Μια ανατρεπτική ερμηνεία του τουρκικού αναθεωρητισμού

Το κυρίαρχο αφήγημα για την απόπειρα πραξικοπήματος των ΤΕΔ (Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων) τη νύχτα της 15ης Ιουλίου 2016, μιλά για τη συντριβή του από την πιστή στην εκλεγμένη κυβέρνηση πλειοψηφία του στρατού με τη συνδρομή λαϊκής κινητοποίησης, ενώ τονίζει και τη συνακόλουθη εκκαθάριση των ΤΕΔ, της Δημόσιας Διοίκησης και της Δικαιοσύνης από τους επίορκους λειτουργούς.

Είναι όμως έτσι;

Στην πραγματικότητα, εκείνη τη νύχτα, το κεμαλικό μπλοκ μαζί με μια δυναμική ένοπλη συνιστώσα του, αντέδρασαν και πέτυχαν να ανακόψουν την εντεινόμενη υποκατάστασή τους από τις αντικεμαλικές και αντιδυτικές μάζες των θρησκευόμενων της Ανατολίας που ψηφίζουν μονοκούκι το ΑΚΡ του κ. Ερντογάν.

Γιατί ο κεμαλικός πυρήνας εξουσίας αντιλαμβάνεται απόλυτα ότι η ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία της Τουρκίας συνεπάγεται και αντίστοιχη γεωπολιτική επιβάρυνση. Κι ότι χωρίς διαχρονική συμπόρευση με τη Δύση και προσεκτική τήρηση περιφερειακών ισορροπιών, η συνοχή της χώρας θα κινδύνευε διαρκώς από αυτονομιστική αποσταθεροποίηση. Η Δύση άλλωστε φαίνεται να έχει εξ αρχής αναδεχθεί τη σχεδόν «αντισυμμαχική» αντίληψη της ηγεμονικής κεμαλικής συνιστώσας του τουρκικού μπλοκ εξουσίας που συχνά, με το πρόσχημα της αποτροπής, προωθεί αναθεωρητικές επιλογές ακραίας περιφερειακής έντασης  – αρκεί να μην προκληθούν ανεξέλεγκτες αποσταθεροποιητικές συνέπειες.

Ωστόσο, μετά το 2011 (αραβική «άνοιξη»…), ο πρωθυπουργός – τότε – Ερντογάν, αξιοποιώντας την τεράστια κοινωνική του νομιμοποίηση, στρίμωξε απερίσκεπτα – παρά τις σαφείς προειδοποιήσεις – το κεμαλικό μπλοκ, «χαϊδεύοντας» συνάμα κάθε ριζοσπάστη σουνίτη που αμφισβητούσε ένοπλα τη δυτική προσέγγιση στα ζητήματα Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής.

Ο συμβιβασμός του Ερντογάν με τον κεμαλικό πυρήνα διακυβέρνησης, μετά το «αποτυχημένο» πραξικόπημα του 2016, συμπεριλάμβανε, εννοείται, τη φυσική, αλλά και την πολιτική του επιβίωση – κάτι που στην Τουρκία διαφέρει από τον έλεγχο κάποιων στεγανών εξουσίας. Ηταν επώδυνος συμβιβασμός για τον ίδιο, αλλά ίσως σωτήριος για την περιφερειακή πολιτική της Αγκυρας, έστω και στο παρά πέντε.

Από τους σημαντικότερους στόχους των πραξικοπηματιών ήταν η επαναφορά της Τουρκίας στο ευρωατλαντικό περιφερειακό πλαίσιο ασφαλείας, η αποκατάσταση των σχέσεων με τη Ρωσία – σοφό κληροδότημα του Μουσταφά Κεμάλ – και, κατά το δυνατόν, με το Ισραήλ. Κατέρρευσαν επίσης οι απροκάλυπτες ισλαμικές επιλογές του ΑΚΡ και του αρχηγού του. Μόνο η λιβυκή «επιχείρηση» συνεχίστηκε για χάρη της τουρκικής παρουσίας στην Αφρική, αλλά και της εν δυνάμει στρατηγικής περικύκλωσης της Ελλάδας, ως προς την οποία οι δύο εκφάνσεις του τουρκικού μπλοκ εξουσίας στο τέλος της ημέρας, ομονοούσαν ανέκαθεν…

Η επακολουθήσασα μετατροπή της μορφής του πολιτεύματος από προεδρευόμενη σε προεδρική δημοκρατία ευνοεί την ασυδοσία του κεμαλικού κατεστημένου λόγω κατάργησης κάθε θεσμικού αντίβαρου, ενώ η ανάληψη του ύπατου αξιώματος από τον κ. Ερντογάν, έστρωσε στους κεμαλικούς κύκλους τον δρόμο για ασυγκράτητη αναθεωρητική πολιτική, σύμφυτη, άλλωστε, με την υφή του κεμαλισμού.

Και οι ανηλεείς διώξεις κατά των ριζοσπαστικών ισλαμικών πυρήνων που είχαν διεισδύσει στην καρδιά των κέντρων διακυβέρνησης με τη συνέργεια του ΑΚΡ;

Αυτές αιτιολογήθηκαν με την απατηλή επίκληση της δήθεν «αφοσίωσης» των διωκομένων στον αγαθότατο, «αιρετικό» – ήδη ανίσχυρο – «ιμάμη» Γκιουλέν, προκειμένου να κρυφτεί η πικρή αλήθεια από τους ψηφοφόρους του ΑΚΡ…

Μέσα στο σημερινό δυσοίωνο σκηνικό, πίσω από τις κουίντες, οι θεματοφύλακες του κεμαλικού ηγεμονισμού αφουγκράζονται ξανά, με ικανοποίηση, τα αλυχτίσματα του τουρκικού αναθεωρητισμού προς όλες τις κατευθύνσεις…

Ο Γρηγόρης Βασιλοκωνσταντάκης είναι πρέσβης επί τιμή