«Το θέμα της απώλειας χωρίς ωραιοποίηση ή δαιμονοποίηση»

Σε αυτή τη σκηνική εκδοχή το αειθαλές παραμύθι της Γιοχάνα Σπίρι, γραμμένο το 1880, παρουσιάζεται σε μία σύγχρονη μουσική εκδοχή από τον πολυβραβευμένο Ανδρέα Φλουράκη. Η «Χάιντι», σε σκηνοθεσία της Ιώς Βουλγαράκη, με τη Νοεμή Βασιλειάδου στον πρωταγωνιστικό ρόλο, περιγράφει ένα ταξίδι ανάμεσα σε χαρές και λύπες, σε θριάμβους και ματαιώσεις, ένα ταξίδι με απώλειες αλλά και με το θαύμα της ζωής. Μια παράσταση για τα δώρα της ζωής, τις διεξόδους από τη μοναξιά, τις δυνάμεις που φυλάμε μέσα μας σαν φυλακτό και πυξίδα.

Ποιο είναι το συναισθηματικό κέντρο, ο πυρήνας του έργου, γύρω από τον οποίο κινηθήκατε σκηνοθετικά;

Ο πυρήνας της παράστασης, τόσο δραματουργικά όσο και συναισθηματικά, είναι η απώλεια και η διαχείρισή της. Η απώλεια μπορεί να έχει πολλές εκφάνσεις, όμως είτε πρόκειται για τον θάνατο κάποιου αγαπημένου μας ανθρώπου είτε πρόκειται για οτιδήποτε άλλο, για έναν τόπο που χάνουμε, για μια εποχή της ζωής μας που τελειώνει ανεπιστρεπτί, το βέβαιο είναι ότι μας μεταμορφώνει. Και η μεταμόρφωση ποτέ δεν είναι εύκολη διαδικασία, νομίζω, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν έχει ομορφιά – την ομορφιά του να ζεις. Η καρδιά της ιστορίας μας χτυπά εκεί που μας λείπουν πιο πολύ όσοι φεύγουν από τη ζωή κι όμως, φέγγουν μέσα μας διαρκώς, εκεί που μας λείπουν όσα τελειώνουν κι όμως, τίποτα δεν τελειώνει ακριβώς ποτέ γιατί είναι κομμάτι μας.

Η «Χάιντι» δεν είναι μόνο μια ιστορία απώλειας, ούτε μόνο μια «παιδική» ιστορία. Ποιες δημιουργικές αντιφάσεις εντοπίζετε μέσα στο έργο;

Ευτυχώς ναι, οι ανθρώπινες ιστορίες δεν είναι ποτέ μόνο ένα πράγμα, αρκεί να μη φοβηθεί κανείς τις αντιφάσεις. Η Χάιντι, και πέρα από τη θεατρική εκδοχή του Ανδρέα Φλουράκη, ως μυθιστόρημα έχει αρκετά σκληρές περιοχές. Μπορεί να θυμόμαστε κυρίως τη Χάιντι της αισιοδοξίας, της ελευθερίας, τη δύναμη αυτού του χαρακτήρα, την αγάπη της για τη ζωή, αλλά όλα αυτά έχουν κυριαρχήσει ως αποτύπωμα ακριβώς επειδή δραματουργικά πρόκειται για ένα πρόσωπο μέσα σε μια σειρά από αντιξοότητες. Την πετάνε σαν μπαλάκι από δω κι από κει, δεν τη ρωτάνε πού θέλει να ζήσει, δέχεται διάφορες μορφές βίας, δεν είναι, θέλω να πω, ένα ροζ παραμυθάκι ούτε το μυθιστόρημα, ούτε το έργο βεβαίως. Και όμως είναι ένα υλικό για παιδιά. Είναι θέμα τρόπου, λοιπόν, όπως πάντα. Χρειάζεται να βρεθεί ο κατάλληλος τρόπος αφήγησης. Απλώς πιστεύω πως δεν πρέπει να είμαστε γεμάτοι βεβαιότητες σχετικά με τον τρόπο – εγώ δεν είμαι, πηγαίνω με ένα ανοιχτό ερώτημα στη συνάντηση με το παιδικό κοινό και δεν έχω εμπειρία πάνω σε αυτό, ευτυχώς. Είναι μια δημιουργική πρόκληση το να αγγίζεις το θέμα της απώλειας χωρίς να το ωραιοποιείς αλλά ούτε και να το δαιμονοποιείς.

Η διασκευή του Ανδρέα Φλουράκη σε ποια σημεία γίνεται;

Σε επίπεδο πλοκής το έργο ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό το μυθιστόρημα. Ομως ο Ανδρέας έχει δημιουργήσει μια σειρά σκηνών που είναι τα όνειρα της Χάιντι, όπου εκεί, στον ύπνο της, συναντά όσους της λείπουν, καθώς και τον τόπο της ψυχής της, τα βουνά της, όταν βρίσκεται μακριά από αυτά. Αλλά και πέρα από αυτές τις σκηνές, συνολικά εστιάζει στην απώλεια, όλα τα πρόσωπα του έργου αναμετριούνται με αυτό το θέμα, κάτι που δεν θα έλεγα πως βρίσκεται στους βασικούς άξονες του μυθιστορήματος. Επίσης, προτείνει μια πολύ ενδιαφέρουσα φόρμα σύντομων τραγουδιών, κάτι σαν μουσικά χαϊκού, που έρχονται στο τέλος των σκηνών και πάνω σε αυτή την ιδέα στηρίχθηκε η μουσική της παράστασης, που είναι του Δημήτρη Τάσαινα και η οποία έχει έναν κυρίαρχο δραματουργικό ρόλο στην αφήγηση που επιλέγουμε.

Στην παράσταση συμμετέχουν διαφορετικές γενιές ηθοποιών. Ποιο είναι το αποτέλεσμα που θέλετε να πετύχετε;

Καταρχάς εμένα αυτό με συγκινεί πάντοτε. Σχεδόν το επιδιώκω, ειδικά όταν πρόκειται για μεγάλες αριθμητικά ομάδες συνεργατών. Τι πιο όμορφο και γόνιμο από το αμοιβαίο μπόλιασμα στη σκέψη και στην ενέργεια που φέρνει μια τέτοια συνύπαρξη στην πρόβα; Αλλά στην προκειμένη περίπτωση, για μένα, είναι και άρρηκτα συνδεδεμένη η σύνθεση της τόσο δυνατής ομάδας με το ίδιο το θέμα της. Οι σχέσεις του έργου φανερώνονται διαφορετικά, νομίζω. Βρίσκω δηλαδή πολύ συγκινητικό για ένα παιδί να βλέπει στη σκηνή να παίζει τον παππού της Χάιντι ένας άνθρωπος που θα μπορούσε να είναι ο δικός του παππούς και άρα να αναγνωρίζει κάτι σε αυτόν, να συνδέεται μαζί του χωρίς να το συνειδητοποιεί. Επίσης βρίσκω και πολύ συγκινητική τη σύμπραξη τόσο έμπειρων ηθοποιών με ηθοποιούς που μόλις βγήκαν απ’ τη σχολή σε μια παράσταση για παιδιά. Γιατί, αν είμαστε ειλικρινείς, το παιδικό θέαμα συχνά αντιμετωπίζεται ως μια εκπαίδευση από την οποία θα περάσεις όταν ξεκινάς και όσο έχεις ακόμα κουράγια, αλλά το κάνεις ώσπου να έρθουν οι «άλλες» δουλειές. Θεωρώ λοιπόν πως ο θίασος ανατρέπει αυτή την αντιμετώπιση και αυτό έχει την αξία του.

Πώς θα αντιδρούσε η Χάιντι μέσα σε έναν κόσμο όπου η ανθρώπινη επαφή γίνεται σε μεγάλο βαθμό μέσω των κοινωνικών δικτύων; Ποιο είναι το δικό της παράδειγμα;

Πριν από λίγες μέρες γνώρισα ένα κορίτσι που δουλεύει ως δασκάλα σε ένα μικρό ορεινό χωριό της Ευρυτανίας. Εχει οκτώ παιδιά όλα κι όλα το σχολείο, όλες οι τάξεις. Μου είπε λοιπόν την εξής φράση που με συγκλόνισε: «Αυτά τα παιδιά δεν μπορούν καν να αντιληφθούν ότι μπορούμε να είμαστε μακριά ο ένας απ’ τον άλλον, τόσο δεδομένο είναι για αυτά ότι μεγαλώνουν μαζί με τους φίλους τους». Σκέφτομαι λοιπόν πως εξαρτάται η απάντηση από το πού θα ζούσε αυτή η Χάιντι γιατί δεν είναι όλων μας οι πραγματικότητες ίδιες.