Η ηλικιακή {LF}διχοτόμηση της ψήφου

Η ηλικιακή διχοτόμηση της ψήφου συνιστά ένα εκλογικό φαινόμενο που γίνεται ολοένα και πιο αισθητό. Οχι μόνο στη χώρα μας, αλλά σε όλο τον δυτικό κόσμο. Οι σημερινοί νέοι δεν (θέλουν να) ψηφίζουν το ίδιο κόμμα με τους γονείς τους.

Η εξέλιξη αυτή έχει πλήξει κατά κανόνα τα παραδοσιακά κόμματα της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς που στις νεότερες ηλικίες (κάτω των 35) χάνουν έδαφος προς όφελος πιο «αντισυστημικών» κομμάτων (Πράσινοι, κόμματα ριζοσπαστικής Δεξιάς, κ.λπ.). Ενώ αναντίρρητη είναι η μετακίνηση των νέων ηλικιών σε πιο αριστερές θέσεις.

Οι λόγοι αυτής της πολιτικής μετατόπισης σχετίζονται ασφαλώς με τις συνθήκες πολιτικοποίησης των νεότερων γενεών. Τόσο οι Millennials, όσο και η Generation Z, είναι γενιές που βιώνουν διαψεύσεις μετά από δεκαετίες ισχυρών βεβαιοτήτων. Η επί μεγάλο διάστημα σταθερή οικονομική άνοδος δημιουργούσε αντίστοιχες προσδοκίες ανοδικής κοινωνικής κινητικότητας. Το γεγονός ότι η γενιά αυτή μεγαλώνει εν μέσω συνεχών κρίσεων εντείνει την ανασφάλειά της και τροφοδοτεί τον ριζοσπαστισμό της. Μια ανασφάλεια που άλλοτε επιζητά την ενίσχυση του κοινωνικού-προστατευτικού κράτους και αποκτά πιο αριστερές εκφάνσεις και άλλοτε αναπτύσσει λογικές κοινωνικής – εθνικής περιχαράκωσης, ενδυναμώνοντας κυρίως τα κόμματα της αντισυστημικής Δεξιάς.

Επίσης, η πολιτικοποίηση των γενεών αυτών δεν έγινε στη βάση των παραδοσιακών ιδεολογικών διαιρετικών τομών που κυριάρχησαν στη μεταπολεμική περίοδο, αλλά στη βάση νέων θεματικών που έχουν κερδίσει προσφάτως έδαφος και ενσωματώθηκαν καθυστερημένα ή ελιππώς στην ατζέντα των παραδοσιακών κομμάτων. Ζητήματα περιβάλλοντος, δικαιωμάτων, διακρίσεων, γενικά ταυτοτικά και πολιτιστικά ζητήματα, δημιουργούν πλέον νέες πολιτικές διαιρέσεις.

Αντίστοιχη τάση καταγράφεται και στη χώρα μας. Η ΝΔ στις ηλικίες άνω των 55 συγκεντρώνει σχεδόν διπλάσιο ποσοστό από ό,τι στους κάτω των 25. Ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ – παρά την παρατεταμένη δημοσκοπική του υστέρηση – εξακολουθεί να έχει συγκριτικά μεγαλύτερη επιρροή στις νεότερες ηλικίες.

Ο λόγος και εδώ σχετίζεται με τις συνθήκες πολιτικοποίησης των νέων ψηφοφόρων. Οι περισσότεροι εξ αυτών είχαν την πρώτη τους επαφή με την πολιτική τα χρόνια της κρίσης. Στην ψυχολογία υπάρχει το «φορτίο μνήμης», οι παραστάσεις δηλαδή και το υπόβαθρο που αποκτά κάποιος σε μικρή ηλικία και επηρεάζει το πώς προσλαμβάνει τα πράγματα μελλοντικά. Κατ’ αντιστοιχία, πολλοί νέοι έμαθαν να προσεγγίζουν την πολιτική μέσα από τα δίπολα μιας ριζοσπαστικοποιημένης περιόδου: «παλιό – νέο», «ελίτ – λαός», «συστημικοί – αντισυστημικοί» κ.λπ. Τους είναι δύσκολο όχι μόνο να αναλύσουν, αλλά και να προσλάβουν καν οτιδήποτε ξεφεύγει από το αναλυτικό αυτό σχήμα.

Οι ταυτίσεις που δημιούργησε με τα κοινά αυτά ο ΣΥΡΙΖΑ τα χρόνια της ανόδου του, αν και έχουν αποδυναμωθεί λόγω της κυβερνητικής θητείας του, αλλά και κάποιων φθαρμένων πολιτικών προσώπων που ενσωμάτωσε, του προσδίδουν ακόμα ένα πολιτικό πλεονέκτημα στα κοινά αυτά. Σε αντίθεση με τη Νέα Δημοκρατία για την οποία η βελτίωση της απήχησής της στα νεανικά κοινά αυτά συνιστά πρόκληση. Πρόκληση που σε μια εποχή αυξανόμενης συναισθηματοποίησης της εκλογικής συμπεριφοράς, δεν αντιμετωπίζεται μόνο με όρους πολιτικής ατζέντας αλλά και γλώσσας και ύφους και κυρίως ενσυναίσθησης.

Προεξοφλεί η τάση αυτή τους μελλοντικούς πολιτικούς συσχετισμούς; Κανείς δεν μπορεί να το υποστηρίξει με βεβαιότητα. Το «φορτίο πολιτικής μνήμης» ασφαλώς επηρεάζει την εκλογική συμπεριφορά. Μεταβάλλεται όμως. Οι μειώσεις φόρων και εισφορών π.χ. δεν λένε πολλά σε έναν 20χρονο, αλλά θα λένε πολλά στον ίδιο άνθρωπο στα 45 του αν έχει οικογένεια και υποχρεώσεις. Οι ίδιοι οι άνθρωποι αναθεωρούν τις προτεραιότητες και τη στάση τους. Η κοινωνική κινητικότητα συνεπώς θα επικαθορίζει και την πολιτική.

Ο Ευτύχης Βαρδουλάκης είναι  σύμβουλος στρατηγικής και επικοινωνίας