Κατηγορώ τους ανθρώπους

Στην ταινία του 1966 «Κατηγορώ τους ανθρώπους», σε σκηνοθεσία Ντίνου Δημόπουλου και σενάριο Νίκου Φώσκολου, ο Νίκος Κούρκουλος υποδύεται έναν φιλόδοξο εισαγγελέα που αναλαμβάνει μια πολύκροτη δίκη. Η κατηγορούμενη είναι μια νέα γυναίκα που δικάζεται για τη δολοφονία γνωστού ζωγράφου (και πλέι μπόι σύμφωνα με τη γλώσσα της εποχής). Κατά τη διάρκεια της εξέτασης των μαρτύρων, ο εισαγγελέας Κούρκουλος αρχίζει να υποψιάζεται και στη συνέχεια συνειδητοποιεί ότι η πραγματική ένοχος είναι η γυναίκα του που, παλαιότερα, είχε δεσμό με τον ζωγράφο κι εκείνος μετά την απειλούσε ότι θα αποκαλύψει στον άνδρα της το σκοτεινό παρελθόν της. Και τα παίρνει στο κρανίο ο Κούρκουλος που είναι αδέκαστος και δεν υπολογίζει το προσωπικό κόστος και κάνει μια αγόρευση – καταπέλτη που κατηγορεί τη σάπια κοινωνία και συγκινούνται οι δικαστές, δακρύζουν οι ένορκοι, κλαίνε οι μάρτυρες και οι χωροφύλακες και, στο τέλος, δεν πολυθυμάμαι τι ακριβώς έγινε.

Η ταινία είχε μεγάλη επιτυχία (τρεις, τουλάχιστον, φορές την είχα δει στο καλοκαιρινό της Σύρου), εγκαινίασε, κατά κάποιον τρόπο, τα δικαστικά δράματα της Φίνος Φιλμ και έτσι γυρίστηκε σε λιγότερο από ένα χρόνο το «Κοινωνία ώρα μηδέν», πάλι από τον Δημόπουλο σε σενάριο Φώσκολου. Εδώ ο Κούρκουλος είναι πρώην πιλότος και νυν μπεκρής, άρα ευάλωτος. Υστερα όμως από ένα αεροπορικό δυστύχημα όπου όλοι οι επιβάτες σκοτώνονται, ο αδελφός του ο οποίος εκπροσωπεί το κακό σύστημα που νέμεται την κοινωνία (και την έχει φέρει στο μηδέν, εξού και ο τίτλος υποθέτω) τον τοποθετεί επικεφαλής της ομάδας που κάνει την εμπειρογνωμοσύνη ώστε να μπορεί, καθότι ευάλωτος, να τον έχει του χεριού του. Αλλά ο Κούρκουλος αποδεικνύεται και πάλι αδέκαστος, φτάνει το μαχαίρι στο κόκκαλο και καταγγέλλει ότι για το δυστύχημα φταίει η κακή συντήρηση του αεροπλάνου. Η ταινία είχε ακόμη μεγαλύτερη επιτυχία, επίσης την είχα δει κάμποσες φορές στο θερινό αλλά έκλεινα τα μάτια μου στη σκηνή με τους παραμορφωμένους νεκρούς του δυστυχήματος που έρχονταν στους εφιάλτες του Κούρκουλου (τύφλα να έχει το The walking dead) διότι μετά, από τον φόβο μου, κατουριόμουν στον ύπνο μου εφτά χρόνων γαϊδάρα.

Η ταινία που συμπληρώνει το top 3 των δικαστικών δραμάτων είναι το «Ορατότης μηδέν» του 1969, σε σενάριο και σκηνοθεσία Φώσκολου. Ο Κούρκουλος είναι ο μόνος επιζών ενός πολύνεκρου ναυαγίου και στο δικαστήριο αποκαλύπτει ότι έφταιγε η συντήρηση του πλοίου που ήταν από πλημμελής έως ανύπαρκτη ώστε να πλουτίζει ο αδίστακτος εφοπλιστής Σπύρος Καλογήρου. Η απολογία του είναι και πάλι καταπέλτης εναντίον της σάπιας κοινωνίας, με κορυφαία, βεβαίως, στιγμή το περίφημο «Οχι άλλο κάρβουνο».

Ο «Κούρκουλος» μέσα μας

Δεν αναφέρθηκα τυχαία στις παραπάνω ταινίες. Τις τελευταίες ημέρες, στο Διαδίκτυο και γενικά στον δημόσιο λόγο, έχω την εντύπωση ότι παρακολουθώ αποσπάσματα από τους πύρινους κινηματογραφικούς μονολόγους του Κούρκουλου σε replay και σε remake. Με αφορμή την επικοινωνιακή διαχείριση της υπόθεσης στον Κολωνό, δημοσιογράφοι (κανονικοί ή «περαστικοί») κατηγορούν συναδέλφους τους για τον τρόπο που καλύπτουν το θέμα, τηλεθεατές (που από τα γραφόμενά τους είναι προφανές ότι δεν έχουν χάσει ούτε κόμμα από αυτήν την ιστορία) κουνούν το δάχτυλό τους στο «σάπιο ακροατήριο» που ηδονίζεται να παρακολουθεί τις αποκαλυπτικές λεπτομέρειες, οιμωγές για την κατάντια μας, καταγγελίες της αποτυχίας μας ως κοινωνία, «προστατέψτε το κορίτσι» αλλά και «δώστε στη δημοσιότητα τα ονόματα των διακοσίων τόσων», σαν ένας Κούρκουλος να σπαράζει εντός τους και να φωνάζει «Οχι άλλο κάρβουνο». Λες και δεν ανήκουμε όλοι σε αυτήν την κοινωνία, λες και ήρθαμε προχθές από το Αλφα του Κενταύρου.

Ολο αυτό μου φαίνεται σαν ένα εκκωφαντικό ρεσιτάλ αυτοαναφορικότητας. Διότι όταν κατηγορούμε τον άλλον ότι δεν έχει ηθικούς φραγμούς, όταν του κουνάμε το δάχτυλο, αυτομάτως εννοούμε ότι έχουμε εμείς. Και όταν το κάνουμε με τόσο κραυγαλέο τρόπο αναρωτιέμαι αν μας ενδιαφέρουν πραγματικά τα «πλοκάμια» και οι επιπτώσεις αυτής της τραγικής ιστορίας ή η επίδειξη της δικής μας ηθικής, δεοντολογικής και επαγγελματικής ανωτερότητας. Μεταξύ μας, δεν αμφιβάλλω. Είμαι σίγουρη για το δεύτερο.