώρα μας, δεδομένου ότι οι κινήσεις της Τρίπολης από το 2019 βλάπτουν κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Η Λιβύη ούσα αντικείμενο εκμετάλλευσης από την Τουρκία οδηγήθηκε στο μνημόνιο οριοθέτησης, αν και στερούταν αρμοδιότητα σύναψης επειδή βλάπτει τις σχέσεις της με γειτονικά κράτη. Αυτή η παράνομη οριοθέτηση αγνοεί τα ελληνικά νησιά και επιχειρεί να ακυρώσει την επήρεια υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ που παράγουν στην Αν. Μεσόγειο, εγκλωβίζοντάς τα  στα 6 νμ της αιγιαλίτιδας ζώνης τους.

Στις 7 Δεκεμβρίου η Λιβύη με ανακοίνωση της υπουργού Εξωτερικών αντιδρά στη μονομερή έρευνα που διεξάγει με άδεια της Ελλάδας η ExxonMobil. Προφανώς αμφισβητεί τις ελληνικές διεκδικήσεις στη μη οριοθετημένη περιοχή, υπαινισσόμενη ταυτοχρόνως ότι εκεί προβάλλει αξιώσεις. Με τη διαμαρτυρία ίσως επιχειρεί να διακόψει οποιαδήποτε έρευνα σε περιοχές που ευλόγως προσδοκά η Ελλάδα ότι περιέρχονται σε αυτήν υπό οιαδήποτε οριοθέτηση και αποσκοπεί να ματαιώσει καλόπιστες αξιώσεις εξερεύνησης. Η θέση της υπουργού ότι η Ελλάδα εκμεταλλεύεται την κρίση της Λιβύης για να δημιουργήσει τετελεσμένα είναι ακραία, όταν η χώρα της συνήργησε στην παράνομη τουρκολιβυκή οριοθέτηση σε βάρος της Ελλάδας, θεωρώντας ότι στερείται διεκδικήσεων νοτίως της Κρήτης, αντί να καλεί σε διευθέτηση. Εάν η διαμαρτυρία λάβει τη μορφή ρηματικής διακοίνωσης εγείρεται και τυπικά διαφορά, γεγονός που υποχρεώνει Ελλάδα και Λιβύη σε διαπραγμάτευση είτε για συμφωνία, είτε για δικαστική διευθέτηση.

Οταν υπάρχει διαφορά κάθε κράτος οφείλει να απέχει από ενέργειες έρευνας ή γεώτρησης που θα εμπόδιζαν την υποχρέωση οριοθέτησης. Εάν μονομερώς η Ελλάδα συλλέξει σεισμικά δεδομένα, πρέπει να μη δημοσιευθούν και να περιέλθουν στο κράτος στο οποίο μετά την οριοθέτηση θα ανήκει η περιοχή από την οποία συνελέγησαν, όπως έχει κριθεί δικαστικά.

Τι προκάλεσε τη διαμαρτυρία; Η ExxonMobil έχει ξεκινήσει έρευνες υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης στη μεσογειακή ράχη, σε περιοχές που υπέδειξε και δεν συμπίπτουν με λιβυκές διεκδικήσεις. Στη συνέχεια η εταιρεία επεξέτεινε τις περιοχές ερευνών νοτιότερα αλλά εντός της μέσης γραμμής με τη Λιβύη, που ίσως συμπίπτουν με λιβυκές διεκδικήσεις, όπως αυτές αποτυπώνονται σε τουρκικούς χάρτες.

Η Λιβύη είχε διαμαρτυρηθεί και τον Σεπτέμβριο του 2019 για την προκήρυξη αδειών επί θαλασσοτεμαχίων εντός των ορίων που προέβλεπε ο νόμος Μανιάτη του 2011, διακόπτοντας η Ελλάδα κάθε περαιτέρω ενέργεια. Αντίθετα η Τουρκία αδιαφόρησε το 2020 όταν η Ελλάδα διαμαρτυρήθηκε για τις μονομερείς έρευνες του «Ορούτς Ρέις» σε διαφιλονικούμενες μη οριοθετημένες περιοχές.

Η Αθήνα πρέπει να κατοχυρώσει τα κυριαρχικά δικαιώματά της σε υφαλοκρηπίδα νοτίως της Κρήτης. Αυτό κατά το δίκαιο θάλασσας μπορεί να επιτευχθεί μόνο με συμφωνία οριοθέτησης με τη Λιβύη. Συνεπώς πρέπει να την πείσει να οριοθετήσουν δυτικά του 26ου μεσημβρινού, όπως έπραξε ανατολικά με την Αίγυπτο. Πρέπει η Ελλάδα να διαμορφώσει περιβάλλον διαλόγου με την κυβέρνηση της Τρίπολης, αντιπαρερχόμενη το ψευδοδίλημμα περί αναγνώρισής της. Οποια διακοπή διπλωματικών σχέσεων, υποδηλώνει δυσαρέσκεια και αντίδραση στις επιζήμιες για την Ελλάδα παράνομες συμφωνίες Τουρκίας – Λιβύης.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές» στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς