Ο κήπος και η ζούγκλα

Η Ευρώπη είναι κήπος, ο υπόλοιπος κόσμος είναι ζούγκλα – και η ζούγκλα μπορεί να εισβάλει στον κήπο. Οχι, δεν το είπε ένας γάλλος αξιωματούχος του προηγούμενου αιώνα, κοιτώντας υποτιμητικά τους «ιθαγενείς». Δεν το είπε ένας βρετανός αποικιοκράτης πίνοντας χαλαρός το τσάι του, κάποιο απόγευμα στην Ινδία. Το είπε ο Ζοζέπ Μπορέλ, ο ύπατος αρμοστής της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής, μιλώντας σε υποψήφιους νέους διπλωμάτες από την ασφάλεια της πανέμορφης και καθ’ όλα ευρωπαϊκής Μπριζ. Το ημερολόγιο γράφει 2022 και στην Ευρώπη εξακολουθούμε να πιστεύουμε πως ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον τρόπο ζωής μας είναι ένας εξωτερικός εχθρός. Ποιος ξέρει; Μπορεί σ’ αυτή την κατηγορία να περιλαμβάνουμε και εκείνους που έφτασαν γυμνοί στα σύνορα του Εβρου ή τους άλλους, που θαλασσοπνίγονται εδώ και τόσον καιρό στο Αιγαίο.

Ο κήπος μας, είπε ο Μπορέλ με ένα κάποιο αίσθημα ανωτερότητας, είναι ο καλύτερος συνδυασμός πολιτικής ελευθερίας, οικονομικής ευημερίας και κοινωνικής συνοχής. Από τη ζούγκλα του έξω κόσμου κινδυνεύουν άραγε τέτοιοι κήποι; Στη νοτιοανατολική πλευρά του δικού μας ενωμένου παραδείσου, εκεί που καλοπερνούν οι Ευρωπαίοι το καλοκαίρι απολαμβάνοντας τον ήλιο, μία εβδομάδα τώρα πρώτη είδηση είναι η σεξουαλική κακοποίηση και εκμετάλλευση ενός δωδεκάχρονου κοριτσιού. Ο κεντρικός κατηγορούμενος της υπόθεσης, στην απολογία του, ισχυρίστηκε πως τη βίαζε με συναίνεση, πως γνώριζε την ηλικία της, αλλά «φαινόταν μεγαλύτερη». Σε μια αίθουσα του Εφετείου, ο συνήγορος ενός εκ των καταδικασμένων χρυσαυγιτών έχει χαιρετήσει τρεις φορές ναζιστικά – τη μία, χωρίς ντροπή, μπροστά στη μητέρα του Παύλου Φύσσα. Στο διπλανό παρτέρι, η νέα πρωθυπουργός με τις μετα-φασιστικές καταβολές σπέρνει την ιταλική σοδειά της, ενώ πιο βόρεια, ο κήπος προσφέρει διαλεχτά μπουμπούκια που περιορίζουν τις αμβλώσεις, απόπειρες κρατικού «μπολιάσματος» της ενημέρωσης, οσμή από κάνα δυο σκανδαλάκια διαφθοράς και έναν γενικότερο φόβο για τον χειμώνα που έρχεται, που σαν λίπασμα θρέφει και δυναμώνει άλλους φόβους, πιο άγριους, πιο αδικαιολόγητους.

Ο κήπος μας κρύβει όλη την αίγλη, αλλά και το προνόμιο της σύγχρονης ιστορίας της Γηραιάς Ηπείρου: το σκληρό μάθημα δύο Παγκοσμίων Πολέμων, την κληρονομιά της ανοικοδόμησης από τα συντρίμμια, τη Συνθήκη της Ρώμης, τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Τίποτα από αυτά όμως δεν είναι δεδομένο ή αυτονόητο. Ολο και περισσότερο φαίνεται πια πως δίνουμε μια μάχη με τον δικό μας κακό εαυτό, με τις δικές μας κακές συνήθειες. Στην πραγματικότητα, οι κήποι χαλάνε όταν δεν φροντίζονται, όταν οι δοκιμασίες του καιρού πιάνουν τους κηπουρούς τους στον ύπνο – τα μεγαλύτερα σημάδια των τελευταίων περιπετειών, άλλωστε, δεν τα άφησαν εκείνοι που προσπάθησαν να «παρεισφρήσουν», αλλά όσοι απολαμβάνουν το δίχτυ ασφάλειας που χτίστηκε τα τελευταία πενήντα χρόνια. Η πανδημία ανάγκασε την ΕΕ να ξεπεράσει αγκυλώσεις ετών και το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα κάνει το ίδιο και πάλι, μπροστά στις συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Αυτήν ακριβώς την εισβολή χρησιμοποίησε ο Μπορέλ ως επιχείρημα, απαντώντας στην κριτική που του ασκήθηκε μετά τις δηλώσεις του. Ούτε ρατσιστής, ούτε αποικιοκράτης, λέει. Ο όρος «ζούγκλα» αφορούσε εκείνους που δεν σέβονται το κράτος δικαίου, προκρίνοντας το δίκαιο του ισχυρού. Δεν έχουμε λόγο να μην τον πιστέψουμε, αν και η αντίληψή του για την Ευρώπη φάνηκε όταν πίστεψε πως το τέλος των ρωσικών πάρτι στο Σαν Τροπέ θα μπορούσε να σταματήσει τον Πούτιν. Αρκεί οι υπόλοιποι στις Βρυξέλλες να μη μοιράζονται τις δικές του βεβαιότητες για κήπους-παραδείσους. Αρκεί κάποιος κηπουρός να προσέχει και τα εδώδιμα ζιζάνια.