Κληρονομιά

Το 1976, και ενώ διατηρούσε ακόμη το όνομα που είχε στην παρανομία (Ισιντόρο), ο Φελίπε Γκονθάλεθ έδινε τον εξής ετερόδοξο ορισμό για την ιδεολογία στην οποία πίστευε: «Ο σοσιαλισμός είναι η εμβάθυνση της δημοκρατίας». Η Φώφη Γεννηματά ήταν τότε μόλις 12 ετών, αποκλείεται να το διάβασε λοιπόν, ίσως το άκουσε από τον πατέρα της, σίγουρα πάντως θα έπεσε πάνω σε αυτόν τον ορισμό αργότερα και σίγουρα θα της άρεσε, γιατί με τον αυταρχικό σοσιαλισμό δεν φλέρταρε ποτέ. Οπως θα της άρεσε και μια ατάκα του μεγάλου μεξικανού ποιητή Οκτάβιο Πας, ο οποίος σχολιάζοντας τα κομμουνιστικά εγκλήματα είπε κάποτε πως «το ότι υπήρξαν εσφαλμένες απαντήσεις δεν σημαίνει ότι οι ερωτήσεις δεν είναι υπαρκτές».

Η σημερινή επέτειος του θανάτου της Φώφης συμπίπτει σχεδόν με τα σαράντα χρόνια από την εκλογική νίκη του Σοσιαλιστικού Κόμματος στην Ισπανία (28/10/1982), αλλά και με την ανάληψη της εξουσίας στην Ιταλία από μια μετα-φασίστρια, με την αναγνώριση από τους Γάλλους ότι στις επόμενες προεδρικές εκλογές είναι πολύ πιθανό να νικήσει μια ακροδεξιά και με τη δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι Γερμανοί να καταλάβουν τι από αυτά που κάνει ο καγκελάριός τους είναι σοσιαλδημοκρατικό. Το ερώτημα είναι όμως γενικότερο: έχει νόημα σήμερα να μιλάμε για σοσιαλδημοκρατία; Και αν ναι, προς τα πού κινείται αυτό το ρεύμα;

Ρώτησαν κάποτε τη Μάργκαρετ Θάτσερ ποια είναι η διανοητική της κληρονομιά και απάντησε: «Ο Τόνι Μπλερ». Συμπύκνωσε έτσι σε τρεις λέξεις όλο το δράμα των σοσιαλδημοκρατών, που από τη δεκαετία του ’70 κι ύστερα βρίσκονται σε συνεχή πτώση ως αποτέλεσμα είτε δικών τους λαθών (δεν μπόρεσαν να βρουν απαντήσεις πρώτα στην αύξηση του πληθωρισμού και μετά στην αύξηση των ανισοτήτων) είτε βαθιών κοινωνιολογικών αλλαγών (συρρίκνωση της παραδοσιακής εργατικής τάξης, αποδυνάμωση των συνδικάτων, μετάβαση από κοινωνίες νέων σε κοινωνίες ηλικιωμένων, ρήξη της ισορροπίας μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας). Οι κεντροαριστεροί πλησίασαν τόσο πολύ τους κεντροδεξιούς, ώστε κάποιοι παρομοίασαν τα δύο στρατόπεδα με τους Tweedledum και Tweedledee, τους δίδυμους στην «Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων» που εξωτερικά ήταν ίδιοι, όσο κι αν η συμπεριφορά τους ήταν διαφορετική. Οταν προσφέρεται στους ψηφοφόρους το αυθεντικό, γιατί να διαλέξουν την κόπια;

Ο πρώην διευθυντής της El Pais Χοακίν Εστεφανία διατυπώνει αλλιώς το κρίσιμο δίλημμα. Μπορούμε να διεκδικούμε ακόμα δημόσια υγεία, οικουμενικές συντάξεις, επιδόματα ανεργίας, προσβάσιμη παιδεία ή όλες αυτές οι υπηρεσίες είναι υπερβολικά ακριβές; Ενα σύστημα προστασιών και εγγυήσεων «από την κούνια στον τάφο» εξακολουθεί να είναι πιο χρήσιμο από μια κοινωνία που καθοδηγείται από την αγορά;

Είναι φανερό ότι ο διάδοχος της Φώφης Γεννηματά, όπως και οι ομοϊδεάτες του σε όλη την Ευρώπη, δυσκολεύονται όχι μόνο να απαντήσουν, αλλά και να πείσουν ότι, σε μια εποχή όπου κυριαρχεί η πολιτική της ταυτότητας, ο σοσιαλισμός εμβαθύνει οτιδήποτε.