Μουντιάλ 1938: η αποθέωση του ολοκληρωτισμού

Μουντιάλ του 1938, με τη μυρωδιά της παγκόσμιας σύρραξης να λαγοκοιμάται… Με μια Ευρώπη να κολυμπά στους ολοκληρωτισμούς και στις εμφύλιες συρράξεις… Πέραν και πάνω απ’ όλα αυτά η μεγάλη εορτή του ποδοσφαίρου. Τρίτο Παγκόσμιο Κύπελλο. Κι αυτό σε ευρωπαϊκό έδαφος, με τη Λατινική Αμερική να διαμαρτύρεται, γιατί την παραβλέψανε. Αποτέλεσμα: Ουρουγουάη, Αργεντινή, Βολιβία, Μεξικό, ΗΠΑ να δηλώνουν αποχή. Μόνον η Βραζιλία και η Κούβα πέρασαν τον Ατλαντικό…

Οσο για την Αγγλία, επιμένοντας φλεγματικά για μια ακόμη φορά, είπε όχι! Την ίδια στιγμή, από την απέναντι όχθη της Μάγχης, συγκλονιστικά γεγονότα πληγώνουν την αξιοπιστία του λαοφιλέστατου σπορ. Η βουλιμία των δικτατόρων, που ποτέ δεν σεβάστηκαν την αλήθεια του αθλούμαι. Τα πάντα στον βωμό του ψυχισμού τους. Και στο ποδόσφαιρο διάβασαν τη λέξη δώρο, όχι άθλημα. Ενας μποναμάς στρογγυλός και δερμάτινος. Και το αποτέλεσμα το μόνο επιδιωκόμενο. Γιατί πίσω από το κλωτσοσκούφι διαβάζουν τη λατρεία των λαών, και ιδιαίτερα στις αναμετρήσεις εθνικών ομάδων. Εκεί όλα τα ζητούμενα βγαίνουν στα μπαλκόνια. Σημαίες, εθνικοί ύμνοι, υπερηφάνεια, μύχιοι εθνικοί πόθοι και διαφορές. Στα λιβάδια των 12 στρεμμάτων συναντιόντουσαν οι ταυτότητες και οι ιστορίες των λαών. Και μαζί με τον έρωτα για μπάλα, έσκαγαν μύτη εθνικοί πόθοι δικαίωσης, αποκατάστασης, μα πάνω απ’ όλα ταυτότητας!

Και αυτά, ο Αδόλφος και ο Μπενίτο τα γνώριζαν άριστα. Λίγους μήνες πριν, ο Αδόλφος μπήκε θριαμβευτής στη Βιέννη, ενώνοντας την πατρίδα του με τη Γερμανία… «Ενα Βασίλειο (Ράιχ), ένας Λαός (Φολκ)» το σύνθημα. Κι όταν δύο λαοί γίνονται ένας, τότε όλα γίνονται ένα: στρατός, αστυνομία, Κοινοβούλιο, δικαστήρια, δημόσιες υπηρεσίες, σχολεία και, βεβαίως – βεβαίως, εθνικές ομάδες.

Και ο Αδόλφος την Εθνική Αυστρίας την ονειρεύονταν χρόνια ολόκληρα. Χορεύοντας βιενέζικο βαλς, οι αυστριακοί βιρτουόζοι ισοπέδωναν τους Γερμανούς, όπου τους έβρισκαν. Και στο Παγκόσμιο του 1938, η Αυστρία κατέβαινε ως φαβορί για τον τίτλο. Είχε μεγάλα προηγούμενα με τους Ιταλούς από το 1934. Τώρα, όπως έλεγε ο μαγικός προπονητής της, Ούγκο Μάισλ, «παίζουμε στο Παρίσι και το χέρι του Μουσολίνι δεν φτάνει μέχρι εδώ!». Και είναι γεγονός, με τον ναζισμό και τον φασισμό επηρεάστηκαν τέχνη, πολιτισμός, και βεβαίως ο αθλητισμός.

Το αυστριακό ποδόσφαιρο όχι! Το Danubian Whirl (η Δίνη του Δούναβη) έπνιγε μέσα στο γήπεδο κάθε αντίσταση. Συνεχής κίνηση και εναλλαγές, κυρίως μεταξύ των πέντε επιθετικών, με συνεχείς πάσες με τη μια, και ταχύτητα στην ανάπτυξη, αρκούσαν για να διαλύσουν κάθε άμυνα. Και όλο το μπαλέτο να κινείται γύρω από τον χάρτινο Ματίας Ζίντελαρ, τον πληρέστερο ποδοσφαιριστή του πλανήτη. Αυτό το ποδοσφαιρικό θαύμα είχε γνωρίσει μια ανελέητη σφαγή στο Μουντιάλ του 1934. Τέσσερα χρόνια ζούσαν ο Ζίντελαρ και η παρέα του περιμένοντας το Μουντιάλ των Παρισίων. Ολα όμως αυτά αλλάζουν στις 12 Μαρτίου του 1938.

Ηταν η ημέρα που ο Αδόλφος προσήρτησε την Αυστρία και από το μπαλκόνι του Αυτοκρατορικού Ανακτόρου ανήγγειλε το γεγονός στη Βιέννη. Σε λίγες μέρες η ποδοσφαιρική ομοσπονδία διέλυσε τα γραφεία της και δύο εβδομάδες μετά απορροφήθηκε από τη γερμανική ομοσπονδία. Το αυστριακό ποδόσφαιρο που σε αρκετούς συλλόγους το εβραϊκό στοιχείο είχε επιρροές, κυριολεκτικά εκκαθαρίστηκε. Ετσι αποσύρθηκε από το Παγκόσμιο Κύπελλο, και η Σουηδία, που ήταν να παίξουν, πέρασε άνευ αγώνα…

Χρόνια ολόκληρα ο Αδόλφος ονειρεύονταν την Ομάδα Θαύμα (Wunderteam). Και μετά το φιάσκο του 1936 στους Ολυμπιακούς Αγώνες, ήθελε με κάθε τρόπο τον έλεγχο αυτής της μοναδικής αθλητικής μηχανής… Το όνειρο της ανωτερότητας της Αριας Φυλής γινόταν πραγματικότης, με την ένταξη του λαοφιλέστερου αθλήματος κάτω από τον αγκυλωτό σταυρό.

Ομως αυτό το βίαιο πάντρεμα Γερμανών και Αυστριακών δεν λειτούργησε. Πρώτα απ’ όλα, ο δημιουργός της Wunderteam, Ούγκο Μάισλ, παραιτήθηκε. Τέσσερις μεγάλοι παίκτες, με πρώτον τον αρχηγό Ματίας Ζίντελαρ, και μαζί του ο Μπίντερ, ο Μπίκαν και ο Γερούσαλεμ, αρνήθηκαν να παίξουν με τη σβάστικα στο στήθος. Εναν χρόνο μετά βρήκαν τον Ζίντελαρ πνιγμένο μαζί με την εβραία σύζυγό του στο σπίτι τους. Οι Αδόλφοι τιμώρησαν… Οσο για την κοινή ομάδα, η Αρία Φυλή γνώρισε την ταπείνωση και τον αποκλεισμό από τη μέτρια Ελβετία, που είχε κάνει επιστήμη την άμυνα, με το σύστημα Βερού. Στο πρώτο κιόλας παιχνίδι 1-1 και την επομένη ημέρα ταπεινωτική ήττα με 4-2 και αποκλεισμός.

Στο Μουντιάλ του 1938 συμμετείχαν 37 ομάδες. Απ’ αυτές προκρίθηκαν οι 16. Ενας νεωτερισμός για πρώτη φορά να προκρίνονται άνευ αγώνων, η διοργανώτρια Γαλλία και η τροπαιούχος του 1934 Ιταλία. Οι αγώνες νοκάουτ. Και στους προκριματικούς η Ελλάδα είχε 2 νίκες: με την Παλαιστίνη 3-1 και 1-0, και μια πανωλεθρία από την Ουγγαρία 11-1. Ρεβάνς δεν χρειάστηκε να δώσουμε. Την ισοδυναμία των αντιπάλων του 1938 τη διάβαζες από το γεγονός ότι από τα 7 ματς της πρώτης φάσης, τα 5 χρειάστηκε να πάνε στην παράταση. Ενα παραλίγο θύμα, η πρωταθλήτρια Ιταλίας που τα βρήκε μπαστούνια με τους Νορβηγούς. Τη γλίτωσαν γιατί ακυρώθηκε κανονικό γκολ των Σκανδιναβών στις καθυστερήσεις ως οφσάιντ.

Οσο για την Ιταλία, ήταν απώλεια η αποχώρηση των 4 αργεντίνων άσων που έπαιξαν στο Μουντιάλ της Ρώμης το 1934. Είχαν αυτομολήσει στη Γαλλία, μακριά από το καθεστώς των Μελανοχιτώνων. Οι εκπλήξεις, χαρακτηριστικό των Μουντιάλ, το 1938 η μία μετά την άλλη. Η νεοφώτιστη Κούβα απέκλεισε τη Ρουμανία, αλλά και η Ελβετία την ενωμένη Γερμανία/Αυστρία. Ο πιο εντυπωσιακός αγώνας ήταν Βραζιλία – Πολωνία. Με τον Λεονίντας και τον Πολωνό Βιλιμόφσκι να σημειώνουν χατ-φορ. Από τέσσερα γκολ ο καθένας. Μορφή των αγώνων ο Βραζιλιάνος Λεονίντας. Τον είπαν «Μαύρο διαμάντι», «άνθρωπο λάστιχο». Ηταν ο πατέρας του ανάποδου ψαλιδιού. Ηταν κυριολεκτικά ο πρώτος βραζιλιάνος σταρ, πρώτος σκόρερ στο Μουντιάλ με 8 τέρματα.

Ενα περιστατικό που φωτογραφίζει απόλυτα το πάθος του ήταν ο αγώνας με την Πολωνία. Βάζει 4 γκολ. Στην παράταση έβρεχε ασταμάτητα. Ξεκόλλησε στη λάσπη η σόλα του. Αντί να ζητήσει άλλο παπούτσι συνέχισε ξυπόλητος. Ο διαιτητής το κατάλαβε ένα δεκάλεπτο αργότερα, όταν ο Λεονίντας Ντα Σίλβα σκόραρε ξανά, με το γυμνό πόδι. Την άλλη μέρα έγραφαν για αυτόν: είτε στο έδαφος, είτε στον αέρα, έχει το διαβολικό χάρισμα να μιλάει με την μπάλα και αυτή να τον ακούει και να εξαπολύει κεραυνούς με κάθε τρόπο. Ο Λεονίντας υπήρξε θρύλος για τους Βραζιλιάνους και είναι πολλοί αυτοί που τον θεωρούν τον μεγαλύτερο μπαλαδόρο όλων των εποχών.

Πίσω στο Μουντιάλ, όπου η διοργανώτρια Γαλλία των αριστερών κυβερνήσεων, απογοήτευσε τους 50.000 φιλάθλους της, ηττημένη από τους φασίστες Ιταλούς που ο Ντούτσε τους επέβαλλε να αγωνίζονται με μαύρη στολή. Ασε που χαιρετούσαν φασιστικά και οι Γερμανοί ναζιστικά, προκαλώντας τα γιούχα και τις αποδοκιμασίες από τους Γάλλους στα γήπεδα. Στον ένα ημιτελικό η Ουγγαρία συνέτριψε τη Σουηδία 4-2. Στον δεύτερο ημιτελικό η Βραζιλία αντιμετώπισε την Ιταλία. Εκεί ο Ντούτσε έκανε και πάλι το θαύμα του: ο βραζιλιάνος προπονητής άφησε εκτός ομάδος τον Λεονίντας, τον παίκτη θαύμα, τον πρώτο σκόρερ της διοργάνωσης. Κάτι ανάλογο είχε συμβεί και στο Μουντιάλ της Ρώμης το 1934, όταν στα ημιτελικά, η σπουδαία Ισπανία παρετάχθη χωρίς τον Ζαμόρα, τον τερματοφύλακα θρύλο. Και τότε ειπώθηκαν πολλά, και ο αρχηγός της αποστολής, Μιγκέλ Τζέντο, αποκάλυψε τις τεράστιες πιέσεις του Ντούτσε στην εξαρτώμενη από την Ιταλία, Ισπανία.

Ιδιο σκηνικό 4 χρόνια αργότερα. Ο Λεονίντας ισχυρίστηκε τραυματισμό. Ο γιατρός σιωπηλά συμφώνησε. Μετά το πέρας του παιχνιδιού, ο συμπαίκτης του, σπουδαίος παίκτης και αρχηγός της ομάδας, ο Νιζίνιο, αργότερα προπονητής της Εθνικής Βραζιλίας, τον κατηγόρησε ότι δωροδοκήθηκε από τους Ιταλούς. Αλλεπάλληλες μηνύσεις του Λεονίντας, και το δικαστήριο στο Ρίο, πέντε χρόνια μετά, δικαίωσε τον Λεονίντας, για να προστατευτεί – όπως είπε ο πρόεδρος του δικαστηρίου – η τιμή της χώρας. Οπως και να έχει, η Βραζιλία πλήρωσε ακριβά τη βρώμικη ιστορία: έχασε με 2-1. Ο τελικός, στις 19 Ιουνίου στο στάδιο Κολόμπ. Απέναντι στην Ιταλία η σπουδαία Ουγγαρία. Χιλιάδες φίλαθλοι παρακολούθησαν έναν αγώνα με εναλλασσόμενο ενδιαφέρον. Νικήτρια η Ιταλία με 4-2. Ενα μήνυμα του Μουσολίνι προς την ιταλική ομάδα, που έντεχνα διέρρευσε, βάρυνε την ατμόσφαιρα. Και η υποψία καρφώθηκε στο μυαλό όλων των αγωνιζομένων. Λίγο πριν από τον τελικό, ο Ντούτσε έστειλε τηλεγράφημα στους παίκτες: Νικήστε ή πεθάνετε. Ο Ανταλ Σάμπο, τερματοφύλακας των Ούγγρων δήλωσε μετά την ήττα: Μπορεί να έφαγα 4 γκολ, αλλά τουλάχιστον έσωσα τη ζωή τους. Για αυτήν τη δήλωση έλεγε χρόνια μετά ο Μάρτον Μπούκοβι, βοηθός προπονητή στην Εθνική Ουγγαρίας: Αυτή η δήλωση μας έβαλε σε μεγάλες υποψίες. Εξάλλου και άλλοι ούγγροι παίκτες εισέπρατταν τις αιτιάσεις των ιταλών συμπαικτών τους για αγωνιστική επιείκεια. Και μπορεί το αποτέλεσμα να έγραψε Ουγγαρία – Ιταλία 4-2. Ωστόσο η ιστορία του Μουντιάλ κατέγραψε γεγονότα, που αποκωδικοποίησαν τις σχέσεις ποδοσφαίρου και ολοκληρωτισμών.