Συμπεριληπτικότητα

H «Στρέλλα» ήταν μια υπέροχη ταινία του Πάνου Κούτρα, φωτεινή, αισιόδοξη, για τη διαφορετικότητα και τις κοινωνίες μας. Ενας κατάδικος που αποφυλακίζεται γνωρίζεται με μια τρανς, ερωτεύονται παθιασμένα. Η επιδέξια σκηνοθεσία καταφέρνει η σχέση αυτή, προκλητική για μια παραδοσιακή πρόσληψη της σχέσης των φύλων, να μη μείνει στο επίπεδο της ηθογραφίας: δεν είναι μια ταινία για ένα κοινωνικό περιθώριο ούτε για την κοινωνική ανοχή μιας κατακτημένης δύσκολα ετερότητας. Δεν είναι δηλαδή μια ταινία για μια κλειστή ταυτότητα, αλλά για την ατομική πορεία προς την αποδοχή και τη διεκδίκηση της κανονικής ζωής από πρόσωπα που, αλλιώς, θα θεωρούνταν μειονότητες σε μια κοινωνία που δεν θα τα περιελάμβανε αλλά, απλώς, θα τα ανεχόταν.

Τον κεντρικό ρόλο στην ταινία, της τρανς «Στέλλας που οι φίλοι της τη φωνάζουν Στρέλλα», έπαιξε μια πραγματική τρανς, η Μίνα Ορφανού. Αλλά όσοι έχουν έστω και επιδερμικά ασχοληθεί με το θέαμα γνωρίζουν καλά ότι οι ηθοποιοί δεν παίζουν υποχρεωτικά τους εαυτούς τους. Θεωρητικά, τον ίδιο ρόλο θα μπορούσε να τον παίξει μη τρανς – ο ρόλος καταξιώνεται ή όχι από το αποτέλεσμα, αν πείθει και αν είναι αγαπητός, όχι από την ταυτότητα του ηθοποιού.

Οι άνθρωποι της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, αγχωμένοι να φανούν ότι βρίσκονται μέσα στον κόσμο και στους σύγχρονους προβληματισμούς του, κάτι που φαίνεται συνεχώς στις επιλογές τους, επέλεξαν να ανεβάσουν μια διασκευή της πετυχημένης κινηματογραφικής «Στρέλλας» ως όπερα. Παρήγγειλαν το έργο, φώναξαν παραγωγούς και ετοίμαζαν τη διανομή. Οταν όμως ανακοινώθηκαν τα πρόσωπα στους ρόλους, μια παραγωγός και συνεργάτες της αποχώρησαν, καταγγέλλοντας ότι η Λυρική δεν αναθέτει τον κεντρικό ρόλο σε τρανς. Μια συνεργάτρια της παραγωγού έγραψε: «Με αφορμή την αποτυχία της ΕΛΣ να ανεβάσει τη “Στρέλλα” όπως πρέπει […]: Αν θέλουμε να ανεβάζουμε queer παραστάσεις και (για;) να εξαργυρώνουμε πόντους προοδευτικότητας, καλό θα είναι να λειτουργούμε συμπεριληπτικά. […]».

Στη Λυρική επικράτησε τρόμος. Το ζήτημα ήταν ότι ο κεντρικός ρόλος είχε γραφτεί για επαγγελματία βαρύτονο και δεν βρέθηκε τρανς τραγουδίστρια που να μπορεί να αντεπεξέλθει φωνητικά σε αυτό. Προσανατολίστηκαν με ρεαλισμό στο ότι ο ρόλος έπρεπε να ερμηνευτεί από άντρα. Μετά το δημόσιο μάλωμα και τις αποχωρήσεις, όμως, η Λυρική ανέκρουσε πρύμναν. «Αφουγκραζόμενοι τη συζήτηση που έχει ανοίξει στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα αναφορικά με τη συμπεριληπτικότητα και την τρανς ορατότητα», οι άνθρωποί της θα φάνε τον κόσμο να βρουν τρανς βαρύτονη! Καλή τύχη.

Η κωμική αυτή εξέλιξη δεν δείχνει απλώς σύγχυση. Αναδεικνύει και μια παρεξήγηση όσων αγωνίζονται για την περίφημη ταυτότητα φύλου: αν το ζήτημα είναι οι διακριτές ταυτότητες της ετερότητας, αν στόχος δεν είναι η συνύπαρξη σε μια κοινωνία που ενσωματώνει τη διαφορά στο πλαίσιο της ελευθερίας και της αυτοδιάθεσης ατομικοτήτων αλλά η συλλογική έκφραση της όποιας ταυτοτικής ομάδας έναντι των υπολοίπων, αν το ζήτημα είναι η ανάδειξη ενός φυλετισμού ως απάντηση σε αιώνες καταπίεσης, η ρήξη δηλαδή με την κανονικότητα, ας προχωρήσουν στο αδύνατο: ας αρχίσουν διορθώνοντας την τέχνη, φτιάχνοντας έναν ΛΟΑΤΚΙ+ ρεαλισμό, αντίστοιχο του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Στη χώρα λειτουργούν με φανατισμό πολλά καθοδηγητικά ιερατεία. Στο όνομα της συμπεριληπτικότητας γεννήθηκε ακόμα ένα – με στόχο την επιβολή της πολιτικής ορθότητας στην όπερα. Ευτυχώς, ο Βέρντι έφυγε νωρίς.