Βοήθησε στην ωρίμαση και εξέλιξη της οικονομικής επιστήμης στην Ελλάδα

Ο Ανδρέας Ανδρεάδης ήταν ένας συντηρητικός, φιλελεύθερος, καθηγητής της Δημοσίας Οικονομίας εξαιρετικά ευρυμαθής και πρωτοπόρος στην ανάλυση φορολογικών συστημάτων του παρελθόντος με σκοπό την άντληση διδαγμάτων για την άσκηση φορολογικής πολιτικής στο παρόν.

Σύμφωνα με όλες τις πηγές, η άποψή του για όσα έβλεπε να ξετυλίγονται από την προπολεμική περίοδο ως τον ύστερο μεσοπόλεμο δεν ήταν θετική για τον παρεμβατισμό τον οποίο παρατηρούσε, διεθνώς, και στην Ελλάδα. Οι κυβερνήσεις είχαν εγκαταλείψει την αρχή των οικονομιών, ισχυριζόταν, επέκτειναν τον ρόλο του Δημοσίου στην οικονομία ως μη όφειλαν, και επεδίωκαν κοινωνικοπολιτικούς σκοπούς. Παρότι του δόθηκε η ευκαιρία να συμμετάσχει ενεργά στην Επιτροπή Οικονομιών και στην Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων, που δραστηριοποιήθηκαν το 1925 και το 1926, για να ελεγχθούν / περιοριστούν οι δημόσιες δαπάνες της Ελλάδας, δεν την εκμεταλλεύτηκε.

Αφοσιώθηκε στη διδασκαλία και στο συγγραφικό του έργο, καθώς και στην αναπαραγωγή της οικονομικής επιστήμης στην Ελλάδα, βοηθώντας φοιτητές να προετοιμάζουν τις επαγγελματικές τους σταδιοδρομίες, γράφοντας πρωτότυπες εργασίες, και βοηθώντας νέους διδάκτορες διαφορετικών κοσμοθεωρητικών αντιλήψεων να εκλεγούν ως πανεπιστημιακοί στα ΑΕΙ της χώρας. Στα δημόσια θέματα κρατούσε γενικά μία στάση κριτικής απέναντι στην ελληνική οικονομική πολιτική και ήταν φανερά ενοχλημένος με τον παρεμβατισμό του Βενιζέλου, πριν και μετά το 1928. Επιζητούσε τη νομισματική σταθερότητα και τη δημοσιονομική τάξη, θεωρώντας το ισχυρό νόμισμα και τα ισοσκελισμένα δημοσιονομικά προϋπόθεση της οικονομικής ευημερίας ενός τόπου.

Αυτό ήταν το καταληκτικό του συμπέρασμα από τις εργασίες των φοιτητών του και, κυρίως, το δικό του έργο. Απέβλεπε όμως στο «να ανθίσουν όλα τα λουλούδια».

Το 1927 κυκλοφόρησε στη Γερμανία ένα τρίτομο έργο με τίτλο «Η Οικονομική Θεωρία σήμερα». Ο πρώτος τόμος φέρει τον εύγλωττο υπότιτλο «Συνολική εικόνα της έρευνας σε επιμέρους χώρες». Το κεφάλαιο περί Ελλάδας το έγραψε ο Ανδρεάδης και σε αυτό, αφού παρουσίασε το έργο όλων των τότε γνωστών ελλήνων οικονομολόγων, συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού του, πέρασε στο ζήτημα της «ορθής» μεθόδου στα Οικονομικά και στη σύγκρουση μεταξύ της ορθόδοξης/νεοκλασικής και της ιστορικής σχολής.

Σύμφωνα με τα λόγια του, «ένας Ελληνας δεν πρέπει να συντάσσεται με καμία από τις υπάρχουσες σχολές οικονομικής σκέψης. Πρέπει μόνο να παρακολουθεί κατά πόσο τα διδάγματα των διαφόρων σχολών μπορούν να εφαρμοστούν στη χώρα του». Συνέχιζε τονίζοντας την ανάγκη δημιουργίας σε κάθε χώρα μιας εθνικής πολιτικής οικονομίας, μιας επιστήμης που θα διαμορφωνόταν από τη συνεύρεση και συναίρεση διαφόρων οικονομικών δογμάτων και αντιλήψεων.

Ο ίδιος συνέβαλε στην πολυμορφία και στον πλουραλισμό των οικονομικών ιδεών στην Ελλάδα με τις ενέργειες και πράξεις του. Εισηγήθηκε την κατάληψη θέσεων καθηγητή από επιστήμονες διαφόρων απόψεων, σχολών και διανοητικών ρευμάτων, αρκεί να είχαν επαρκές και ποιοτικό επιστημονικό έργο. Δεν χρησιμοποίησε πολιτικά κριτήρια στις επιλογές του. Αλλωστε οι πολιτικές απόψεις επιστημόνων όπως οι Κυριάκος Βαρβαρέσος, Ξενοφών Ζολώτας, Δημοσθένης Στεφανίδης, Δημήτριος Καλιτσουνάκης, Ιωάννης Τουρνάκης που έγιναν καθηγητές και οι Αγγελος Αγγελόπουλος και Παναγιώτης Δερτιλής που εκλέχθηκαν υφηγητές δεν ήταν στατικές και αμετακίνητες, αλλά μεταβλήθηκαν στην πορεία του χρόνου και ο ίδιος δεν τις γνώριζε εκ των προτέρων.

Ο Ανδρεάδης έδωσε στους παραπάνω την ευκαιρία να διδάξουν, να δημοσιεύσουν, να δημιουργήσουν σχολές και παραδόσεις. Οι επιλογές του βοήθησαν στην ωρίμαση και εξέλιξη της οικονομικής επιστήμης στην Ελλάδα και συντέλεσαν με τον τρόπο τους στη δημιουργία ξεχωριστών σχολών σκέψης στην Ελλάδα με διαφορετικού τύπου αναλύσεις για το οικονομικό της μέλλον, όπως ακριβώς πιθανολογούσε ότι θα γινόταν ο Ανδρεάδης.

Εκτός, λοιπόν, από το τεράστιο, διεθνώς αναγνωρισμένο έργο του, ο Ανδρεάδης πρέπει να τιμάται και για τη δράση του ως πανεπιστημιακός, το δε παράδειγμά του να αποτελεί παρακαταθήκη για τους νεότερους. Λόγια και έργα ταυτίζονταν στο πρόσωπό του. Μακάρι οι σύγχρονοι πανεπιστημιακοί να διδάσκονται από το έργο και την ακαδημαϊκή του ακεραιότητα.

Ο Μιχάλης Ψαλιδόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής Οικονομικών Επιστημών του ΕΚΠΑ

* Τα παραπάνω κείμενα αποτελούν αποσπάσματα από τις ομιλίες που απεύθυναν στην εκδήλωση που διοργάνωσε πριν από λίγες ημέρες η Τράπεζα της Ελλάδος προς τιμήν του καθηγητή Δημόσιων Οικονομικών, μέλους της Ακαδημίας Αθηνών και πολυσχιδούς πνευματικού ανθρώπου Ανδρέα Μ. Ανδρεάδη (1876-1935).