ΗχοΔύναμα

Νέλσον Φρέιρε: Οι ανέκδοτες ηχογραφήσεις 1970-2019, DECCA, 2CD

Γεννημένος το 1944 στο Ρίο, ο βραζιλιάνος πιανίστας Νέλσον Φρέιρε έφυγε πέρυσι από τη ζωή σε ηλικία 77 ετών, εν μέσω πανδημίας. Εφυγε ύστερα από δύο διαδοχικά ατυχήματα, δύο πτώσεις που του είχαν ήδη λίγο πριν στερήσει τη δυνατότητα να παίζει – προσωρινά φαινόταν τότε, οριστικά, όπως τελικά εξελίχθηκαν τα πράγματα. Ο θάνατός του στέρησε τον κόσμο της μουσικής από έναν ακόμα σπουδαίο δάσκαλο του πιάνου. Εναν βαθύ και ανεπιτήδευτο ερμηνευτή, έναν αφοσιωμένο καλλιτέχνη που δεν έκανε προσπάθεια για τη φήμη του – εκείνη τον συνάντησε στην πορεία της καριέρας του, καθώς η τέχνη του, όπως και ο χαρακτήρας του, κατακτούσαν παντού όπου πήγαινε τα ακροατήρια. Ο Φρέιρε δεν ήταν λάτρης των ηχογραφήσεων. Ανήκε σε εκείνο το είδος των μουσικών που πάντοτε έβλεπαν το στούντιο από μια απόσταση. Ωστόσο, όπως έλεγε, συνέχιζε να ηχογραφεί όσο ο κόσμος αγαπούσε τις ερμηνείες του. Και όσο μάλιστα περνούσε ο καιρός ο κόσμος τις αγαπούσε όλο και περισσότερο.

Τιμώντας τη μνήμη του, η DECCA, η εταιρεία που συνδέθηκε επί δεκαετίες με τον Φρέιρε και την παρακαταθήκη του, συγκέντρωσε εδώ δύο ήδη ηχογραφήσεων: οι πρώτες προέρχονται, οι περισσότερες, από το Βερολίνο το 2014. Και μία από το 2019: αυτή είναι ένα Πρελούδιο του συμπατριώτη του Βίλα Λόμπος: το τελευταίο κομμάτι που ηχογράφησε προτού φύγει από τη ζωή. Σε εκείνες του 2014 περιλαμβάνονται μικρά κομμάτια του Γκλουκ, του Μπαχ, του Ντεμπισί και το Αντάντε Φάβορι του Μπετόβεν. Ωστόσο παρά την αξία όλων αυτών, το πιο ουσιώδες τμήμα αυτής της έκδοσης βρίσκεται αλλού: στις, επίσης ανέκδοτες, ραδιοφωνικές ηχογραφήσεις από τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 που εξασφάλισε η εταιρεία για την έκδοση αυτή. Γιατί σε αυτές υπάρχει πολύ “βαρύ πυροβολικό”: Τέταρτο Κοντσέρτο Μπετόβεν με τη Ραδιοφωνία της Στουτγάρδης υπό τον Γιούρι Σεγκάλ, Μπουρλέσκ του Στράους με την SWF υπό τον Ζόλταν Πέσκο, Πρώτο Κοντσέρτο Μπάρτοκ με τη Ραδιοφωνία της Φρανκφούρτης υπό τον Μιχαήλ Γκίλεν και, τέλος, το Δεύτερο Κοντσέρτο Μπραμς, πάλι με τη Ραδιοφωνία της Φρανκφούρτης, υπό τον σπουδαίο αρχιμουσικό Χορστ Στάιν.

Πρόκειται συνεπώς για «ένα πρόγραμμα» που δεν είναι ούτε «ένα» ούτε «πρόγραμμα»: είναι ένα άθροισμα έργων εξαιρετικά απαιτητικών σε όλα τα επίπεδα, ηχογραφημένων σε διαφορετικές στιγμές – και όλα με εξαίρετο ήχο και, κυρίως, πολύ υψηλής προστιθέμενης αξίας συνοδεία. Ορισμένα από αυτά τα έργα δεν υπάρχουν έτσι κι αλλιώς στο ρεπερτόριο ηχογραφήσεων του Φρέιρε, οπότε είναι διπλό το ενδιαφέρον τους και ως προσθήκες σε αυτό. Ανεξάρτητα όμως από αυτή την παράμετρο, μπορεί κανείς να καταλάβει καλά εδώ έναν μεγάλο πιανίστα και τι τον κάνει να είναι τέτοιος, ειδικά στο ρομαντικό ρεπερτόριο καθώς και στον εξίσου πολύπλοκο μεταρομαντισμό.

Ο Φρέιρε σπούδασε από πολύ μικρός με μαθητές της σχολής του Λιστ που είχαν μεταναστεύσει στο Ρίο. Αρχισε να μελετά τριών ετών και έδωσε το πρώτο του ρεσιτάλ τεσσάρων. Δεν δυσκολεύθηκε να κατακτήσει την Ευρώπη, ούτε τη Βόρεια Αμερική. Ενα ατύχημα ήταν ότι ενώ ξεκίνησε να ηχογραφεί τα Κοντσέρτα του Μπετόβεν με τον Σαγί και την Γκέβαντχαουζ, η αποχώρηση του μαέστρου από την Ορχήστρα τερμάτισε το σχέδιο, αφήνοντας πάντως πίσω τους το Πέμπτο, τον «Αυτοκράτορα». Μαζί ηχογράφησαν και τα δύο Κοντσέρτα του Μπραμς, που είναι μια σπουδαία προσθήκη στον πολύ εκτενή κατάλογο. Αν και, εδώ, το Δεύτερο που θα ακούσει κανείς υπό τη διεύθυνση του Χορστ Στάιν από το 1977 έχει εντελώς ιδιαίτερη δύναμη και αξία.