Οι δημοσκοπήσεις σε περίοδο πολιτικής αβεβαιότητας

Τα τελευταία χρόνια τα ευρήματα των δημοσκοπικών ερευνών υπερπροβάλλονται, ωσάν να έχουν ένα ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και πολιτική μας ζωή, καθώς 8-10 δημοσκοπήσεις βλέπουν το φως της δημοσιότητας κάθε μήνα σε κανάλια πανελλαδικής εμβέλειας, εφημερίδες και ιστοσελίδες. Οι δημοσκοπήσεις είναι ένα χρήσιμο επιστημονικό εργαλείο, το οποίο δεν πρέπει να το λαμβάνουμε υπόψη ως ευαγγέλιο, διότι έχουν τις δικές τους επιστημονικές αδυναμίες, οι οποίες και έχουν παρατηρηθεί τα τελευταία χρόνια τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς.

Οι δημοσκοπήσεις, όπως και κάθε επιστημονικό εργαλείο, πρέπει να εξελίσσονται τεχνολογικά, ώστε να προσαρμόζονται στις καινούργιες συνθήκες. Μερικά μόνο παραδείγματα εγγενών αδυναμιών που παρουσιάζουν κάποιες εταιρείες είναι η παρωχημένη μεθοδολογία δειγματοληψίας (ακόμα χρησιμοποιούνται τα στοιχεία της απογραφής του 2011), ο τρόπος συλλογής των στοιχείων (σταθερά – κινητά τηλέφωνα, Διαδίκτυο) που έχει ως αποτέλεσμα αρκετές φορές την υποεκπροσώπηση συγκεκριμένων ηλικιακών κατηγοριών, ο μεροληπτικός τρόπος σύνταξης του ερωτηματολογίου, καθώς και οι πληθώρα σταθμίσεων που αναγκαστικά γίνεται λόγων υποεκπροσώπησης που παρατηρείται σε συγκεκριμένα κοινά (ψηφοφόροι ΣΥΡΙΖΑ, νεότερες ηλικίες).

Τελευταίο αλλά ίσως και σημαντικότερο πρόβλημα είναι η αναξιοπιστία που έχουν οι εταιρείες δημοσκοπήσεων στα μάτια αρκετών πολιτών, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την απροθυμία των τελευταίων να πάρουν μέρος στις έρευνες. Ολα τα παραπάνω αποτελούν εγγενή προβλήματα των δημοσκοπήσεων και συνειδητά εστιάζουμε σε αυτά ξεπερνώντας τη συζήτηση περί πολιτικής μεροληψίας που παρουσιάζουν κάποιες εταιρείες. Μέσα σ’ αυτόν τον καταιγισμό ερευνών, όπως αναφέραμε και παραπάνω, είναι λογικό αυτό που θέλουν να προβάλλουν τα ΜΜΕ, αλλά και αυτό που συγκρατεί ο κόσμος, να είναι η πρόθεση ψήφου, ως το πιο εύληπτο εύρημα. Εκείνο όμως που έχει σημασία να «διαβάζουμε» στις δημοσκοπήσεις, ειδικά σε μη προεκλογική περίοδο, είναι τα ποιοτικά στοιχεία που σκιαγραφούν την καθημερινότητα του πολίτη και τα συναισθήματά του απέναντι στο πολιτικό σύστημα, διότι το πολιτικό κλίμα αποτυπώνεται πολύ πιο γρήγορα σ’ αυτά τα ερωτήματα πολύ πριν καταγραφεί στην πρόθεση ψήφου.

Τι δείχνουν τα ποιοτικά στοιχεία. Ας δούμε μερικά ποιοτικά στοιχεία στις έρευνες της τελευταίας περιόδου, όπου παρατηρείται μια κοινή τάση. Πάνω από το 70% των πολιτών συμφωνούν ότι η ακρίβεια αποτελεί το βασικότερο θέμα που τους απασχολεί. Το 65% των πολιτών δηλώνουν ότι έχουν επηρεαστεί πολύ από την αύξηση των τιμών και ότι δυσκολεύονται/δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους, ενώ ταυτόχρονα το 80% των πολιτών αξιολογούν αρνητικά τα οικονομικά μέτρα στήριξης της κυβέρνησης θεωρώντας ότι δεν αντιμετωπίζουν ικανοποιητικά το ζήτημα της ακρίβειας στα προϊόντα και στην ενέργεια. Συγχρόνως το 80% των πολιτών πιστεύει ότι έχουμε ξεπεράσει το επίπεδο της ακρίβειας και πλέον βιώνουμε σοβαρά φαινόμενα ανεξέλεγκτης αισχροκέρδειας και κερδοσκοπίας. Εκτός από τα ζητήματα επικαιρότητας, οι δημοσκοπήσεις προσπαθούν να προσεγγίζουν και τα συναισθήματα των πολιτών για την κοινωνικοπολιτική κατάσταση που βιώνουμε. Εδώ τα ευρήματα είναι ακόμα πιο ανησυχητικά, είτε το δούμε από την σκοπιά της κυβέρνησης είτε το δούμε από τη σκοπιά της κοινωνίας που δείχνει να βυθίζεται όλο και περισσότερο στην απογοήτευση. Μόνο το 15% – 20% των πολιτών δηλώνουν αισιόδοξοι είτε για την προσωπική τους οικονομική κατάσταση είτε για το πώς πάνε τα πράγματα γενικά στη χώρα, ενώ παράλληλα ο φόβος, η οργή και η απογοήτευση πρωταγωνιστούν με αποτέλεσμα τα αρνητικά συναισθήματα των πολιτών να ξεπερνούν το 78%. Ολα τα παραπάνω ποιοτικά ευρήματα καταδεικνύουν τη δυσαρέσκεια των πολιτών απέναντι στην κυβερνητική πολιτική και ένα εκρηκτικό μείγμα συναισθημάτων που καθιστά τη διαμόρφωση του τελικού εκλογικού συσχετισμού δυνάμεων τελείως απρόβλεπτη. Τέσσερα ακόμα στοιχεία που καθιστούν αβέβαιη την οποιαδήποτε πρόβλεψη του εκλογικού αποτελέσματος: στις προσεχείς εκλογές θα υπάρχει ένα τελείως καινούργιο εκλογικό σώμα που θα έρθει να προστεθεί στο ήδη υπάρχον, καθώς 400.000 νέοι ψηφοφόροι, ηλικίας 17-20 ετών, θα έχουν πρώτη φορά δικαίωμα ψήφου.

Η σταθερή μελέτη των exit polls τα τελευταία δέκα χρόνια μάς δείχνει ότι το 25% των πολιτών αποφασίζει για την τελική του πολιτική επιλογή μετά την επίσημη έναρξη της προεκλογικής περιόδου. Αυτό σημαίνει ότι η τελική επιλογή εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τα πολιτικά διακυβεύματα που θα θέσουν τα πολιτικά κόμματα κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου.

Ο πολιτικός χρόνος μέχρι τις εκλογές είναι μακρύς, αφού σύμφωνα με τον Πρωθυπουργό αυτές θα πραγματοποιηθούν στο τέλος της τετραετίας, δηλαδή περίπου την άνοιξη του 2023. Τα πολιτικά γεγονότα μέχρι τότε θα είναι ιδιαιτέρως πυκνά, ο δύσκολος χειμώνας που έρχεται, η διαρκής αύξηση στις τιμές των προϊόντων, η ενεργειακή κρίση, ο πληθωρισμός που έχει ως αποτέλεσμα την μείωση της αγοραστικής δύναμης των καταναλωτών, η εξέλιξη του πολέμου στην Ουκρανία και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα δημιουργήσουν νέες συνθήκες στην πολιτική ζωή του τόπου και θα επιδράσουν καθοριστικά στη διαμόρφωση του συσχετισμού δύναμης στην κοινωνία. Θα ήταν λάθος τόσο αν προδικάζαμε το αποτύπωμά τους όσο και αν υποτιμούσαμε την επίδραση που θα έχουν στην κοινωνία.

Η απλή αναλογική. Για πρώτη φορά μετά τη Μεταπολίτευση, οι επόμενες εκλογές θα διεξαχθούν με το σύστημα της απλής αναλογικής και θα καταγραφούν οι πραγματικές διαθέσεις των πολιτών. Οι πολίτες θα κληθούν να απαντήσουν για πρώτη φορά σε ένα κομβικό δίλημμα: θα επιλέξουν τη ΝΔ που βλέπει τις πρώτες εκλογές ως εμπόδιο και θα προσπαθήσει να τις «κάψει» σύροντας την κοινωνία εμμονικά σε δεύτερες και τρίτες, αν χρειαστεί, εκλογές οδηγώντας τη χώρα σε αστάθεια ή θα επιλέξουν τον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ που θεσμοθέτησε την απλή αναλογική πιστεύοντας στον διάλογο και στις κυβερνήσεις συνεργασίας και έχοντας ως σκοπό τη συγκρότηση μιας προοδευτικής κυβέρνησης συνεργασίας από τις πρώτες εκλογές, η οποία θα εγγυάται δικαιοσύνη παντού, ασφάλεια, διεύρυνση του κοινωνικού κράτους και ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και τους κράτους δικαίου; Σε αυτό το σημείο να επισημάνουμε ότι στο σταθερό ερώτημα των εταιρειών δημοσκοπήσεων για το αν οι πολίτες προτιμάνε κυβερνήσεις συνεργασίας ή αυτοδύναμες κυβερνήσεις, η απάντηση των πολιτών είναι σταθερά υπέρ των κυβερνήσεων συνεργασίας. Ολα τα παραπάνω μας δείχνουν ότι όποιος κάνει το λάθος και επαναπαύεται κοιτώντας αποκλειστικά και μόνο την πρόθεση ψήφου, χάνει τη μεγάλη εικόνα και εστιάζει απλά σε μια θολή φωτογραφία της στιγμής. Η σφαιρική μελέτη των δημοσκοπήσεων μας βοηθά να αναλύσουμε καλύτερα τη συγκυρία και τους πραγματικούς συσχετισμούς δύναμης. Εμείς στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ βλέπουμε μέσα από την ανάλυση των ευρημάτων τις αδυναμίες και τις δυνατότητες μας και θα προσπαθήσουμε να εξαλείψουμε τις αδυναμίες και να αξιοποιήσουμε πλήρως τις δυνατότητές μας με σκοπό να πείσουμε τον κόσμο ότι αξίζουμε καλύτερα.

Ο Κώστας Πουλάκης είναι μαθηματικός, μέλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ