«Μια μαγεία η Λάρισα ενός παιδιού…»

«Στρατηγέ, τι γύρευες στη Λάρισα, εσύ, ένας Υδραίος;»

Νίκος Εγγονόπουλος

Γεννήθηκα στη Λάρισα το 1950. Γεννήθηκα (με επιλογή της μητέρας μου) στο πατρικό μας σπίτι, με μαμή και με τρεις από τις εννιά αδελφές της, που είχαν ήδη την εμπειρία της γέννας, να παραστέκονται, να ενθαρρύνουν και να βοηθούν. Ο τοκετός ήταν ζόρικος. Ημουν πάνω από τεσσεράμισι κιλά και βγαίνοντας πήρα μαζί μου, σαν «μάσκα» που κάλυπτε όλο το πρόσωπό μου, τον αμνιακό σάκο. Το γεγονός, σύμφωνα με αρχέγονες παραδόσεις της Θεσσαλίας, ήταν «σημαδιακό», «διοσημία». Κλήθηκε αμέσως η νεότερη αδελφή, η Ροδόπη (Πόπη) Βακάλη, ως παρθένος (κατά τεκμήριον, τουλάχιστον) κόρη, να ολοκληρώσει το τελετουργικό. Πήρε τον αμνιακό σάκο, τη «μάσκα», και έριξε τη μισή στο σχολείο (για να γίνω μορφωμένος άνθρωπος) και την άλλη μισή στο σπίτι του Μαγρίζου, του θεωρούμενου πλουσιότερου Λαρισαίου (για να γίνω πλούσιος). Οπως έγραψα και αλλού, πλούσιος δεν έγινα και μορφωμένος το παλεύω ακόμα.

Ωστόσο, αναφέρω τη μαγική τελετουργία που συνόδευσε μια γέννηση στη Λάρισα του ’50 για άλλους λόγους. Γιατί η μητέρα μου ήταν φωτισμένη δασκάλα, αρσακειάδα, όπως η μητέρα της και η γιαγιά της. Το πατρικό μας σπίτι στέγασε το πρώτο ιδιωτικό Ελληνικόν Σχολείον της Λάρισας, που το ίδρυσε ο παππούς μου, φιλόλογος, Θεόδωρος Ευθυμίου, και ο επίσης φιλόλογος πατέρας μου Δημήτρης Ευθυμίου έκανε κατοικία του. Σε αυτό το σπίτι, μιας μεσαίας, αστικής, καλλιεργημένης οικογένειας, έτρεχαν παράλληλα άλλοι κόσμοι, κληρονομημένοι, μαγικοί, παράλληλοι με τα επίσημα εμβλήματα της οικογενειακής αγωγής.

Ετσι κι αλλιώς, ήταν μια μαγεία η Λάρισα ενός παιδιού της δεκαετίας του ’50 και των αρχών του ’60. Ολα άρχιζαν από τη γειτονιά, την ομάδα των παιδιών της γειτονιάς, με άξονα την οδό Ιάσονος. Η περιοχή ευθύνης της ομάδας της γειτονιάς περιελάμβανε την κατάληξη της Ιάσονος στον σιδηροδρομικό σταθμό και τη μικρή Πλατεία Ταχυδρομείου στην επέκταση του άλλου άκρου. Η επικράτεια του σιδηροδρομικού σταθμού επεκτεινόταν και στο τμήμα που εφαπτόταν με το νεκροταφείο. Γιατί εκεί γίνονταν οι νυχτερινές δοκιμασίες θάρρους της ομάδας, αλλά και εκεί συγκρουόμασταν με ομάδες κυνηγιού από άλλες γειτονιές, όταν κλέβαμε ασετυλίνη από τους σιδηροδρομικούς φανούς για να κατασκευάσουμε πρωτόγονους πυραύλους.

Η παρέα – αγέλη της γειτονιάς της οδού Ιάσονος είχε και ευρύτερα τοπόσημα δράσης. Φτάναμε με τα ποδήλατα ως την Αβερώφειο Γεωργική Σχολή, όπου, στην ηπιότερη εκδοχή, παίζαμε μπάλα με παιδιά άλλων γειτονιών που εκστράτευαν επίσης ως εκεί. Συχνά όμως η μπάλα κατέληγε κλωτσοπατινάδα, καθώς το fair play υποχωρούσε εύκολα μπρος στο «νόμος είναι το δίκαιο της ομάδας της γειτονιάς μου», ακριβώς κατά το «νόμος είναι το δίκαιο του εργάτη».

Σε πιο ειδική κατηγορία δράσεων, χωρίς αντιπαλότητες, ένεκα και της ισχυρής παρανομίας που έκρυβε, ανήκε το μπάνιο στον Πηνειό, συνήθως στο ύψος του υδραγωγείου. Εκεί καταλήγαμε οι τολμηρότεροι της αγέλης. Ο Πηνειός τότε, και πολύ νερό είχε, και ρουφήχτρες είχε, και καλοσύνη είχε, αφού κανένας μας δεν πνίγηκε, όπως και θα μπορούσε.

Ακόμα πιο τελετουργική αποστολή της παρέας της οδού Ιάσονος ήταν ο σχεδιασμός του συναγωνισμού χαρταετών στην Τούμπα. Ειδικότητά μας ήταν τα «κιρκινέζια», μικροί, τριγωνικοί αετοί, πιο γρήγοροι και μαϊτζέβελοι, με ξυράφια στην ουρά για να καταρρίπτουμε τους αετούς των «άλλων». Οι επιτυχίες μας σε αυτό το θέμα μάς κόστιζαν ακόμα πιο σκληρούς πετροπόλεμους, όταν οι ηττημένοι στον αέρα επιχειρούσαν εισβολή στο έδαφός μας.

Για να επιβάλλουμε την κυριαρχία μας στους «άλλους» υπήρχαν σκληρές προπαρασκευές ασκήσεων κυριαρχίας ανάμεσά μας. Ολα τα παιχνίδια, ακόμα και η «μακριά γαϊδούρα», είχαν χαρακτήρα ανταγωνιστικό και σκληρό. Η άσκηση ζωής ήταν πλήρης. Είχε θάρρος και δειλία, αλληλεγγύη και προδοσία, μεγαλείο και γελοιότητα, ομορφιά και θλίψη.

Οταν μια ομάδα άρχισε να καπνίζει, έθεσε ταπεινωτικούς κανόνες εισόδου στους άκαπνους. Επειδή ο αρχηγός (μεγαλύτερός μας) ήταν Ολυμπιακός, για να μπεις στην ομάδα και να καπνίσεις έπρεπε να δηλώσεις Ολυμπιακός και να αποκηρύξεις κάθε προηγούμενη επιλογή σου. Οι «δηλώσεις εθνικοφροσύνης» που διαβάζαμε κάθε μέρα στις εφημερίδες επαναλήφθηκαν με πολλούς «δηλωσίες» στο πλυσταριό – καπνιστήριο του αρχηγού. Δεν ήμουν με καμιά ομάδα, αλλά δεν μου άρεσαν οι «δηλώσεις». Ετσι κέρδισα και κάποια χρόνια άκαπνος, πριν αρχίσω τα «Δελφοί φίλτρα» στην Τρίτη Γυμνασίου.

Αν η γειτονιά ήταν ένα σχολείο σκληρότητας στο ομαδικό και ταυτόχρονα ανταγωνιστικό πνεύμα σχέσεων, ο χώρος ισορροπίας ήταν το σχολείο. Στο ιστορικό και διατηρητέο κτίριο του 3ου Δημοτικού της οδού Ιάσονος (στο οποίο συστεγαζόταν και το 1ο σε εναλλαγή πρωινής και απογευματινής βάρδιας) ξαναβρισκόμασταν όλοι διαφορετικά. Εδώ προέκυπταν άλλες σχέσεις. Υπήρχε πριν απ’ όλα η ζεστασιά της γυναικείας παρουσίας. Τα κορίτσια ανάμεσά μας μας οδηγούσαν σε άλλα ενδιαφέροντα, καλλιεργούσαν άλλες προσεγγίσεις, άλλαζαν το κλίμα του ανταγωνισμού σε συναγωνισμό. Αλλαζαν οι σχέσεις εξουσίας, επίσης. Πρώτος στον πετροπόλεμο, αλλά εάν δεν ήσουν και πρώτος στα μαθήματα έχανες στα σημεία. Επρεπε να διακριθείς στις θεατρικές παραστάσεις, στους μαθητικούς αγώνες. Επρεπε να βάλεις τον στόχο της αριστείας αν ήθελες να είσαι σημαιοφόρος, να παρελάσεις στην πλατεία και να σε βλέπει εκεί όχι η γειτονιά, αλλά όλη η πόλη.

Γειτονιά και σχολείο ήταν δύο διαφορετικοί δρόμοι αγωγής, αλλά με ένα κοινό τελικό αποτέλεσμα. Να κάνουν τη Λάρισα Υδρα. Η κλειστή πόλη του Κάμπου να ανοίξει τις ψυχές μας και το μυαλό μας σε μια ματιά ζωής σαν ταξίδι στη θάλασσα. Δηλαδή ένα ταξίδι που δεν τελειώνει ποτέ. Αυτό οφείλω στη γειτονιά μου – και την πόλη των παιδικών μου χρόνων.

Ο Πέτρος Ευθυμίου είναι δημοσιογράφος, πρώην υπουργός