Επιτόκια, αποδόσεις ελληνικών ομολόγων και βιωσιμότητα του χρέους

Οι αποδόσεις των 10ετών κρατικών ομολόγων υποχώρησαν κάτω του 5%, μετά την ανακοίνωση της ΕΚΤ για νέα αύξηση κατά 0,75 μονάδες. Η υποχώρηση των αποδόσεων οφείλεται στην αναφορά της ΕΚΤ για συνέχιση της επανεπένδυσης σε ελληνικούς τίτλους από άλλους που λήγουν, αλλά και στο μήνυμα που έστειλε για μείωση του πληθωρισμού.

Θεωρητικά, η άνοδος των επιτοκίων θα ασκούσε αυξητικές πιέσεις στις αποδόσεις των ομολόγων, καθώς ενισχύονται οι κίνδυνοι χρηματοδότησης κρατών και πραγματικής οικονομίας, αλλά και της επιβράδυνσης.

Ωστόσο, το ελληνικό δημόσιο χρέος, μολονότι από τα υψηλότερα στον κόσμο ως ποσοστό του ΑΕΠ (170%), θεωρείται βιώσιμο, ενώ το βασικό πρόβλημα αυτή τη στιγμή για την ευρωζώνη είναι το ιταλικό χρέος. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι οι ανάγκες αναχρηματοδότησης της Ιταλίας για το 2022 ανέρχονται όσο περίπου το δημόσιο χρέος της Ελλάδας.

ΜΙΚΡΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ. Παρ’ όλα αυτά, η βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους μακροπρόθεσμα συνδέεται με συνετή δημοσιονομική πολιτική και με αυξημένο ρυθμό ανάπτυξης. Διότι βραχυπρόθεσμα φαίνεται ότι ο κίνδυνος είναι μικρός. Πρώτον, διότι υπάρχουν μικρές χρηματοδοτικές ανάγκες και μεγάλα διαθέσιμα (σχεδόν 39 δισ.). Δεύτερον, το μεγαλύτερο μέρος του χρέους (περίπου το 75%) βρίσκεται στα χέρια κρατών και όχι στην αγορά. Τρίτον, η μέση διάρκεια (λήξεις και ανάγκη νέου δανεισμού) είναι πάνω από 20 χρόνια. Ακριβώς τα αντίθετα ισχύουν για το ιταλικό χρέος.

Ομως, για την Ελλάδα ο προβληματισμός εστιάζεται κυρίως μακροπρόθεσμα, ειδικά ύστερα από δύο κρίσεις (πανδημία και ενεργειακή κρίση), οι οποίες δημιούργησαν αυξημένες ανάγκες για δαπάνες και πιέσεις στον προϋπολογισμό.

Διότι η βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους στηρίζεται στις εξής υποθέσεις, όπως είχε περιγράψει πρόσφατα σε δημόσια παρέμβαση ο πρώην διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιώργος Προβόπουλος, μιλώντας στο συνέδριο Κύκλος Ιδεών:

πρώτον, η μέση ετήσια ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια θα πρέπει να είναι 1%. Το ποσοστό αυτό, σύμφωνα με την πρώτη ανάλυση που είχε κάνει το ΔΝΤ, προέκυπτε από μια αρνητική επίπτωση κατά 1,1 μονάδες από τα δημογραφικά και από θετική επίπτωση κατά 0,4 μονάδες από την παραγωγικότητα. Αλλά το άθροισμα κάνει -0,7%. Ομως, θεωρήθηκε τότε ότι οι διαρθρωτικές αλλαγές και οι επενδύσεις θα αντιστρέψουν τον οριακά αρνητικό ρυθμό ανάπτυξης από -0,7% σε 1% μακροχρόνια. Πάντως, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, που είναι δείκτης για την ανταγωνιστικότητα, το 2009 ήταν -8% του ΑΕΠ.

Δεύτερον, ο προϋπολογισμός θα πρέπει να παρουσιάζει πρωτογενές πλεόνασμα 2% του ΑΕΠ ετησίως. Ηδη, με την πανδημία ο στόχος αυτός, έστω και περιστασιακά, δεν επετεύχθη.

Τρίτον, μέχρι το 2032 υπάρχει περίοδος χάριτος, κατά την οποία όμως τοκίζονται δάνεια προς την Ελλάδα. Τότε, δηλαδή το 2032, θα προστεθούν οι εκτοκισμοί και θα επηρεαστεί ένας ακόμα δείκτης για τη βιωσιμότητα, οι δαπάνες για τοκοχρεολύσια. Αυτές σήμερα είναι πολύ μικρές και αρκετά χαμηλότερες από το 20% που θεωρείται το όριο για τη βιωσιμότητα. Σε αυτά θα πρέπει να προστεθούν οι εγγυήσεις για τις τιτλοποιήσεις του Ηρακλή, εφόσον το αποφασίσει η Κομισιόν. Αυτό θα αυξήσει το χρέος κατά 10 μονάδες του ΑΕΠ.