ΝτεΛίλο, Αϊ-Βασίλης, Καραγκιόζης

Κάτι παραπάνω από έναν χρόνο μετά την πρώτη προβολή της, εντός διαγωνισμού στο προτελευταίο Φεστιβάλ των Καννών, «Η ιστορία της γυναίκας μου» (Α feleségem története / The story of my wife, Ουγγαρία / Γαλλία / Γερμανία / Ιταλία, 2021), η πιο παρεξηγημένη ταινία εκείνης της διοργάνωσης, βγαίνει μέσα στην υπερφορτωμένη τούτη εβδομάδα. Και είναι, ίσως, η πιο αγαπησιάρική της. Ενας παράξενος, αλλόκοτος έρωτας, ανάμεσα σε δύο παράξενους, αλλόκοτους ανθρώπους. Εκείνος είναι ένας θαλασσοδαρμένος, ικανός ναυτικός (o Ολλανδός Γκιλς Νάμπερ), εκείνη είναι μια μυστηριώδης, «αέρινη» φιγούρα (η Γαλλίδα Λεά Σεϊντού). Σ’ εκείνη πέφτει ο κλήρος να την κάνει δική του (όλα ξεκίνησαν από ένα στοίχημα), αν και εκείνη δεν δείχνει και τόσο αποφασισμένη να γίνει δική του, παρότι η έλξη ανάμεσα στα δύο πρόσωπα είναι εμφανής. Αυτή ακριβώς η έλξη εξάλλου, με όλα τα ιδιοσυγκρασιακά που συνεπάγονται, είναι που τελικά διατηρεί ζωντανή την ταινία της Ουγγαρέζας Ιλντιγκο Ενιέντι, σκηνοθέτριας που πριν από μερικά χρόνια μάς είχε προσφέρει μια επίσης ασυνήθιστη, αισθησιακή ταινία, την «Ψυχή και σώμα». Οχι ακριβώς αποστασιοποιημένα αλλά με ψυχραιμία και συνέπεια, η Ενιέντι χτίζει ένα μελαγχολικό αλλά συγχρόνως μεγαλόπρεπο ερωτικό χρονικό που εκτυλίσσεται αργά, σιωπηλά, μεθοδικά, έχοντας ως φόντο υποφωτισμένα καπηλειά, σκιερά σοκάκια, πολυτελή αλλά ψυχρά δωμάτια, λιμάνια και πάρκα διαφόρων πόλεων μιας παρακμιακής Ευρώπης των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα.

Κοκτέιλ ΝτεΛίλο

Βασισμένη στο μυθιστόρημα με τον ίδιο τίτλο του Ντον ΝτεΛίλο, ο «Λευκός θόρυβος» (White noise, ΗΠΑ, 2022), η τελευταία ταινία του Νόα Μπάουμπαχ («Ιστορία γάμου»), είναι σίγουρα ένα πολυεπίπεδο (αλλά και υπερφορτωμένο) έργο. Μέσα από το πρίσμα μιας τυπικής, πολύτεκνης οικογένειας Αμερικανών στα eighties, της οποίας ο πάτερ φαμίλιας (Aνταμ Ντράιβερ) είναι ένας ενάρετος, εξαιρετικά καλλιεργημένος καθηγητής κολεγίου με ειδικότητα στον… Αδόλφο Χίτλερ (αν και ντρέπεται που δεν γνωρίζει γερμανικά), ο σκηνοθέτης προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο τραγικό και το κωμικό μιλώντας για ζητήματα που απασχόλησαν τον ΝτεΛίλο στη δεκαετία του 1980 και που δείχνουν (και είναι) με έναν τρομακτικό τρόπο επίκαιρα στις μέρες μας (το μυθιστόρημα εκδόθηκε το 1985). Αν όμως αυτή η καταγραφή μπορεί να λειτουργήσει με ελευθερία και περιθώρια ανάλυσης στο χαρτί, το ίδιο δεν μπορείς να πεις ότι συμβαίνει με την οθόνη. Ως ταινία, ο «Λευκός θόρυβος» μοιάζει να χάνεται μέσα στην αγωνία της να μιλήσει για τα πάντα – από το σύστημα εκπαίδευσης μέχρι τις οικογενειακές αξίες, από τη μόλυνση του περιβάλλοντος μέχρι την… καταστροφή του κόσμου αλλά και τον αρχέγονο φόβο του θανάτου. Αντιλαμβάνεσαι τις αγνές προθέσεις των δημιουργών της, αλλά τελικά μπουκώνεσαι από ένα κοκτέιλ φτιαγμένο με τόσο πολλά υλικά που τελικά δεν μπορείς να διακρίνεις τη γεύση του.

Κοντά στο τέλος

Η επιλογή μιας γυναίκας (Βίκι Κριπς) να κάνει ό,τι εκείνη θέλει και όχι αυτό που λέει το πρωτόκολλο για το ελάχιστο που της έχει απομείνει στη ζωή, είναι το θέμα της ουσιαστικής αλλά και εξαιρετικά «βαριάς» ταινίας της Εμιλι Ατέφ «Πιο πολύ από ποτέ» (Plus que jamais, Γερμανία / Γαλλία / Λουξεμβούργο / Νορβηγία, 2022). Αποφεύγοντας τις δυσβάσταχτες (και κλισέ) σκηνές νοσοκομείων, η Ατέφ μάς καλεί ως συνοδοιπόρους στο ταξίδι αυτογνωσίας που η ηρωίδα κάνει στο ειδυλλιακό θέρετρο όπου δέχεται να τη φιλοξενήσει ένας άλλος, μεγαλύτερος σε ηλικία καρκινοπαθής (Μπιορν Φλόμπεργκ). Τρίτο πρόσωπο στο κάδρο, ο σύζυγος της γυναίκας που παλεύει να την πείσει να μην εγκαταλείψει (τον υποδύεται στην τελευταία ταινία του ο αδικοχαμένος Γκασπάρ Ουλιέλ). Η ταινία κρατιέται σε υψηλό επίπεδο χάρη κυρίως στη δυνατή ερμηνεία της Κριπς, αρκεί να μπορείς να αντέξεις την ατμόσφαιρα θανάτου μέσα στην οποία το όλο θέμα του «Πιο πολύ από ποτέ» βρίσκεται, ασφυκτικά, εγκλωβισμένο.

Βίαιος Αϊ-Βασίλης

Καθώς οδεύουμε προς την περίοδο των Χριστουγέννων, μια αμιγώς χριστουγεννιάτικη ταινία δεν θα μπορούσε να λείπει, αν και η «Αγρια νύχτα» (Violent night, ΗΠΑ, 2022), παρότι έχει πρωταγωνιστή έναν Άγιο Βασίλη (Ντέιβιντ Χάρμπουρ), που μάλιστα είναι ο… αυθεντικός (!), κάθε άλλο παρά χριστουγεννιάτικης ατμόσφαιρας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί. Εδώ ο Αγιος Βασίλης έχει καταλήξει αλκοολικός και βαριέται τη ζωή του, όμως το παρελθόν του, σύμφωνα με το σενάριο, είναι εκείνο ενός πολεμιστή με άγρια ένστικτα και εμπειρίες από διάφορους πολέμους της Ιστορίας του Κόσμου, ακόμα και ως… Βίκινγκ. Και τώρα, στο σήμερα, καλείται να ξυπνήσει από τον λήθαργο και να βοηθήσει τους ανθρώπους που απειλούνται από τη σπείρα ενός αδίστακτου γκάνγκστερ (Τζον Λεγκουιζάμο). Αγιος Βασίλης σούπερ ήρωας λοιπόν, ένας ατρόμητος σωτήρας αθώων, ικανότατος στις πολεμικές τέχνες και στο ξύλο, που θα τον ζήλευε ακόμα και ο Λίαμ Νίσον στην ταινία «Η αρπαγή». Ανάλαφρο, ψυχαγωγικό και σε αρκετά σημεία πάρα πολύ αστείο.

Ερωτας και δυστοπία

Δεύτερη προσπάθεια του Χρήστου Πασσαλή στην κινηματογραφική σκηνοθεσία μετά το ντοκιμαντέρ «Η πόλη και η πόλη» που συσκηνοθέτησε με τον Σύλλα Τζουμέρκα, η «Ησυχία 6-9» (Ελλάδα, 2022) είναι μια «δύσκολη», παράξενη ταινία πάνω σε μια ανορθόδοξη ιστορία αγάπης που βρίσκεται ενταγμένη στο δυστοπικό περιβάλλον μιας πόλης χωρίς όνομα και «εκτός χρόνου», εκεί όπου το σύνθημα «όχι άλλες κασέτες» φαίνεται να κυριαρχεί. Εντονες οι ανησυχίες του σκηνοθέτη γύρω από καίρια ζητήματα, όπως η απώλεια και η μνήμη, πολλά πράγματα δεν εξηγούνται πλήρως, όμως η ταινία, πέρα από το σκοτεινό χιούμορ της που είναι διαρκώς παρόν, έχει κάτι ευρύτερα μαγνητικό μέσα στην αφαιρετικότητα αλλά και στη θαυμάσια αίσθηση του κάδρου που διακρίνεις στη ματιά του Πασσαλή, ο οποίος και πρωταγωνιστεί δίπλα στην ανέκφραστα εκφραστική Αγγελική Παπούλια.

Μικρή Βαβυλωνία

Αφαιρετικές είναι και οι διαθέσεις της ταινίας «RMN» (2022), τελευταίας δημιουργίας του Κριστιάν Μουντζιού, σημαιοφόρου του νέου ρουμανικού κινηματογράφου. Παρακολουθούμε διάσπαρτα δρώμενα σε ένα παγωμένο χωριό της Τρανσυλβανίας, τη μισή πατρίδα ενός σιωπηλού άντρα (Μάριν Γκριγκόρε) που έχει επιστρέψει από την άλλη μισή πατρίδα του, τη Γερμανία, όπου εργαζόταν. Ο Μουντζιού «ντύνει» την ταινία με δεκάδες πρόσωπα και περιστατικά αλλά και σε διαφορετικές γλώσσες, μια μίνι Βαβυλωνία που μοιάζει σχεδόν να μην ενδιαφέρεται για την «υπόθεση», παρά μόνο για τις αντιδράσεις των προσώπων απέναντι σε ό,τι συμβαίνει, εκείνη τη στιγμή, μπροστά τους. Κατά μια έννοια η ταινία δεν έχει καν πλοκή, όμως αυτό δεν ενοχλεί γιατί ο Μουντζιού βρίσκει τον τρόπο ώστε να μας κάνει κοινωνούς σε όλα όσα συμβαίνουν στη μικρή αυτή κοινωνία, μιλώντας μάλιστα για πολύ σοβαρά ζητήματα, όπως η ξενοφοβία, η απώλεια της έννοιας της πατρίδας, η υποκρισία της εκκλησίας αλλά και ο έρωτας που δεν μπορεί να εκφραστεί με λόγια.

Σασπένς με στυλ

Κάτι σαν σύγχρονο, μεταφυσικό παραμύθι, όχι ακριβώς θρίλερ αλλά με στοιχεία του είδους έντονα μέσα της, η γαλλική ταινία «Οι πέντε διάβολοι» (Les cinq diables, Γαλλία, 2022) είναι, επί της ουσίας, μια ανορθόδοξη, με ιδιαίτερο τρόπο ειπωμένη ιστορία ενηλικίωσης. Κεντρικό της πρόσωπο η Βίκι (Σαλί Ντραμέ), ένα μαύρο, ατίθασο κορίτσι που ζει με τη λευκή μητέρα (Αντέλ Εξαρχόπουλος) και τον μαύρο πατέρα της (Μουσταφά Μπενγκουέ) στη γαλλική επαρχία Λε Μπουργκ – Ντοαζάν. Η επίσκεψη της θείας της (Σουάλα Εμάτι), αδελφής του πατέρα της, ξυπνά παράξενα ένστικτα στον εσωτερικό κόσμο της μικρής, θέτοντας σε λειτουργία το χάρισμά της να γίνεται παρούσα σε παρελθούσες καταστάσεις μαθαίνοντας μυστικά που έχουν παραμείνει κρυφά. Αν και το όλο θέμα βρίσκεται κάπως «στον αέρα», η Λεά Μισιούς κατορθώνει να αποτυπώσει υποβλητικές στιγμές στην ταινία, που διακρίνεται τόσο για το σασπένς όσο και για τη θαυμάσια φωτογραφία του Πολ Γκουιλόμ.

Αόρατη απειλή

Μια μελέτη πάνω στο απροσδιόριστο του φόβου αποπειράται ο σέρβος σκηνοθέτης Ντούσαν Μίλιτς στη συμπαραγωγή Σερβίας, Δανίας, Ιταλίας, Βουλγαρίας αλλά και Ελλάδας «Στο σκοτάδι» (Mrak / Darkling, 2022). Δεν βλέπουμε ποτέ τι είναι αυτό που απειλεί την τριμελή οικογένεια (ένας άντρας / Σλάβκο Στίματς, η κόρη / Ντανίτσα Κούρτσιτς και η εγγονή του / Μιόνα Ιλοφ) που ζει στην ορεινή ενδοχώρα του μεταπολεμικού Κοσόβου. Ακούμε όμως, όπως αυτοί, παράξενους ήχους, βλέπουμε μετακινούμενες σκιές μέσα στο βαθύ σκοτάδι, ζώα εξαφανίζονται, τα νεύρα τσιτώνουν και η οικογένεια σιγά σιγά μοιάζει να οδηγείται στην αποσύνθεση. Ο Μίλιτς έφτιαξε μια αλληγορία για το αγιάτρευτο τραύμα του πολέμου εστιάζοντας στη δημιουργία μιας υπόγειας ατμόσφαιρας μόνιμου τρόμου.

Ευχάριστη έκπληξη

Υστερα από 200 χρόνια ζωής στην ελληνική κουλτούρα χάρη στο Θέατρο Σκιών, ο Καραγκιόζης γίνεται επιτέλους πρόσωπο της εξελιγμένης τεχνολογίας αποκτώντας τρισδιάστατη μορφή μέσω της ταινίας κινουμένων σχεδίων «Καραγκιόζης the movie» (Ελλάδα, 2022) που συσκηνοθέτησαν οι Ακης Καρράς, Χρήστος Λειβαδίτης και Αικατερίνη Παπαγεωργίου σε σενάριο του καραγκιοζοπαίχτη Αθου Δανέλλη και εκτέλεση παραγωγής της Αναστασίας Μάνου. Δίνοντας ισοβαρή προσοχή στον λόγο και στις (κάπως ωραιοποιημένες, «στρογγυλότερες») φιγούρες, οι δημιουργοί επέλεξαν να αναπλάσουν την ιστορία του «Καραγκιόζη γραμματικού» ή πώς ένας αμόρφωτος αλλά πανέξυπνος Ελληνας κατορθώνει να πάρει τη θέση που προορίζεται μόνο για τους μορφωμένους. Από μόνη της αυτή είναι μια εξαιρετική ιδέα και λειτουργεί θαυμάσια στον κόσμο της ταινίας, καθώς τα επεισόδια ανάμεσα στον Καραγκιόζη και εκείνους που τον πλησιάζουν για να τους γράψει γράμματα ακολουθούν το ένα μετά το άλλο και είναι απολαυστικά προβάλλοντας την καπατσοσύνη του. Διακρίνεται επίσης η σχολαστική, μερακλίδικη δουλειά στις λεπτομέρειες, όπως η ανάπλαση των κτιρίων του χωριού όπου η ιστορία τοποθετείται, καθώς επίσης και των κοστουμιών. Μια ευχάριστη έκπληξη που μακάρι να έχει θετική πορεία και στο εξωτερικό.

• Προβάλλονται επίσης τα ιαπωνικά κινούμενα σχέδια «Dragon Ball Super: Super Hero» (2022) του Τετσούρο Κοντάμα και σε επανέκδοση το βραβευμένο με Οσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας σουηδικό αριστούργημα του Ινγκμαρ Μπέργκμαν «Η πηγή των παρθένων» (Jungfrukällan, 1960), μια μεσαιωνική ελεγεία με «σκιές» αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, στην οποία οι φονιάδες μιας κοπέλας ζητούν καταφύγιο στο σπίτι της, χωρίς να γνωρίζουν ότι πρόκειται για την κατοικία της οικογένειάς της…