Τα 502 χαμένα παιδιά των φαναριών και η ποινική δίωξη που κατέληξε στο αρχείο

Περί τα τέλη της δεκαετίας του ’90, μέρος του αστικού τοπίου σε κεντρικούς δρόμους της χώρας ήταν και οι ανήλικοι επαίτες, τα παιδιά των φαναριών. Τα περισσότερα, Ρομά και αλβανικής καταγωγής, είχαν φτάσει στην Ελλάδα από διακινητές οι οποίοι υπόσχονταν στις άπορες οικογένειές τους ότι τα ανήλικα θα πωλούν χαρτομάντιλα και θα στέλνουν πίσω μέρος των κερδών. Επειτα από τροχαίο με δύο παιδιά από την Αλβανία σε φανάρι στη Θεσσαλονίκη, αποφασίστηκε από την πολιτεία το ειδικό πρόγραμμα «Προστασία και Κοινωνική Φροντίδα των παιδιών στον δρόμο», που αφορούσε περίπου 3.000 ανήλικα και ανακοινώθηκε τον Νοέμβριο του 1998 από τον τότε υπουργό Δημόσιας Τάξης Φίλιππο Πετσάλνικο και τον υφυπουργό Υγείας και Πρόνοιας Θεόδωρο Κοτσώνη, με στόχο τη συγκέντρωση και φροντίδα των παιδιών σε εθνικά ιδρύματα και την εξάρθρωση των κυκλωμάτων εκμετάλλευσής τους. Τα ανήλικα θα φιλοξενούνταν για σύντομο χρονικό διάστημα έως ότου γινόταν εξακρίβωση των στοιχείων τους για την επανένωση με τις οικογένειές τους.

Το έσκαγαν

Η δομή που δέχθηκε τα πρώτα παιδιά ήταν το ίδρυμα «Αγία Βαρβάρα», επί της Λ. Συγγρού 221 στη Ν. Σμύρνη, στο οποίο σήμερα στεγάζεται η Παιδόπολη «Αγ. Βαρβάρα» που εποπτεύεται από το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και φιλοξενεί έφηβα κορίτσια 12 – 18 ετών. Το πρόγραμμα τέθηκε σε εφαρμογή στις 10 Δεκεμβρίου 1998 με τη συνδρομή της αστυνομίας που επιφορτίστηκε με το «μάζεμα» των παιδιών από τα φανάρια. Από τις πρώτες ημέρες, ο υφυπουργός Υγείας και Πρόνοιας ενημερώθηκε ότι τα παιδιά το σκάνε από το κτίριο. Κύρια οδός διαφυγής των ανηλίκων ήταν ένα παράθυρο του 1ου ορόφου ενώ βασικές αιτίες για τις αποδράσεις τους δεν ήταν η κακομεταχείριση αλλά η αγωνία για την τύχη των δικών τους και η έλλειψη στελέχωσης της δομής με μεταφραστές ώστε να ενημερώνονται για τον λόγο που βρίσκονταν εκεί. Σύμφωνα με το βιβλίο εισόδου – εξόδου του ιδρύματος, την περίοδο 1998 – 2002 διέφυγαν 488 παιδιά από τα συνολικά 663 εγγεγραμμένα, αν και στα στοιχεία υπάρχουν αρκετές διπλοεγγραφές ονομάτων και ανακριβή στοιχεία. Αναφορές υπάρχουν και για διακινητές που εμφανίζονταν ως «γονείς» των παιδιών και τα άρπαζαν μέσα από το ίδρυμα.

Καταγγελίες

Επειτα από καταγγελίες ελβετικής οργάνωσης ότι τα χαμένα παιδιά είχαν πωληθεί προς 500 ευρώ το ένα σε δουλεμπόρους για εμπορία οργάνων, το 2004, έρευνα του Συνηγόρου του Πολίτη κατέρριψε τα παραπάνω καταλήγοντας σε πόρισμα, βάσει του οποίου τα αγνοούμενα παιδιά ήταν 502, ενώ ως αιτίες αποτυχίας του προγράμματος αναφέρονταν η υποστελέχωση του ιδρύματος και η πλημμελής φύλαξη. Το θέμα επανέφερε το 2012 η Επιτροπή για τα δικαιώματα και την προστασία του παιδιού του ΟΗΕ.

Το 2013 κατατέθηκε στη Βουλή ερώτηση από τη ΔΗΜΑΡ που προκάλεσε την παρέμβαση του υπουργού Δικαιοσύνης Χαράλαμπου Αθανασίου, ο οποίος άνοιξε και πάλι τον φάκελο της υπόθεσης για την οποία είχε ασκηθεί ποινική δίωξη για αρπαγή ανηλίκων κατά συρροή, με τη δικογραφία να καταλήγει στο αρχείο αγνώστων δραστών.