«Θέλω να ασχοληθώ με το τώρα, ξεγελώντας τον χρόνο»

Ο Θανάσης Τότσικας γεννήθηκε στη Νίκαια Λάρισας και εκεί εξακολουθεί να ζει και να εργάζεται. Καλλιτέχνης με τεχνική κατάρτιση ειδικευμένου τεχνίτη πάνω στη φανοποιία, την κατασκευή χειροποίητων μουσικών οργάνων και χειροποίητων μαχαιριών, καθώς και τη φωτογραφία, ενσωματώνει αυτά τα μέσα στην εικαστική του παραγωγή. Από την πρώτη του παρουσίαση στην γκαλερί Δεσμός το 1982 μέχρι σήμερα, η δουλειά του συνεχίζει να χρησιμοποιεί αντικείμενα της καθημερινότητάς του συνδυάζοντας διάφορα οικοδομικά υλικά όπως η λάσπη και τα καλάμια, με σύγχρονα εργαλεία όπως η μοτοσικλέτα Ducati που αποτέλεσε μέρος της εγκατάστασης με την οποία αντιπροσώπευσε την Ελλάδα στην Biennale της Βενετίας το 1997. Ενώ με το τρίπτυχο των φωτογραφικών του πορτρέτων όπου συνουσιάζεται με καρπούς άφησε το στίγμα του στη διεθνή έκθεση Outlook στην Αθήνα του 2003. Αργότερα, στην 1η Biennale της Αθήνας το 2007 συμμετέχει με ένα βίντεο που πάλι προκαλεί αντιδράσεις, κατακτώντας με τις γαστρικές εκκρίσεις του τον τίτλο του ικανού χειριστή του κατώτερου υλισμού.

Αρχές του καλοκαιριού κατέβηκε από τη Νίκαια Λάρισας για να φέρει στον Πειραιά, στην γκαλερί Rodeo, μία σειρά έργων του μαζί με κομμάτια της προσωπικής του ιστορίας και των καλλιτεχνικών του αναζητήσεων για τη ζωή και τον θάνατο. Αδρός και ταυτόχρονα ευαίσθητος, διαπεραστικός και χαμηλόφωνος, οξυδερκής και παρατηρητικός ο καλλιτέχνης της βουκολικής εμπειρίας έφτιαξε με δικά του χρώματα το καλοκαίρι, αφηγήθηκε με τα δικά του ταλαιπωρημένα ρούχα στιγμές του θεσσαλικού βίου του και μέσα από ένα ιδιότυπο σύστημα εκκλησιαστικού οργάνου δικής του επινόησης μουρμούρισε έναν ψαλμό και ένα μοιρολόι για να δηλώσει με τα έργα του και την ψυχή του ότι ο καλλιτέχνης είναι παρών στο κάλεσμα της ζωής. Ετσι όπως την αισθάνεται στο φυσικό περιβάλλον του τόπου του και από τον οποίο σπάνια ξεμυτίζει. Οσο δηλαδή του χρειάζεται για να δείξει σε όσους διαβάζουν στα έργα του το μείγμα παρορμήσεων της αγροτικής ζωής, έναν άξεστο ευδαιμονισμό και μία πραγματεία μαστορικής που συνθέτουν την αυτοβιογραφική του περίπτωση.

Λειτουργείς με πλαίσιο και πρόγραμμα όταν μιλάς για το έργο σου;

Προκύπτουν στον χωρόχρονο, δεν είναι τίποτα προγραμματισμένο.

Ως καλλιτέχνης είσαι σε έναν δικό σου τρόπο;

Καθένας έχει τα ενδιαφέροντά του, τις επιλογές, τις συνειδητοποιήσεις του… Στην πορεία και ο καλλιτέχνης πρέπει να ξέρει κάποια πράγματα συνειδητά για να μην κάνει γκάφες, όσο είναι δυνατόν.

Εχεις κάνει λάθη που σου στοίχισαν;

Οχι, αλλά υπάρχει ένας αυστηρός έλεγχος στη μορφή που μπορεί να πάρει ένα έργο για να πετύχεις αυτό που θέλεις.

Εχω την εντύπωση ότι πάνω σου υπάρχει ένα παιδικό, αθώο βλέμμα και ταυτόχρονα μία σκοτεινή πλευρά. Πώς τα παντρεύεις στο έργο και μέσα σου;

Είναι βιωματικά τα έργα. Η Σταύρωση είναι ένα βάσανο, ένα μαρτύριο προσωπικό. Από εκεί προέκυψαν αυτά. Η Σταύρωση είμαι εγώ. Πέρα από αυτό, το έργο είναι μία κατάσταση. Μετά, αυτό που επέλεξες να κάνεις πρέπει να έχει κάποιες αρετές στον χώρο που τον ορίζεις. Είναι ουσιαστικό και το χρώμα, η επιλογή του θέματος… Το χρώμα έχει τη διαστατική του ιδιότητα. Θέλει εμπειρία, άσκηση για να το αντιληφθείς. Εμένα με ενδιαφέρει το συγκινησιακό. Θέλω να υπάρχει μία ταύτιση εσωτερική δηλαδή στην προσέγγισή μου.

Είναι ζωηρά όμως τα χρώματά σου.

Θέλω να είναι σαν ραδιενεργά, να έχουν έναν ιριδισμό. Ισως αυτό να είναι το συγκινησιακό στοιχείο.

Δεν βγάζουν όμως λύπη και άρνηση.

Πάνε προς την ησυχία. Εχω παρατηρήσει ότι αυτή η ησυχία προέρχεται από το εξής: όσο πιο έντονη είναι η δράση που κάνεις τόσο πιο ήσυχα καταλήγει, γιατί γίνεται η κάθαρση. Βλέπεις και στους πίνακες του Βαν Γκογκ χρώματα, καταστάσεις, αγωνία, δράμα. Παρ’ όλ’ αυτά από κάτω έχει ένα ήσυχο γκρι.

Είσαι κοντά στο μπλε ή όχι;

Πιο πολύ στο κόκκινο και το φούξια. Υπάρχει πολύ φούξια στα μαχαίρια μου. Καταρχήν, με ενδιέφερε η μαστορική και τόλμησα να φτιάξω τα δικά μου μαχαίρια. Είναι πλήρως λειτουργικά. Βαμμένα, για να σκληρύνει το μέταλλο, πυρακτωμένα. Και τη σφραγίδα που βάζω πάνω της, ένα Τ, την έκανα μόνος μου. Με απασχολούσε αυτή η γοητεία της μαστορικής, να φτάσεις στην κόψη, την κλίση της λαβής. Δεν πήγα σε κανέναν μάστορα, μόνος μου προσπαθούσα για χρόνια. Μόνη βοήθεια ήταν ό,τι είδα στο You tube για τα μαχαίρια που κατασκευάζουν στο Βιετνάμ. Αλλά όχι, δεν έτυχε να ταξιδέψω εκεί. Ενα άλλο ενδιαφέρον είναι ότι κάποια μηχανήματα που έχω για να τροχίζω τη λεπίδα τα έχω κάνει μόνος μου κι αυτά. Γυρίζουν με 3.000 στροφές. Το ακουμπάς επάνω και βγάζει φωτιά.

Τα μαχαίρια αυτά είναι από ατσάλι. Τα ζεσταίνω μία φορά, πυρακτώνονται και γίνονται πορτοκαλί, τα επεξεργάζομαι και μόλις φτάσω σε ένα σημείο την προετοιμασία, αυτά ξαναπυρακτώνονται και τα βουτάω σε κρύο νερό ώστε να γίνει η σκλήρυνση. Ανάλογα το πόσο γρήγορα ή πιο αργά τα βουτάς στο νερό πετυχαίνεις τη σκλήρυνση του μετάλλου. Κι έπειτα είναι αυτή η κόψη που τέμνει, χωρίζει και ορίζει. Μετά καταλαβαίνεις ότι είναι ένα όπλο που συνδέεται με την εξασφάλιση της ακεραιότητας. Προσωπικής και οικογενειακής. Είναι αρχέγονα εργαλεία. Ηθελα λοιπόν να βάλω σε αυτά όλες τις αρετές. Να είναι μαχαίρια της αρετής και όχι της κακίας. Το χρώμα στις λαβές τους ακολουθεί. Είναι ξύλινες λαβές για τις οποίες έχω κάνει μία συλλογή από ξύλα μουριάς, ελιάς, κερασιάς. Τα έχω στοιβαγμένα στο εργαστήριό μου στη Λάρισα. Για μένα είναι σαν τίμιο ξύλο. Είναι ιερά. Γιατί ένα ξύλο πρέπει να το αφήσεις να τραβήξει την υγρασία του, να στεγνώσει, για να λειτουργήσει. Μην του βάλεις πάνω του χρώμα και τρέξει.

Τα ξύλα πού τα βρίσκεις;

Παντού. Οπως είναι στοιβαγμένα είναι ήδη μία εγκατάσταση. Κι όπως είμαι ενθουσιώδης μαζεύω συνέχεια και έχω αρκετά.

Αυτό το μέρος όπου έχεις το εργαστήριό σου είναι μαγικό;

Εχω άπλα εκεί, αφήνω τα πράγματα που μαζεύω εκεί γύρω. Δεν με ενδιαφέρει η τάξη. Θέλω να βρούνε τα πράγματα από μόνα τους τη δική τους τάξη. Τότε καταλαβαίνεις και έναν φυσικό νόμο. Οταν πετάξεις ένα πράγμα, ξέρεις ότι ανάλογα με το τι είναι αυτό παίρνει τη δική του θέση κάνοντας συντροφιά στα υπόλοιπα.

Πόσα χρόνια υπάρχει αυτό το ιδιότυπο βασίλειό σου;

Είναι ιερός χώρος αυτός. Γιατί σήμερα όλοι περιφερόμαστε γύρω από τον εαυτό μας, για να τον ισορροπούμε, να τον δαμάζουμε. Ε και κάποια στιγμή επικοινωνούμε με τους άλλους.

Το να μένεις μόνος σε έναν χώρο σημαίνει ότι κατάφερες να δαμάσεις τον χρόνο;

Το έχω τακτοποιήσει αυτό. Οπου και να πάω είναι το ίδιο. Και στην Κίνα να πας, ποτάμια θα δεις και νερό ή δέντρα. Οπου και να πας δεν ξεφεύγεις από τις επιφανειακές εντυπώσεις. Οπότε μένω κι εγώ σε εκείνο τον χώρο στο εργαστήριό μου, όπως άλλοι μένουν στο Παρίσι ή τη Νέα Υόρκη.

Δεν έμεινες ποτέ σε μεγάλη πόλη;

Κάποια χρόνια ήμουν στην Αθήνα. Αλλά το σημαντικό είναι να έχεις αυτή την περιπέτεια της σκέψης. Με ενδιαφέρει η σύγχρονη προβληματική που αφορά τον άνθρωπο. Είναι η ζωή σου αυτό το πράγμα. Οσο για τον χρόνο θέλω να ασχοληθώ με το τώρα, ξεγελώντας τον χρόνο. Αυτό είναι η αποφυγή της μανιέρας. Στην καθημερινότητά σου υπάρχουν κάποιες αξίες και μπορεί να μην κάνεις τίποτα άλλο παρά να λιβανίζεις αυτές τις αξίες και να κολλήσεις στην ευκολία.

Το τώρα το βλέπεις ως πείραμα;

Οχι, είναι βίος. Το βίωμα, η εμπειρία, είναι ο μεγαλύτερος δάσκαλος. Εκεί καταλαβαίνεις και αρχίζεις να εξελίσσεις κάτι.

Πότε καταλαβαίνεις ότι το βίωμα έχει συμπυκνωθεί στην ουσία του έργου;

Το βλέπεις στο αποτέλεσμα. Είναι ότι έχεις ορίσει έναν χώρο και καλείσαι να τον κατακτήσεις. Δεν ασχολούμαι με το άπειρο, γιατί δεν τακτοποιείται. Είτε είναι τα μαχαίρια, τα μουσικά όργανα, τα μπικίνι, τα θεωρώ βίωμα. Μέσα από το βίωμα οξύνεται η αντιληπτικότητα, βάζεις ό,τι ξέρεις και αυτό που δεν το ξέρεις. Βάζεις όλο σου το είναι, τον ψυχισμό σου.

Πρέπει να είσαι μάστορας για να κατακτάς την εμπειρία. Μέσα στην πορεία με ενδιέφερε να γνωρίσω αρκετά πράγματα. Εμπαινα σε δρόμους και μονοπάτια και πήγαινα και ξαναγύριζα πάλι, μαθαίνοντας. Οπως όταν πήγα στην Ινδία για να μάθω σιτάρ.

Και τα ρούχα σου τα λασπωμένα;

Και αυτά βίωμα είναι, έχουν να κάνουν με το χώμα. Μία εποχή είχα ασχοληθεί στη Θεσσαλία με το χωράφι μου, με το χώμα, τη γη. Κι αυτά αυτοβιογραφικά είναι, κουβαλάνε το δράμα του ανθρώπου, τον μόχθο του. Είμαι μέσα στη φύση πάντα. Θέλω να ερμηνεύσω κάποιους φυσικούς νόμους. Βέβαια, υπάρχουν στιγμές που έχεις την αναγκαιότητα να θαυμάσεις κάτι γύρω σου. Να σταματήσεις κάπου και να θαυμάσεις και να το έχεις αυτό ως σημείο υπαρξιακή αναφορά.