Τα χρόνια της πανδημίας «τσαλάκωσαν» μια εύθραυστη ηρεμία

Η σημερινή ημέρα είναι αφιερωμένη στην ψυχική υγεία, με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να καλεί για μια δυναμική επανεκκίνηση των κοινών προσπαθειών, με στόχο την προστασία και τη βελτίωσή της. Αποτελεί άλλωστε κοινό μυστικό πως τα χρόνια της πανδημίας «τσαλάκωσαν» την ηρεμία και το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών και στραγγάλισαν επί μακρόν τις κοινωνικές τους δραστηριότητες, με αποτέλεσμα την αύξηση 25% στον επιπολασμό του άγχους και της κατάθλιψης παγκοσμίως. Η επιβάρυνση αυτή προστίθεται σωρευτικά, εάν αναλογιστεί κανείς πως ήδη το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού υποφέρει από κατάθλιψη. Στα μαύρα στατιστικά δεδομένα θα πρέπει να προστεθεί επίσης πως 700.000 άνθρωποι αυτοκτονούν κάθε χρόνο, με αποτέλεσμα η αυτοχειρία να αποτελεί την τέταρτη αιτία θανάτου στις ηλικίες 15-29 ετών. Η χώρα μας, δυστυχώς, δεν αποτελεί εξαίρεση, όπως προκύπτει από μελέτες που αναδύθηκαν τον καιρό της μέχρι πρότινος απρόβλεπτης και ομολογουμένως ασύγκριτης υγειονομικής κρίσης. Μόλις έναν χρόνο πριν και ενώ ο SARS-CoV-2 εκτελούσε με σφοδρότητα το σφυροκόπημά του, έρευνα της «διαΝΕΟσις» έριξε φως στα… άδυτα της ψυχής των Ελλήνων. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το ποσοστό των ατόμων που δήλωσαν ότι κατά τους τελευταίους 12 μήνεςέπασχαν από κατάθλιψη ανήλθε στο 12% – ποσοστό ιδιαίτερα αυξημένο σε σύγκριση με τα ευρήματα των Ερευνών Υγείας της ΕΛΣΤΑΤ για τα έτη 2019 και 2014 (3,8% και 4,7%αντίστοιχα). Το ποσοστό των ατόμων που δήλωσαν ότι έπασχαν από αγχώδεις διαταραχές ήταν26,1%, επίσης πολύ αυξημένο σε σύγκριση με το αντίστοιχο του 2019 (5,6%). Ο κανόνας, δε, που θέλει την ψυχολογία των γυναικών πιο ευάλωτη επίσης δεν ανατρέπεται. Οπως προκύπτει από τα ίδια δεδομένα, οι γυναίκες δήλωσαν σε υψηλότερο ποσοστό ότι έπασχαν τόσο από κατάθλιψη (14%) όσο και από αγχώδεις διαταραχές (31%) σε σύγκριση με τους άνδρες (10,1% και21,3%).

Το πιο μελανό σημείο

Ισως όμως το πιο μελανό σημείο των συμπερασμάτων της ίδιας δημοσκοπικής μελέτης είναι ότι η πανδημία επιδείνωσε την ψυχική υγεία των ούτως ή άλλως εύθραυστων εφήβων αλλά και των νεότερων ατόμων. Πιο συγκεκριμένα, «η ηλικιακή ομάδα που δήλωσε σε υψηλότερο ποσοστό ότι έπασχε από κατάθλιψη κατά τους τελευταίους 12 μήνες ήταν εκείνη των ατόμων 17-24 ετών (19,5%), ακολουθούμενη από την ηλικιακή ομάδα 25-39 ετών (17%)». Στις Ερευνες Υγείας της ΕΛΣΤΑΤ για τα έτη 2014 και 2019 οι ηλικιακές ομάδες που έπασχαν από κατάθλιψη σε υψηλότερο ποσοστό ήταν των 55-64 ετών (2014:5%, 2019: 5,5%), των 65-74 ετών (2014:7,6%, 2019: 6,4%) και των ≥75 ετών (2014:10%, 2019: 5,9%).

Αντίστοιχες, είναι και οι προειδοποιήσεις των ειδικών σε παγκόσμιο επίπεδο δεδομένου ότι η επιστροφή στην κανονικότητα δεν φαίνεται να γιάτρεψε διά μαγείας τις πληγές της πανδημίας. Ιδίως εάν συνυπολογίσει κανείς πως η μία κρίση διαδέχεται την άλλη – μετά την υγειονομική ακολούθησε ο πόλεμος στην Ουκρανία που έχει ως αποτέλεσμα την ενεργειακή κρίση -, δοκιμάζοντες τις αντοχές των πολιτών σε όλα τα επίπεδα.

Αναλυτικότερα, ο αριθμός των Ευρωπαίων που χαρακτηρίζουν «κακή» ή «πολύ κακή» την κατάσταση της ψυχικής τους υγείας αυξήθηκε στη διάρκεια της πανδημίας, ακόμα και μετά την άρση των lockdowns, όπως έδειξαν τα αποτελέσματα δημοσκόπησης της υπηρεσίας της ΕΕ «Eurofound» που δόθηκε στη δημοσιότητα την περασμένη εβδομάδα. Τον Μάρτιο του 2022, το μέσο επίπεδο ψυχικής ευεξίας στη Γηραιά Ηπειρο ήταν 47 (σε κλίμακα από το 0 ως το 100), σημειώνοντας ελαφρά βελτίωση σε σχέση με το επίπεδο που καταγράφτηκε το 2021 (45). Παρ’ όλα αυτά, οι συγγραφείς επιμένουν πως εξακολουθεί να είναι χαμηλότερο από το επίπεδο που μετρήθηκε πριν από την πανδημία (49). Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι εκδηλώνουν δυσφορία και προβληματισμό για την οικονομική στενότητα που βιώνουν, με περίπου τρεις στους 10 (28%) να μαρτυρούν πως δυσκολεύονται να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους.

Και όπως είναι φυσικό, η πίεση γίνεται ασφυκτική για τα νοικοκυριά (και τα μέλη τους) χαμηλού οικονομικού εισοδήματος.

«Η ανησυχία σε έναν μεγάλο βαθμό για τα οικονομικά σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα για το μέλλον πιθανόν να συνεχίσουν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην ψυχική υγεία» αναφέρεται στην ίδια έκθεση.

Επιπλέον, ένας στους πέντε ερωτηθέντες απάντησε ότι δεν έλαβε την απαραίτητη φροντίδα (επίσκεψη σε νοσοκομείο / ειδικό ψυχικής υγείας).

Αναζητώντας λύσεις

Εν τω μεταξύ, η ηγεσία του υπουργείου Υγείας έχει αναγνωρίσει την επιδείνωση της ψυχικής υγείας των πολιτών, αναζητώντας αποφασιστικές λύσεις και ακολουθώντας το κάλεσμα του ΠΟΥ για ενίσχυση των δομών υποστήριξης αλλά και για δημιουργία προγραμμάτων που προάγουν την ευεξία και την ποιοτική αναβάθμιση της υγείας των πολιτών.

Στο πλαίσιο αυτό η υφυπουργός Υγείας αρμόδια για θέματα ψυχικής υγείας δρομολογεί μια στρατηγική που  συμπεριλαμβάνει μεταξύ άλλων 106 νέες μονάδες ψυχικής υγείας μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης αλλά και δράσεις και προγράμματα για την ψυχοκοινωνική υποστήριξη, με έμφαση στις ανάγκες των παιδιών, των εφήβων και των ατόμων της τρίτης ηλικίας.

Σήμερα η Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία «Wellbeingr» διοργανώνει, υπό την αιγίδα του υπουργείου Υγείας, το 1ο Διεθνές Wellbeingr Forum με τίτλο «H Ψυχική Υγεία στο Επίκεντρο των Παγκόσμιων Αναπτυξιακών Στρατηγικών», στο Ζάππειο. Οι εργασίες του συνεδρίου θα ολοκληρωθούν με ομιλία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, δίνοντας ένα ισχυρό μήνυμα για τη σημασία και τον ρόλο της ψυχικής υγείας και ευεξίας στην πρόοδο των ανθρώπων και την ανάπτυξη των κοινωνιών.

Αλλωστε, τα τελευταία χρόνια διεθνείς οργανισμοί, πανεπιστημιακά ιδρύματα και κυβερνήσεις κρατών αναγνωρίζουν όλο και περισσότερο τη συμβολή της ψυχικής υγείας και ευεξίας σε όλες τις πτυχές της καθημερινότητας του ανθρώπου και της προόδου του.