Μια παράσταση όπου ο θεατής βλέπει τους διαλόγους

Στη σκηνή του Αμφι-Θεάτρου στην Πλάκα, εκεί όπου χτυπούσε η καρδιά της θεατρικής πρωτοπορίας, ζωντάνεψε προχθές το απόγευμα μπροστά στα μάτια μας το τεχνολογικό μέλλον της θεατρικής εμπειρίας. Με αφορμή την παράσταση «Η Μικρή Ασία» του Ανδρέα Φλουράκη, η σκηνοθέτρια Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτη παρουσίασε για πρώτη φορά το νέο σύστημα δημιουργίας, παραγωγής και παρακολούθησης θεατρικών δρωμένων, το TheARtro, το οποίο στηρίζεται στη χρήση ειδικών γυαλιών επαυξημένης πραγματικότητας παράλληλα με τη ζωντανή θεατρική δράση.

Οταν οι τεχνικοί της Highway Productions, του Ινστιτούτου Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών του Εθνικού Κέντρου Ερευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης, της Comitech και του ΔΗΚΕΠΕΘΕ Ιωαννίνων, που έστησαν το πρότζεκτ υπό την επίβλεψή της, μοίρασαν στο κοινό τα ειδικά γυαλιά, φρόντισαν να σημειώσουν στους υπολογιστές τους τη θέση του κάθε θεατή. Σκοπός ήταν τα μεγάλα, αρκετά βαριά, γυαλιά με τις ενσωματωμένες οθόνες, γκάτζετ της Microsoft, να συγχρονιστούν με τις τέσσερις κάμερες βάθους που είχαν τοποθετηθεί περιμετρικά της σκηνής και να αποδίδουν όσα συμβαίνουν εκεί. Οταν τα φώτα έσβησαν και οι τρεις ηθοποιοί εμφανίστηκαν στην καλυμμένη με ειδικό μαύρο τάπητα σκηνή, οι κινήσεις τους περιορίζονταν σε συγκεκριμένες θέσεις. Οσο ο Λάζαρος Βαρτάνης, η Ελένη Στεργίου και ο Γιάννης Μαστρογιάννης υποδύονταν τους τρεις Σμυρνιούς που σώθηκαν από τη φρίκη της σφαγής ανεβαίνοντας στο ιαπωνικό πλοίο «Τοκέι Μαρού», πάνω από τα κεφάλια τους εμφανίζονταν οι ατάκες τους. Οταν θυμήθηκαν τις απώλειες των δικών τους ανθρώπων, το περίγραμμα ενός σώματος που είχε ζωγραφιστεί με κιμωλία μπροστά τους ζωντάνεψε και ανυψώθηκε. Οταν έπιασαν τους αμανέδες για τη χαμένη τους πατρίδα, οι ομορφιές της απέκτησαν τρεις διαστάσεις, ενώ διηγούμενοι τις φρικαλεότητες που έζησαν στην προκυμαία της Σμύρνης, οι καπνοί έπνιξαν τα σώματά τους. Ολα αυτά φαίνονταν μέσα από τα ειδικά γυαλιά γιατί αν κάποιος θεατής τα αφαιρούσε την ώρα της παράστασης, έχανε τα εφέ που στόλιζαν τη σκηνική παρουσία των ηθοποιών.

«Είμαστε στη διαδικασία μιας έρευνας και αυτό δημιουργεί την αίσθηση ότι μπορείς να ξεκινήσεις και να χτίσεις κάτι καινούργιο, χρήσιμο για κάποιους ανθρώπους. Για τους θεατές, όταν φτάσουμε σε ένα σημείο όπου θα μπορούν να παρακολουθήσουν κανονικά την παράσταση μέσα από τα γυαλιά, και τον κάθε ηθοποιό», επισημαίνει η Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτη, η οποία εκτός από τη σκηνοθεσία είχε και την επιστημονική ευθύνη. «Το σημαντικότερο είναι ότι μπορεί, με αυτή τη δυνατότητα που σου δίνουν τα γυαλιά, να παρακολουθήσει ένας κωφός την παράσταση», συμπληρώνει η δημιουργός. «Τα στοιχεία επαυξημένης πραγματικότητας που χρησιμοποιήθηκαν στην παράσταση είναι πράγματα που δεν θα μπορούσε κάποιος να βάλει ως πραγματικά εφέ σε αυτήν. Δηλαδή ένα ποτάμι που να κυλάει, όσα λεφτά και να έχει, δεν μπορεί να το κάνει, ακόμη και με projection mapping», τονίζει από την πλευρά του ο Θάνος Τσακίρης που συνέβαλε στην ανάπτυξη του λογισμικού TheARtro.

Εφέ, κείμενα, φωτισμοί

Η ιδέα ανήκει στη Ρουμπίνη Μοσχοχωρίτη και αναπτύχθηκε σε πρόταση ερευνητικού έργου. Τον Ιούνιο του 2017 κατέθεσε αίτηση χρηματοδότησης στην Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης Επιχειρησιακού Προγράμματος Ανταγωνιστικότητα, Επιχειρηματικότητα και Καινοτομία – Παρέμβαση ΙΙ και πέτυχε τελικά την οικονομική στήριξή της από τη Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας. Εκτοτε η ομάδα του πρότζεκτ, δουλεύοντας εντατικά για την ανάπτυξη του συστήματος, πέτυχε να δημιουργήσει ένα νέο είδος θεατρικής πράξης, επαυξημένης με ψηφιακές πληροφορίες, όπως υπέρτιτλοι, στατικά και κινούμενα εφέ, πλαίσια κειμένου και φωτισμοί. Εχοντας ανεβάσει το έργο του Ανδρέα Φλουράκη το περσινό καλοκαίρι στο πλαίσιο της δράσης «Ολη η Ελλάδα, ένας πολιτισμός» του υπουργείου Πολιτισμού στην Αρχαία Κόρινθο, ετοίμασε μια 30λεπτη διασκευή του συνδέοντας το συμβολικό, ονειρικό ταξίδι στις ψυχές των ανθρώπων που βιώνουν τον ξεριζωμό με το νέο στοιχείο που φέρνει στη συζήτηση πάντα η τεχνολογία.

Η ιδιαιτερότητα και η πρωτοπορία του συστήματος βασίζονται στο γεγονός ότι ο θεατής μπορεί να επιλέξει τα στοιχεία που θέλει να δει στα γυαλιά του αλλά και να προσαρμόσει τις προτιμήσεις του, ενώ η τοποθέτηση των επαυξημένων πληροφοριών γίνεται σε όλο το εύρος του χώρου παρουσίασης παράλληλα με τη ζωντανή δράση. Αντίστοιχα προγράμματα δεν υπάρχουν σε κάποιο άλλο θέατρο του κόσμου (το Βρετανικό Εθνικό Θέατρο όπως και το Φεστιβάλ της Αβινιόν χρησιμοποιούν παρόμοια γυαλιά μόνο για υποτιτλισμό των παραστάσεων για κωφούς), κάτι που καθιστά την πρωτοβουλία της ελληνικής ομάδας πρωτοποριακή. «Είναι πολύ σημαντικό και το τουριστικό κομμάτι του προγράμματος. Το σύστημα αυτό μελλοντικά θα μπορούσε να ελκύει θεατές από όλο τον κόσμο, σαν τους τουρίστες που έρχονται στην Ελλάδα. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν οι παραστάσεις στο Ηρώδειο να είναι διαθέσιμες σε δέκα γλώσσες ταυτόχρονα ή και για παιδιά μικρότερης ηλικίας που δεν γνωρίζουν αγγλικά», καταλήγει η σκηνοθέτρια.