Πλαφόν χωρίς (άμεσο) αντίκρισμα για το ρωσικό πετρέλαιο

Ημέρα-κλειδί θεωρείται η σημερινή για το ρωσικό πετρέλαιο. Και αυτό για δύο, κυρίως, λόγους: Αφενός, τίθεται σε εφαρμογή το εμπάργκο που είχε αποφασίσει η Ευρωπαϊκή Ενωση από τον Ιούνιο για τις εισαγωγές διά θαλάσσης – εξαιρώντας τις χώρες που τροφοδοτούνται με χερσαίους αγωγούς, όπως επίσης τη Βουλγαρία και την Κροατία. Αφετέρου, αρχίζει η υλοποίηση της απόφασης που επετεύχθη την Παρασκευή, αναφορικά με το πλαφόν των 60 δολαρίων ανά βαρέλι στην τιμή στην οποία θα μπορεί να πωλείται από σήμερα το ρωσικό πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές.

Η αλήθεια ωστόσο είναι ότι η συμφωνία των «27» της ΕΕ, καθώς και των υπόλοιπων μελών της ομάδας G7, για την επιβολή του πλαφόν έχει προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις. Ορισμένοι θεωρούν πως «αυτός ήταν ο καλύτερος συμβιβασμός που μπορούσαμε να πετύχουμε» εντός της Ενωσης, έστω και αν «μια τιμή της τάξης των 30-40 δολαρίων θα ήταν αυτή που θα έπληττε ουσιαστικά τη Ρωσία» – όπως χαρακτηριστικά είπε η πρωθυπουργός της Εσθονίας, Κάγια Κάλας. Αρκετοί παράγοντες της αγοράς εκτιμούν, από την πλευρά τους, πως τα 60 δολάρια δεν μπορούν να κάνουν τη διαφορά, τουλάχιστον όχι άμεσα, καθώς είναι πολύ κοντά στον πραγματικό μέσο όρο της τιμής στην οποία πωλείται ήδη το ρωσικό αργό στις διεθνείς αγορές.

Επικριτικός ο Ζελένσκι

Ο δε πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, εμφανίστηκε ιδιαιτέρως επικριτικός και δήλωσε ότι η απόφαση που ελήφθη «δεν μπορεί να θεωρηθεί σοβαρή» και ισχυρίστηκε πως η Ρωσία μπορεί να αντέξει και να διαχειριστεί την ανώτατη τιμή που ορίστηκε. Οσο για το Κρεμλίνο, διεμήνυσε ότι σχεδιάζει την αντίδρασή του και ότι, σε κάθε περίπτωση, προτίθεται να αρνηθεί την πώληση πετρελαίου σε όσες χώρες έχουν αποδειχθεί το πλαφόν, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να κλείσει πλήρως τη στρόφιγγα – «θα συνεχίσουμε να πουλάμε μόνο προς εκείνες τις χώρες που θα συνεργαστούν μαζί μας με τους όρους της αγοράς, έστω κι αν χρειαστεί να μειώσουμε κάπως την παραγωγή», όπως είπε ο αναπληρωτής πρωθυπουργός, Αλεξάντερ Νόβακ. Ο OPEC+, τέλος, ο οποίος περιλαμβάνει και τη Ρωσία, ξεκαθάρισε πως δεν θα μεταβάλει την πολιτική του όσον αφορά την παραγωγή.

«Ο καλύτερος δυνατός συμβιβασμός»

Τι ισχύει όμως στην πραγματικότητα; Αρχικά πρέπει να σημειωθεί ότι η Κάλας έχει απόλυτο δίκιο στη διαπίστωσή της περί συμβιβασμού, καθώς και σε αυτό το θέμα οι «27» είχαν χωριστεί σε αντίπαλα στρατόπεδα. Αξίζει να σημειωθεί, άλλωστε, ότι το πλαφόν που αρχικά είχε πέσει στο τραπέζι από την Κομισιόν ήταν κατά 2-3 δολάρια υψηλότερο και μειώθηκε στα 60 δολάρια μόνο μετά την απειλή ορισμένων εταίρων (όπως η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής) ότι θα θέσουν βέτο.

Την ίδια στιγμή όμως έχουν εξίσου δίκιο εκείνοι που ισχυρίζονται πως ο Πούτιν δεν έχει λόγο να τα «βάψει μαύρα». Και αυτό διότι η τιμή του ρωσικού αργού την περασμένη εβδομάδα κινούνταν ήδη πέριξ των 60 δολαρίων ανά βαρέλι – έναντι περίπου 85 δολαρίων για το Brent -, καθώς στην προσπάθειά της να βρει αγοραστές η Μόσχα κάνει εδώ και μήνες σοβαρές εκπτώσεις προς χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Τουρκία, έχοντας μάλιστα σημειώσει αρκετή επιτυχία.

Πρώτο θύμα η Ευρώπη

Για του λόγου το αληθές, ενώ πριν από την εισβολή της 24ης Φεβρουαρίου στην Ουκρανία η Ευρώπη απορροφούσε σχεδόν το μισό των ρωσικών εξαγωγών, δηλαδή κάπου 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, τον Οκτώβριο η ποσότητα αυτή είχε μειωθεί στα 1,4 εκατ. βαρέλια. Στο ίδιο διάστημα, αντιθέτως, οι τρεις προαναφερθείσες χώρες αύξησαν τις αγορές τους από τη Ρωσία κατά 1,2 εκατ. βαρέλια, καλύπτοντας έτσι και με το παραπάνω τις απώλειες, σε μια συναλλαγή από την οποία έβγαιναν κερδισμένες τόσο οι ίδιες (αγοράζοντας πολύ φτηνότερα) όσο και η Μόσχα (που συνέχιζε να γεμίζει τα ταμεία της).

Αυτό, πρακτικά, σημαίνει ότι εάν ο Πούτιν βρει πού να πουλήσει και την υπόλοιπη ποσότητα που απορροφά η Ευρώπη ή έστω μεγάλο μέρος της, τότε θα μπορεί άνετα να κλείσει τις στρόφιγγες και να εκβιάσει μια νέα κρίση, εκτινάσσοντας τις τιμές στα ύψη – με πρώτο θύμα ξανά την Ευρώπη.

Τα πιθανά «κόλπα» της Μόσχας

Για να φτάσει σε αυτό το σημείο, ωστόσο, πρέπει να βρει και άλλους τρόπους να παρακάμψει τις κυρώσεις και το πλαφόν, καθώς η Ινδία δεν φαίνεται να έχει μεγάλες δυνατότητες περαιτέρω αύξησης των εισαγωγών της, ενώ η Κίνα θα αγοράσει περισσότερο πετρέλαιο μόνο εάν η οικονομία της βγει από τη φάση της επιβράδυνσης, κάτι που δεν φαίνεται να συμβαίνει άμεσα.

Ανάμεσα στα άλλα, λοιπόν, θα γίνει συντονισμένη προσπάθεια να αξιοποιηθεί κάθε δυνατότητα, όπως η ανάμειξη του ρωσικού αργού με ποσότητες που προέρχονται από άλλες χώρες (κάτι που ήδη συμβαίνει), ή η αύξηση της μαύρης αγοράς, με παλαιότερα, μικρότερα και μη ασφαλισμένα δεξαμενόπλοια – ΕΕ και λοιποί G7 δεν έχουν από σήμερα τη δυνατότητα να καλύπτουν πλοία τα οποία μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο που έχει πουληθεί πάνω από το πλαφόν των 60 δολαρίων – που θα αποτελούν δυνάμει «βόμβες» για τη διεθνή ασφάλεια και το περιβάλλον.