Αποφύγαμε την κλιμάκωση μέχρι πότε;

Οι ώρες αγωνίας που ακολούθησαν την πτώση του ουκρανικού πυραύλου σε πολωνικό έδαφος μας έδωσαν μια γεύση του τι θα επακολουθούσε αν η ταυτότητά του ήταν ρωσική. Για ένα διάστημα κάποιων ωρών η οντότητα που συνηθίζουμε να αποκαλούμε Δύση έπρεπε να σταθμίσει τις αντιδράσεις της σε περίπτωση που η Μόσχα ηθελημένα ή από λάθος είχε πλήξει έδαφος μιας χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ. Και έτσι η Ατλαντική Συμμαχία έγινε το θέατρο ολονύχτιων διαβουλεύσεων σχετικά με το ποια θα έπρεπε να είναι η αντίδρασή της. Οταν η αμερικανική πλευρά πρόβαλε την εκτίμηση ότι το πλήγμα μάλλον δεν προερχόταν από τη Ρωσία, εκτίμηση που στη συνέχεια επιβεβαιώθηκε και από την Πολωνία, τα υπόλοιπα κράτη μέλη ανακουφίστηκαν. Παρά το «αίσιο» τέλος, το επεισόδιο είναι ωστόσο χαρακτηριστικό της αμφιθυμίας με την οποία το δυτικό στρατόπεδο αντιμετωπίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Στους κόλπους του ΝΑΤΟ, ένας αριθμός χωρών που θεωρεί τη Ρωσία απειλή για την υπόστασή τους, δηλαδή οι πρώην ανατολικές χώρες, είναι οι πιο αφοσιωμένοι υποστηρικτές του Κιέβου. Οι χώρες της δυτικής Ευρώπης που αντιμετωπίζουν τις συνέπειες του πολέμου στην οικονομία τους θα ήθελαν να βρεθεί λύση σε ορατό χρονικό διάστημα. Συντάσσονται και οι ΗΠΑ μαζί τους, καθώς όσο παρατείνεται το ουκρανικό αδιέξοδο αυξάνει ο κίνδυνος της κλιμάκωσης με απρόβλεπτες συνέπειες.

Εκτίμησή μας είναι ότι κλιμάκωση δεν επιθυμεί καμία από τις τριάντα χώρες – μέλη του ΝΑΤΟ παρά την αποφασιστική στήριξη που οι περισσότερες παρέχουν στην Ουκρανία. Η προστασία που τους παρέχει η ομπρέλα της Ατλαντικής Συμμαχίας στηρίζεται στην αποτροπή. Σενάρια σύγκρουσης με μια χώρα όπως η Ρωσία υπάρχουν ασφαλώς στους σχεδιασμούς, αλλά το να γίνουν πραγματικότητα δεν είναι επιθυμία των χωρών-μελών. Οποτε φτάνουμε στο κρίσιμο ερώτημα: πώς θα αποφευχθεί η κλιμάκωση;

Οι ΗΠΑ ως η χώρα με τη μεγαλύτερη επιρροή στο ΝΑΤΟ έχουν πολύ καθαρά τοποθετηθεί και δια στόματος Μπάιντεν υπέρ της έναρξης διαλόγου μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας. Ωστόσο, φαίνεται από τις πληροφορίες που διαρρέουν ότι προσκρούουν στην άρνηση του Ζελένσκι. Και δεν μπορούν να τον μεταπείσουν; Φαίνεται πως όχι, καθώς η δυναμική που έχει αναπτυχθεί στο πεδίο τον ευνοεί. Δεν είναι η πρώτη φορά που το παράδοξο επικρατεί σε μια διεθνή κρίση. Οι επιτυχίες της Ουκρανίας στον πόλεμο αλλάζουν την ισορροπία υπέρ της αλλά δυσχεραίνουν τη λήξη του. Τι μπορεί να συμβεί τους επόμενους μήνες;

Η επόμενη φάση θα εξαρτηθεί από τον βαθμό στήριξης με παροχή στρατιωτικού υλικού προς την Ουκρανία. Θα συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό και με τα μέσα που το Κιέβο ζητάει από τις δυτικές χώρες; Κι εδώ υπάρχει ένα παράδοξο: ο πόλεμος αυτός δεν αφορά μόνο την Ουκρανία, αφορά την Ευρώπη. Είναι ο πόλεμος της Ευρώπης. Αν η Ουκρανία δεν είχε αντισταθεί, οι ευρωπαϊκές χώρες θα έπρεπε να προετοιμάζονται για την επόμενη επιθετική κίνηση του Πούτιν. Ο πρόεδρος και το γόητρο της Ρωσίας έχουν τραυματιστεί πολύ καθοριστικά από την πορεία του πολέμου και αυτό οφείλεται στην αντίσταση των Ουκρανών. Θα τους ευνοήσει η παράτασή του; Με ρεαλιστικούς όρους μάλλον όχι. Το να μεταβληθεί σε μια παρατεταμένη, παγωμένη, διαμάχη με εδάφη υπό ρωσική κατοχή, δεν ευνοεί τα ουκρανικά συμφέροντα και μια καθολική ήττα της Ρωσίας μάλλον δεν φαίνεται πιθανή. Επομένως, μόνο με διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να διασφαλίσουν όσα με τόσο αγώνα κερδήθηκαν στο πεδίο. Δύσκολες και μακρές θα είναι αυτές οι διαπραγματεύσεις καθώς η Μόσχα δεν θα κάνει εύκολα υποχωρήσεις, αλλά, δυστυχώς, μονόδρομος.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου
Διεθνών Σχέσεων