Ο Πράσινος Μύλος και ο Τζεφ Μαλόουν

Χωρίς να το ξέρει ο εικονογράφος Θανάσης Πέτρου απευθύνεται σε περισσότερους Νεαπολίτες της Θεσσαλονίκης απ’ όσους φαντάζεται (ένας από αυτούς και ο γράφων). Και έχει δίκιο όταν «απεμπολεί» το δικαίωμα της εξαντλητικής εξιστόρησης για τη συνοικία των πολλαπλών μεταμορφώσεων. Ακόμη και σε ένα ιστοριογραφικό πορτρέτο – πόσω μάλλον σε ένα graphic novel, με δεδομένες τις δημιουργικές αυθαιρεσίες που οφείλει στον εαυτό του και τους αναγνώστες του ο συγγραφέας -, αυτό που ορίζουμε ως «Ιστορία» δεν μπορεί παρά να υπόκειται σε ένα συνεχές editing. Εκείνο που αντιστοιχεί στα θραύσματα, τις μικρές ψηφίδες, την άμπωτη και την παλίρροια των αναμνήσεων.

Με μία ανάμνηση, άλλωστε, ξεκινούν και τα «Νεαπολίτικα», που κυκλοφορούν από τον θεσσαλονικιώτικο οίκο Oblik (oblik.gr): «Προπολεμικό σπίτι στη Νεάπολη. Σ’ αυτό έμεναν τα “κορίτσια”· δυο ξαδέρφες ή φίλες της γιαγιάς μου, συγχωριανές από την Ανατολική Ρωμυλία. Στην Κατοχή έκρυψαν στο υπόγειό τους έναν άγγλο πιλότο. Οταν κατάφερε να το σκάσει, ήλπιζαν ότι θα επέστρεφε για να παντρευτεί τη μία από τις αδελφάδες…». Ο Θ. Πέτρου περιηγείται τα παλιά μισοερειπωμένα τριώροφα (αυτό το ύψος επιτρεπόταν μέχρι την Αλλαγή), την Παναγία Φανερωμένη, την περιοχή της Καλλιθέας, το καφενείο Πράσινος Μύλος (που έγινε τραγούδι από τον Μπ. Μαρκάκη και σουξέ από τους Χοντρονάκο και Μαριώ, τη δεκαετία του 1990), τον ΒΑΟ (Βυζαντινός Αθλητικός Ομιλος), στον οποίο έπαιξε η φίρμα του NBA Τζεφ Μαλόουν. Και οι διαδρομές συνεχίζονται: «Απέναντι από το πατρικό μου τέλειωνε ο εβραϊκός μαχαλάς που φτιάχτηκε από τη φτωχολογιά των πυρόπληκτων Εβραίων του 1917. Ξεκινούσε από το Ρεζί Βαρδάρ, τη Ραμόνα, κι έφτανε μέχρι το κέντρο της Νεαπόλεως. Εκεί μπροστά στον δρόμο μας είχε στηθεί το μπλόκο των Γερμανών…». Και μια ανάμνηση που συμπίπτει όντως με αυτήν του γράφοντος: «Στην περιοχή [Γέφυρα Αναστεναγμών] θυμάμαι πιτσιρικάς είχε πολλούς Τούρκους, νομίζω από τις Σάπες της Κομοτηνής. Μου φαίνονταν περίεργες οι Τουρκάλες με τα άσπρα κεφαλομάντιλά τους, τις πολύχρωμες βράκες, τα μαύρα πανωφόρια τους και τα πασουμάκια τους». Λίγο πιο πέρα είναι η συνοικία Πέτρου Λεβαντή, που αναφέρεται στον κωνσταντινουπολίτη εκδότη του «Ελληνικού Βορρά», βουλευτή και υπουργού με το Κόμμα των Φιλελευθέρων του Βενιζέλου και προέδρου του ΠΑΟΚ (1931-1933).

Η εποχή στην οποία επιστρέφει ο συγγραφέας – κυρίως οι δεκαετίες του 1980 και του 1990 – είναι η εποχή που άρχισε να διαμορφώνεται η περίφημη «φούσκα», η οποία θα έσκαγε μετά το 2008. Από εκεί και ένα στιγμιότυπο που έζησαν χιλιάδες μαθητές στα δημοτικά σχολεία: «Κάπου στις αρχές της δεκαετίας του 1980, άρχισε να εφαρμόζεται από την ΕΟΚ η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Η Ελλάδα παρήγε πολλά ροδάκινα και επιδοτούνταν η απόσυρσή τους ως πλεονάσματος. Κάποιος φαεινός νους έλληνα πολιτικού σκέφτηκε την εναλλακτική αντί για τη χωματερή να γίνεται διανομή στα δημοτικά. Μια ωραία πρωία κατέβασαν στην αυλή του σχολείου πεντόκιλες κονσέρβες με πούλπα ροδάκινου… Μας υποχρέωσαν να πάρουμε στο σπίτι ένα πεντόκιλο». Η λεπτομέρεια, την οποία αναφέρει ο Πέτρου, είναι γνωστή: οι αγρότες αντί να κατευθυνθούν σε άλλες καλλιέργειες, φύτευαν περισσότερες ροδακινιές, γιατί επιδοτούνταν με τον τόνο της απόσυρσης.

Με τον τρόπο του το graphic novel υπενθυμίζει ότι ένα φαινομενικά «δύσβατο» για τους εκτός Θεσσαλονίκης αναγνώστες μπορεί να τους αφορά: επειδή πολλοί ταυτίζονται με μια εξιστόρηση αναμνήσεων. Τη δική τους.