Μεταρρυθμιστική δυσανεξία

Το σκάνδαλο των υποκλοπών, η κοινωνική δυσαρέσκεια και το κακό διεθνές κλίμα επηρεάζουν την εικόνα της κυβέρνησης στην τελική ευθεία της θητείας της. Αποδυναμώνουν τα θετικά στοιχεία – τη σοβαρότητα σε σχέση με την προκάτοχό της, την αντιμετώπιση των εθνικών θεμάτων, τη βελτίωση της μακρο-οικονομικής κατάστασης – και μεγεθύνουν τις δυστοκίες, πρώτη ανάμεσα στις οποίες θεωρώ τη μεταρρυθμιστική.

Η προσπάθεια να προωθηθούν μια σειρά «μεταρρυθμίσεων» τον τελευταίο, και ύστατο, καιρό, περισσότερο αναδεικνύει μια γενικότερη υστέρηση παρά μειώνει το μέγεθός της. Γιατί οι μεταρρυθμίσεις, τουλάχιστον αυτές που χρειάζεται η χώρα μας, δεν μπορούν να έλθουν μέσα από αποσπασματικά ή καθαρά τεχνικού χαρακτήρα μέτρα, ιδίως στους τέσσερις βασικούς τομείς που επηρεάζουν τη ζωή των πολιτών. Η πραγματική μεταρρύθμιση στη Δημόσια Διοίκηση δεν μπορεί να περιοριστεί στον πολλαπλασιασμό των υποβοηθούμενων από την τεχνολογία υπηρεσιών, μέσω της λεγόμενης «ψηφιοποίησης», στην οποία πράγματι επήλθε απτή πρόοδος. Θα απαιτούσε ορθολογικότερη κατανομή των δημοσίων υπαλλήλων, μεγαλύτερο απεγκλωβισμό από πελατειακές συνήθειες και πρακτικές, πραγματική αξιολόγηση και ανάλογη – όχι αναγκαστικά οικονομική – ανταμοιβή τους, φιλικότερη στάση έναντι του πολίτη, αίσθηση προτεραιοτήτων και έμπνευση για συλλογική δράση. Τίποτα από αυτά δεν έλαβε χώρα, παρά την προσωπική ανάμιξη του Πρωθυπουργού και τη συγκρότηση, γύρω από αυτόν, «επιτελικού κράτους». Η πραγματική μεταρρύθμιση στη Δικαιοσύνη δεν μπορεί να αρκείται σε αλλαγή κάποιων νόμων και κωδίκων, ιδίως προς την κατεύθυνση «αυστηροποίησης» διαδικασιών και ποινών. Θα απαιτούσε βελτιωτικά βήματα, που δεν έγιναν – και που κανείς δεν ισχυρίζεται ότι είναι εύκολα – στα τρία ποιοτικά χαρακτηριστικά βάσει των οποίων η ελληνική Δικαιοσύνη συνεχίζει να κατατάσσεται στις χαμηλότερες θέσεις διεθνώς: ταχύτητα, ποιότητα, αξιοπιστία. Το πόρισμα του Δικαστικού Συμβουλίου στην «υπόθεση Novartis» και η αδυναμία να βρεθεί δικαστική αίθουσα για να εκδικαστεί η τραγωδία στο Μάτι είναι τα πιο εύγλωττα παραδείγματα δυσλειτουργιών. Η πραγματική μεταρρύθμιση στην Παιδεία δεν είναι νοητό να εξαντλείται σε διοικητικού τύπου αλλαγές, όπως η «πανεπιστημιακή αστυνομία», η οποία αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, πρότυπο ατελούς και μη δομικού μέτρου: επιχειρεί να απαντήσει σε ένα υπαρκτό πρόβλημα αλλά με δυσανάλογο τρόπο και με έλλειψη πολιτικής βούλησης. Θα απαιτούνταν αλλαγές ουσίας στο σχολικό πρόγραμμα, στην πανεπιστημιακή αυτονομία, στη σχέση μάθησης και εκπαίδευσης, στην προετοιμασία πιο ενεργών πολιτών και πιο έτοιμων να προσφέρουν στο κοινωνικό σύνολο εργαζομένων. Η βοήθεια για την οποία διψά το δημόσιο σύστημα Υγείας, και ολόκληρη η κοινωνία, ιδίως σε μια εποχή που αντιληφθήκαμε ότι θα ζούμε με τις πανδημίες, δεν είναι λίγα παραπάνω χρήματα ή «μεταγγίσεις» από τον αναντίστοιχα υπερτροφικό σε σχέση με την ποιότητά του ιδιωτικό τομέα. Πραγματική μεταρρύθμιση θα ήταν μια αναβάθμιση της θέσης, και των μισθών, των ηρωικών, στην πλειονότητά τους, γιατρών του ΕΣΥ, μια άλλη εικόνα της νοσοκομειακής περίθαλψης, μια άλλη οργάνωση της πρόληψης και της αποσυμφόρησης.

Φυσικά δεν μπορούμε να ταυτίζουμε τη μεταρρύθμιση με την τελειότητα ή με την ικανοποίηση όλων των προσδοκιών. Ομως οι «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις» που χρειαζόταν η χώρα δεν είναι αυτές για τις οποίες μάς δίνουν (σχετικά) εύσημα το ΔΝΤ ή οι οίκοι αξιολόγησης, δηλαδή ψηφισμένοι νόμοι που δεν εφαρμόζονται και αύξηση επενδύσεων χωρίς ιδιαίτερο αντίκρισμα στη συλλογική ευημερία. Και αυτή η κυβέρνηση, παρότι δεν έμεινε άπραγη, είχε και τον χρόνο και τον δημοσιονομικό χώρο και την κοινωνική στήριξη για να τα πάει καλύτερα.