Το σύνδρομο της Τσεχοσλοβακίας

Ήαυτός ή ο Πούτιν. Κάθε ομιλία του ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι για τον πόλεμο, κάθε στρατηγική κίνηση δείχνουν ότι για εκείνον δεν υπάρχει εναλλακτική λύση για τη νίκη ή την ήττα, δεν υπάρχει δυνατότητα διαπραγμάτευσης. «Δεν μπορεί να υπάρξει διάλογος με τον σημερινό επικεφαλής του Κρεμλίνου, δεν θα έχει μέλλον» επανέλαβε και πάλι προχθές κατά τη διάρκεια της έκτακτης συνεδρίασης του G7, μόλις η Μόσχα έκανε γνωστό ότι είναι ανοιχτή σε μια συνάντηση Πούτιν – Μπάιντεν. Αυτός είναι, επί του παρόντος, ο μεγαλύτερος φόβος του Ζελένσκι: να παρακαμφθεί ή να εγκαταλειφθεί από τη Δύση και να βρεθεί έτσι στη θέση να μην μπορεί πλέον να ελέγξει τη μοίρα του έθνους του. Είναι αυτό που οι αναλυτές αποκαλούν «σύνδρομο της Τσεχοσλοβακίας».

Πρώτα λίγη Ιστορία
Ας πάμε πίσω στο 1938. Μετά την αναίμακτη προσάρτηση της Αυστρίας, ο Αδόλφος Χίτλερ έστρεψε το βλέμμα του στην Τσεχοσλοβακία. Μάλιστα, θεωρούσε τη Σουδητία, περιοχή στην Τσεχοσλοβακία όπου ζούσαν τρία εκατομμύρια Γερμανοί, ιδανική αφορμή για πόλεμο. Τα ξημερώματα της 30ής Σεπτεμβρίου του 1938 υπεγράφη στο Μόναχο συμφωνία – ερήμην της τσεχοσλοβακικής κυβέρνησης – βάσει της οποίας Βρετανοί και Γάλλοι επέτρεπαν στο Γ’ Ράιχ να προσαρτήσει τη Σουδητία. Την ίδια ημέρα, ο βρετανός πρωθυπουργός Νέβιλ Τσάμπερλεν ζήτησε από τον Χίτλερ να υπογράψουν και μια συμφωνία ειρήνης μεταξύ Βρετανίας και Γερμανίας. Ο Χίτλερ δέχθηκε. Βρετανοί και Γάλλοι, με τη στήριξη των ΗΠΑ, πίστευαν ότι οι συμφωνίες θα απέτρεπαν έναν γενικότερο πόλεμο και οι Γερμανοί θα στρέφονταν εναντίον της ΕΣΣΔ. Τον Μάρτιο του 1939 ο Χίτλερ εισέβαλε στην υπόλοιπη χώρα. Η Τσεχοσλοβακία έγινε απλώς Σλοβακία, ενώ κάποια εδάφη της κατέλαβαν και η Ουγγαρία με την Πολωνία. Μία εβδομάδα πριν από την εισβολή στην Πολωνία, ο Χίτλερ είπε στους στρατηγούς του: «Τώρα η Πολωνία βρίσκεται στη θέση που την ήθελα. Φοβάμαι μονάχα ότι κάποιος θα μου παρουσιάσει ένα σχέδιο μεσολάβησης την τελευταία στιγμή». Ο Τσάμπερλεν είχε συνειδητοποιήσει την αποτυχία του κατευνασμού. Το Λονδίνο συνήψε στρατιωτική συμμαχία με τη Βαρσοβία. Βρετανοί και Γάλλοι επιτάχυναν τα εξοπλιστικά τους προγράμματα. Το ίδιο έκανε και ο Χίτλερ. Τα εργοστάσια και οι υποδομές των Τσέχων τον διευκόλυναν.

Γεράκια και περιστέρια
Αυτό, το «σύνδρομο της Τσεχοσλοβακίας», είναι που ανησυχεί ιδιαίτερα τον Ζελένσκι. Φοβάται ότι η Δύση θα εγκαταλείψει τη χώρα του εν μέσω ενός τόσο δύσκολου οικονομικά χειμώνα και καθώς οι πυρηνικές απειλές πληθαίνουν. «Ο φόβος ότι η Δύση θα σταματήσει να τον στηρίζει ή ότι ο Μπάιντεν μπορεί να έρθει σε συμφωνία με τον Πούτιν είναι παρών μέσα του» εξηγεί ο Γκενάντι Μαξάκ, διευθυντής της δεξαμενής σκέψης Prizm που εδρεύει στο Κίεβο και στις Βρυξέλλες. «Γνωρίζει ότι υπάρχουν γεράκια και περιστέρια στην Ουάσιγκτον. Ωστόσο, νομίζω ότι επικεντρώνεται περισσότερο σε ορισμένες χώρες της ΕΕ, όπως η Ουγγαρία και η Κύπρος, οι οποίες μπορούν να διασπάσουν την ομόφωνη στήριξη». Εκείνο που απαιτεί ο Ζελένσκι είναι να συνεχίσει η Δύση, δηλαδή οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη, να τον στηρίζουν. Ολο και περισσότερο. «Αν έχουμε αρκετά όπλα, θα νικήσουμε. Αυτά που παραλάβαμε μέχρι στιγμής μας επέτρεψαν να καλύψουμε τη διαφορά, χρειαζόμαστε περισσότερα και επίσης νέα αντιαεροπορικά αμυντικά συστήματα». Η «φόρμουλα για την ειρήνη», όπως την αποκάλεσε στο G7, απαιτεί την «πλήρη απομόνωση και τιμωρία της Ρωσίας, τόσο πολιτικά όσο και με κυρώσεις». Μόνο τότε το Κρεμλίνο, σύμφωνα με τον ίδιο, θα αναγκαστεί να διαπραγματευτεί. «Οχι όμως με τον Πούτιν, με έναν άλλο πρόεδρο».

Η κυβέρνηση Μπάιντεν
Ρώσοι και Αμερικανοί «είναι πάντα καλό να συζητούν μεταξύ τους, αλλά δεν είμαστε στο 1938, η Ουκρανία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται όπως η Τσεχοσλοβακία» υποστηρίζει ο Μάικλ Ουόλτσερ, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πρίνστον, ένας από τους πιο διακεκριμένους φιλοσόφους και πολιτικούς επιστήμονες στις Ηνωμένες Πολιτείες. «Δεν νομίζω ότι οι μεγάλες δυνάμεις είναι σε θέση να συμφωνήσουν για τον τερματισμό της σύγκρουσης. Και σε κάθε περίπτωση δεν νομίζω ότι αυτή είναι η γραμμή της κυβέρνησης Μπάιντεν. Δεν θεωρώ ότι η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να κινηθεί με μια λογική όπως αυτή του 1938, όταν η Διάσκεψη των Μεγάλων Δυνάμεων στο Μόναχο επέτρεψε στη Γερμανία του Χίτλερ να προσαρτήσει μέρος της Τσεχοσλοβακίας. Στις συζητήσεις ΗΠΑ – Ρωσίας μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση η κυριαρχία του Κιέβου σε ένα τμήμα της χώρας ή να αποφασιστεί καθεστώς ουδετερότητας. Δεν βλέπω πώς αυτά τα πράγματα μπορούν να αποφασιστούν από τον Μπάιντεν και τον Πούτιν χωρίς τη συμμετοχή του Ζελένσκι».