Η Διαύγεια των 50 εκατομμυρίων αποφάσεων

Περισσότεροι από 5.000 φορείς καταχωρίζουν καθημερινά αποφάσεις, ενώ στα χρόνια λειτουργίας του προγράμματος έχουν ανέβει συνολικά περίπου 50 εκατομμύρια αποφάσεις. Η Διαύγεια έκλεισε πρόσφατα τα 12 χρόνια που βρίσκεται στον… αέρα. Μια ιδέα που διατύπωσε ο Γιώργος Παπανδρέου το 2005 σε συνέδριο για τη δημόσια διοίκηση στη Θεσσαλονίκη και αφορούσε την υποχρεωτική ανάρτηση κάθε απόφασης της κυβέρνησης στο Διαδίκτυο άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά όταν το ΠΑΣΟΚ κέρδισε τις εκλογές το 2009. Η ομάδα που θα αναλάμβανε να υλοποιήσει μία σειρά από ιδέες που είχαν να κάνουν με το ανοικτό λογισμικό και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της Δημόσιας Διοίκησης άρχισε να συγκροτείται ήδη από το βράδυ των εκλογών στις 4 Οκτωβρίου του 2009.

«Την επόμενη ημέρα βρεθήκαμε όλοι μας, ακτιβιστές από την κοινότητα του ανοιχτού λογισμικού, στο Μαξίμου, σε ένα άδειο μεγάλο γραφείο με μια τηλεόραση. Η ομάδα είχε αρχίσει να λειτουργεί στο πλαίσιο των εθελοντών Διαδικτύου του ΠΑΣΟΚ από τις αρχές της χρονιάς εκείνης», θυμάται, μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο Θεόδωρος Καρούνος, ο οποίος από το 2005 ήταν επικεφαλής του τμήματος Τεχνολογιών Διαδικτύου του ΠΑΣΟΚ. Τέσσερα χρόνια αργότερα ανέλαβε σύμβουλος του προέδρου του ΠΑΣΟΚ και συντονιστής – μαζί με τον σημερινό πρύτανη του Πανεπιστημίου Πατρών, Χρήστο Μπούρα και τον ερευνητή του University of Applied Sciences της Ελβετίας, Θανάση Πρίφτη – της Ομάδας Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης.

Στους κόλπους της συγκεκριμένης ομάδας, η οποία είχε αρχίσει να στελεχώνεται με… ακτιβιστές του ανοιχτού λογισμικού μέσα από ανοιχτές προσκλήσεις, είχαν εκκολαφθεί ιδέες, όπως το opengov, η Διαύγεια, αλλά και η Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση.

Σημαντικό βήμα. Η Διαύγεια, ένα από τα πιο πετυχημένα έργα της ομάδας, άρχισε να δουλεύεται τον Μάρτιο του 2010 και η πρώτη εκδοχή του – με τις βασικές δηλαδή λειτουργίες – βγήκε στον αέρα την 1η Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς. «Η Διαύγεια άνοιξε ένα παράθυρο στις αποφάσεις του δημόσιου τομέα, ήταν ένα πολύ σημαντικό βήμα για την Ελλάδα το 2010 που την κατέταξε στις οκτώ χώρες παγκοσμίως που είχαν ενεργητικές πολιτικές διαφάνειας», σημειώνει ο Θεόδωρος Καρούνος.

Μία από τις κύριες καινοτομίες της Διαύγειας ήταν και το γεγονός ότι σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε με τις βασικές αρχές της ανοιχτότητας – συνεργατικός σχεδιασμός με ανοιχτά πρότυπα, ανοιχτό λογισμικό και ανοιχτά δεδομένα. «Την ίδια στιγμή ήταν παγκόσμια καινοτομία το γεγονός ότι οι αποφάσεις δεν ήταν εκτελεστέες εάν δεν είχαν αναρτηθεί στη Διαύγεια. Κάθε απόφαση, δε, λάμβανε με την καταχώρισή της μοναδικό αριθμό – τον ΑΔΑ (Αριθμός Διαδικτυακής Ανάρτησης)».

Στον πυρήνα της βασικής ομάδας ήταν ακόμη τέσσερα μέλη, μεταξύ αυτών και η Λίλιαν Μήτρου, η οποία δίδασκε Δίκαιο της Πληροφορίας και Προστασία Προσωπικών Δεδομένων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, όταν ξεκίνησε, χωρίς να έχει έμμισθη σχέση, να παρέχει τη συνδρομή της στη σύνταξη των νομοθετικών ρυθμίσεων για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση και τη Διαύγεια. Αλλωστε, είχε ασχοληθεί με τα θέματα αυτά ήδη από το 1994 ως επιστήμονας, αλλά ιδίως ως σύμβουλος του Κώστα Σημίτη. Ο σκόπελος που έπρεπε να ξεπεράσει δεν είχε να κάνει τόσο, όπως εξηγεί, με τον προσδιορισμό των πράξεων και αποφάσεων που θα ήταν αναρτητέες στο Διαδίκτυο. Αντίθετα, έπρεπε να αποτυπωθεί η εξισορρόπηση μεταξύ αφενός της διαφάνειας της κρατικής δράσης, της λογοδοσίας, του δικαιώματος πληροφόρησης των πολιτών και αφετέρου του δικαιώματος προστασίας των προσωπικών δεδομένων, δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και προστασίας κρατικών απορρήτων.

Επιτυχία με το ξεκίνημα. Στα 12 χρόνια λειτουργίας της Διαύγειας έχουν ανέβει εκατομμύρια αποφάσεις, κατατάσσοντας το πρόγραμμα στα επιτυχημένα έργα. Κι αυτό το αποδεικνύουν και τα στατιστικά δεδομένα. Είναι ενδεικτικό ότι τις πρώτες τρεις ημέρες του Νοεμβρίου αναρτήθηκαν συνολικά 70.254 αποφάσεις. «Εξάλλου το στοίχημα της ανοιχτότητας, το να είναι, δηλαδή, δημόσια διαθέσιμα τα έγγραφα και οι αποφάσεις της κυβέρνησης πέτυχε», επισημαίνει ο Θ. Καρούνος, προσθέτοντας πως η επιτυχία της ομάδας οφείλεται και στην τεχνικο-οικονομική υποστήριξη που παρείχε το ΕΔΕΤ, με συντονιστή τον τότε αντιπρόεδρό του και σήμερα κοσμήτορα της σχολής των Ηλεκτρολόγων του ΕΜΠ, καθηγητή Νεκτάριο Κοζύρη.

Τα πρώτα έξι χρόνια λειτουργίας της Διαύγειας υπεύθυνη του έργου ήταν η Νάνσυ Ρουτζούνη, η οποία σήμερα εργάζεται στη Γενική Διεύθυνση Πληροφορικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις Βρυξέλλες. Ηταν η πρώτη δράση που της ανατέθηκε όταν προσλήφθηκε μέσω ΑΣΕΠ, ως εμπειρογνώμων πληροφορικής, αναλαμβάνοντας μεταξύ άλλων τον επιχειρησιακό σχεδιασμό της δράσης και την κατάρτιση και υλοποίηση του επιχειρησιακού πλάνου λειτουργίας του έργου.  «Η σχέση μου με την ομάδα του Opengov και η υποστήριξη της παραγωγικής λειτουργίας της Διαύγειας και των λοιπών υποδομών ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2009 και ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2014», υπογραμμίζει ο Παναγιώτης Κρανιδιώτης, ο οποίος υπήρξε ο βασικός διαχειριστής συστημάτων των υποδομών της Διαύγειας, καθώς και της πρώτης υποδομής κυβερνητικού νέφους G-Cloud.

Μείναμε στάσιμοι. Ενας εκ των τεχνικών σχεδιαστών και βασικός προγραμματιστής της Διαύγειας υπήρξε ο Ξενοφών Παπαδόπουλος, ο οποίος ήταν ο εμπνευστής και ο άνθρωπος που κατάφερε να υλοποιήσει τον μηχανισμό αυτόματης διασύνδεσης της Διαύγειας με τα πληροφοριακά συστήματα των Δημοσίων Φορέων και του μηχανισμού παροχής των αποφάσεων της Διαύγειας ως ανοιχτά δεδομένα. Για τον λόγο αυτόν ήταν άμεση και η συνεργασία του με πλήθος υπαλλήλων των Δημοσίων Φορέων, προκειμένου να γίνει ανάλυση των απαιτήσεών τους και διασύνδεση των συστημάτων τους.

Ωστόσο, όπως σημειώνουν τα μέλη της ομάδας, χάθηκαν όλα αυτά τα χρόνια ευκαιρίες βελτίωσης και αναβάθμισης του προγράμματος. Για παράδειγμα, το Ηνωμένο Βασίλειο ακολούθησε ένα πιο ριζοσπαστικό μέτρο διαφάνειας, άρχισε να δημοσιεύει τα στοιχεία των υπεργολάβων όλων των εταιρειών που αναλάμβαναν έργα του δημοσίου, ώστε να υπάρχει διαφάνεια για το πού πάνε τα χρήματα του κάθε έργου που αναθέτει το δημόσιο.

«Στην Ελλάδα, όμως, μείναμε στάσιμοι. Δεν αφιερώθηκαν πόροι για τον συνεργατικό ανασχεδιασμό και αναβάθμιση της Διαύγειας, με τις βασικές αρχές της ανοιχτότητας. Είναι χαρακτηριστικό πως δεν υπάρχει εσωτερικό σύστημα για τις απόρρητες αποφάσεις, πρόταση που είχαμε καταθέσει ως ομάδα για μια αντίστοιχη πλατφόρμα για τις απόρρητες αποφάσεις με διαβαθμισμένη πρόσβαση που, όμως, δεν έγινε δεκτή», τονίζει ο Θ. Καρούνος, προσθέτοντας πως η Διαύγεια θα μπορούσε να βοηθήσει στη μείωση της γραφειοκρατίας και στην τήρηση του νόμου, εάν υπάρξει επίβλεψη των φορέων και των αποφάσεων που βγάζουν.