Οχι πια επανάσταση, μόνο «επαναστάτες»

Πριν από τρία χρόνια, στην επέτειο της 28ης Οκτωβρίου του 2019, ένα γκρουπ γυναικών ηθοποιών παρεισέφρησε στη μαθητική παρέλαση στη Νέα Φιλαδέλφεια και μιμήθηκε το sillywalk των Μόντι Πάιθονς. Για ποιο λόγο; Ετσι μωρέ, για τη μαγκιά της επανάστασης. Να δώσουν μια μπούφλα στο κατεστημένο, στη συντήρηση, σε ό,τι μας κρατά σε κατάσταση ανελευθερίας. Στην ανακοίνωση μάλιστα που είχαν βγάλει τότε ανέφεραν ότι «ο πόλεμος του ανθρώπου για την ελευθερία δεν είναι ούτε έπος ούτε τραγωδία». Και ανέλαβαν αυτόκλητες να μας δώσουν μαθήματα ελευθερίας μέσω μίας μπαλαφάρας επιπέδου «Ρόδα, τσάντα και κοπάνα». Τα κορίτσια θα αισθάνθηκαν προφανώς ότι έκαναν μια αντιεξουσιαστική πράξη. Στην πραγματικότητα έκαναν, εκ του ασφαλούς, ένα αυτοαναφορικό χάπενινγκ.

Ζούμε σε μια εποχή φαντασιακών επαναστάσεων, μιας και φαινόμενα όπως αυτό που αναφέρω παραπάνω είναι πολύ συχνά. «Μικροπράξεις άνευ ουσίας» (για να μη γράψω την πασίγνωστη ελληνική λέξη), τυλιγμένες στη λαδόκολλα φληναφημάτων που παριστάνουν τα μανιφέστα, επικοινωνούνται ως μνημόνια επαναστατικότητας, αντισυμβατικότητας και, γενικά, κόντρα σε ό,τι θέλει να μας επιβάλλει το σύστημα, το κεφάλαιο, τα συμφέροντα, οι σκοπιμότητες, οι άπονες εξουσίες. Διαβάζω, για παράδειγμα, κείμενα διαμαρτυρίας ενάντια στις ανεμογεννήτριες, και έχω την εντύπωση πως η έφοδος στα Χειμερινά Ανάκτορα θα έχει ολοκληρωθεί πριν τελειώσει το αποψινό επεισόδιο της «Γης της ελιάς». Δεν είναι ότι «εκεί που κρεμούσαν οι καπεταναίοι τα άρματα, κρεμούν οι γύφτοι τα νταούλια». Είναι ότι πότε η «επανάσταση» δεν ήταν τόσο άδειο ρούχο. Ή δεν προσδιοριζόταν από ένα ρούχο. Εδώ έφτασαν να θεωρούνται «επανάσταση» το ότι ο Αλέξης Τσίπρας δεν φορά γραβάτα και τα μπουφάν του Βαρουφάκη.

Δεν ξέρω αν ο κύριος Πολ Ευμορφίδης (εκ των συνιδρυτών της εταιρείας Cocomat) λογάριασε τον εαυτό του ως επαναστάτη όταν, στη δεξίωση της Προέδρου της Δημοκρατίας προς τιμή του βασιλικού ζεύγους της Ολλανδίας, εμφανίστηκε με μαύρο παντελόνι, τύπου φόρμα, χαλαρό κοντομάνικο πουκαμισάκι και σανδάλια. Εξάλλου, έχει προβεί και σε πιο «σκληροπυρηνικές» πράξεις όταν, πριν από λίγα χρόνια, συνοδεύοντας δημοσιογράφο των «New York Times» σε ρεπορτάζ για την οικονομική κρίση στη χώρα, κλώτσησε την μπάρα των διοδίων για να διατρανώσει το «Δεν πληρώνω». Ο άνθρωπος δηλώνει αντισυμβατικός και, σε παλαιότερη συνέντευξή του έχει πει: «Κυκλοφορώ με ποδήλατο. Δεν έχω γραβάτα. Ούτε μία. Μόνο δύο ρούχα, τα οποία φοράω ολόκληρο τον χειμώνα. Τα πλένω και τα ξαναφοράω. Η γραβάτα δεν μου λέει τίποτα. Είμαι αυτός που βλέπεις. Το μόνο που με ενδιαφέρει, να λέω ό,τι θέλω να πω με τα μάτια. Τα ρούχα άλλωστε δεν μπορούν να μιλήσουν».

Τα λερωμένα, τ’ άπλυτα, τα παραπεταμένα

Αφού λοιπόν τα ρούχα – οι γραβάτες να δεις! – δεν μιλάνε, δεν νομίζω ότι ένα κανονικό πουκαμισάκι και παντελονάκι κι ένα σακάκι από πάνω, θα πρόδιδαν τον κύριο Ευμορφίδη. Θα έσκαγαν, δηλαδή, το μυστικό ότι «πάει αυτός, έγινε μέρος του συστήματος». Δεν είχε, λέει, άλλα ρούχα; Ε, ας αγόραζε, αντέχει το έξοδο. Η ασέβεια σε ένα υφιστάμενο πρωτόκολλο δεν είναι ένδειξη αντισυμβατικότητας. Είναι συμπεριφορά κακομαθημένου παιδιού. Οπως όταν ήμασταν μικρά και μας έσερναν με το ζόρι σε φιλικά σπίτι, πηγαίναμε στην τουαλέτα και αδειάζαμε στη λεκάνη τα καλλυντικά της οικοδέσποινας.

Ο αντικομφορμισμός δεν σημαίνει ούτε αγένεια, ούτε ασέβεια στους θεσμούς. Επίσης, δεν ανήκει στη στυλιστική ορολογία ούτε είναι όρος της μόδας. Δεν έχει να κάνει, δηλαδή, με το ντύσιμο. Το αντίθετο μάλιστα θα έλεγα. Οι αντικομφορμιστές, επειδή ακριβώς δεν υιοθετούν τα αυτονόητα και δεν συμπεριφέρονται σύμφωνα με τα πρότυπα, δεν ταυτοποιούνται από τα ρούχα τους – θα ήταν πολύ εύκολο. Οσο για τον κύριο Ευμορφίδη, έξυπνος άνθρωπος και ικανότατος επιχειρηματίας που είναι, σίγουρα θα έχει συναντήσει στη ζωή του αρκετούς γραβατωμένους επαναστάτες και άλλους τόσους αγραβάτωτους συστημικούς. Διότι και η απολύτως κωδικοποιημένη αντισυστημικότητα, ένα σύστημα είναι κι αυτή.