Η Ευρώπη μεγαλώνει

Η ιδέα της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας διατυπώθηκε επισήμως πρώτη φορά από τον γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν μόλις πριν από πέντε μήνες. Χθες, στην εναρκτήρια συνεδρίασή της στην Πράγα πήραν μέρος 44 ηγέτες – γι’ αυτό άλλωστε εξετάζεται σοβαρά το ενδεχόμενο να μετονομαστεί σε E44, ώστε να είναι πιο εύκολο και να θυμίζει άλλες μεγάλες συνόδους όπως το G20 ή το G7.

Η δημιουργία της κίνησης αυτής ήρθε ως απάντηση στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και την πλήρη γεωπολιτική επανεξέταση που προκάλεσε σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Είχε επίσης ως στόχο να κατευνάσει τις ανησυχίες των  χωρών που βρίσκονταν εν αναμονή για ένταξη στην ΕΕ, οι οποίες αναστατώθηκαν από τις ταχύτατες αιτήσεις ένταξης της Ουκρανίας, της Μολδαβίας και της Γεωργίας μετά τη ρωσική εισβολή.

Ο Μακρόν τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα δεν πρόκειται να αποτελέσει εναλλακτική λύση για την ένταξη, αλλά να επιτρέψει τη βαθύτερη συνεργασία με δημοκρατικές χώρες σε ολόκληρη την ήπειρο.

Για τον Στίβεν Μπλόκμανς, διευθυντή ερευνών του Κέντρου Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής (CEPS), η ταχύτητα με την οποία οργανώθηκε αυτή η συνάντηση υποδηλώνει ότι σηματοδοτεί πως υπάρχουν «ζητήματα που υπερβαίνουν τις διμερείς διαφορές και αφορούν το μέλλον της ευρωπαϊκής τάξης ασφάλειας». Δείχνει επίσης «στη Ρωσία και τη Λευκορωσία ότι η υπόλοιπη Ευρώπη ουσιαστικά ενώνεται για την υπεράσπιση αυτής της ευρωπαϊκής τάξης ασφάλειας».

Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα, όπως την οραματίστηκαν ο Μακρόν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ σε πρόσφατες ομιλίες τους, θα προσφέρει χώρο για πολιτικές και στρατηγικές συζητήσεις σχετικά με το μέλλον της ηπείρου. «Εχει πραγματικά τη δυνατότητα να οικοδομήσει ένα νέο φόρουμ για στρατηγικές ανταλλαγές και χάραξη πολιτικής σε πανευρωπαϊκή κλίμακα, κάτι που απαιτεί σε μεγάλο βαθμό η γεωπολιτική κατάσταση αυτή τη στιγμή», δήλωσε στο Euronews η Ντανιέλα Σβάρτσερ, εκτελεστική διευθύντρια για την Ευρώπη και την Ευρασία στο Open Society Foundations. «Γνωρίζουμε ότι η Ευρώπη δεν επένδυσε αρκετά στη γειτονιά της για μεγάλο χρονικό διάστημα», συνέχισε. «Αν λοιπόν αυτή η Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα γίνει ένα φόρουμ και ένας τόπος χάραξης πολιτικής, που δείχνει πραγματικά στους γείτονες της ΕΕ ότι είναι ενδιαφέρον να συνεργαστούν στενότερα με την Ενωση, αυτό θα δημιουργήσει μεγαλύτερη σταθερότητα στη γειτονιά της ΕΕ».

Τι γνωρίζουμε

Από την ομιλία του Μακρόν στις 9 Μαΐου μέχρι σήμερα δεν έχουν διαρρεύσει αρκετά στοιχεία σχετικά με τη μορφή και το πεδίο εφαρμογής που θα έχει η Πολιτική Κοινότητα στο μέλλον. Ενα από τα λίγα πράγματα που έχουν δημοσιοποιηθεί είναι ο κατάλογος των συμμετεχόντων: οι 27 χώρες της ΕΕ καθώς και τρίτες χώρες που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στα διάφορα στάδια ένταξης στην ΕΕ – Αλβανία, Μολδαβία, Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας, Μαυροβούνιο, Σερβία, Τουρκία και Ουκρανία – ή που έχουν φιλοδοξίες ένταξης στο μπλοκ, όπως η Γεωργία και το Κόσοβο. Η Ελβετία, η Νορβηγία και η Ισλανδία, στενοί σύμμαχοι της ΕΕ, καθώς και το πρώην μέλος της ΕΕ, η Βρετανία, και οι ηγέτες της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν μπήκαν επίσης στη λίστα. Τέλος, προσκλήθηκαν και οι πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο συνδιοργάνωσε αυτή την πρώτη συνάντηση με την Τσεχική Δημοκρατία, ανέφερε στην επιστολή πρόσκλησης ότι η συνάντηση αυτή έχει ως στόχο να αποτελέσει μια πλατφόρμα για «πολιτικό συντονισμό», θέτοντας τους ηγέτες «σε ισότιμη βάση». Αυτό γίνεται προκειμένου να προωθηθεί η συνεργασία σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος και έτσι να ενισχυθούν «η ασφάλεια, η σταθερότητα και η ευημερία της Ευρώπης στο σύνολό της».

Τι δεν γνωρίζουμε

Σχεδόν όλα τα υπόλοιπα είναι προς συζήτηση. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ήδη γνωστοποιήσει, για παράδειγμα, ότι δεν θα εκδοθεί κοινή δήλωση στο τέλος της συνάντησης για το εάν οι ηγέτες κατέληξαν σε συναίνεση για τα θέματα που συζητήθηκαν ή για το μέλλον του ίδιου του οργανισμού. «Το καλύτερο αποτέλεσμα της πρώτης συνάντησης θα ήταν, νομίζω, να συμφωνήσουν σε ένα είδος ελάχιστων όρων αναφοράς, υπό την προϋπόθεση ότι θα συναντηθούν ξανά, διότι υπάρχει πραγματική ανάγκη να επαναπροσδιοριστούν οι σχέσεις της ΕΕ με τους γείτονές της με νέο τρόπο», δήλωσε η Σβάρτσερ.

Πώς θα διαρθρωθεί

Το Συμβούλιο της ΕΕ είναι της γνώμης ότι οι ηγέτες του Ε44 θα πρέπει να συνεδριάζουν δύο φορές τον χρόνο. Το συμβιβαστικό σενάριο θα ήταν να διαμορφωθεί κατά το πρότυπο του G20, με συνόδους κορυφής που θα διοργανώνονται εκ περιτροπής από κάθε συμμετέχουσα χώρα, με τη φιλοξενία να εναλλάσσεται μεταξύ ενός κράτους – μέλους της ΕΕ και μιας τρίτης χώρας.

Πώς θα λαμβάνονται
οι αποφάσεις

Υπάρχει επίσης το ζήτημα του προϋπολογισμού και του κατά πόσο θα πρέπει να υπάρχει ή όχι ένας κοινός κουμπαράς χρημάτων για την πληρωμή των διαφόρων έργων που μπορεί να αναληφθούν ή του αν οι χώρες θα πρέπει να συνεισφέρουν ανάλογα με τα συμφέροντά τους. Πολλά θα εξαρτηθούν επίσης από το είδος της ψηφοφορίας που απαιτείται για τη λήψη αποφάσεων: ομοφωνία ή ειδική πλειοψηφία;

Αυτό αποτελεί επί του παρόντος αντικείμενο μεγάλης ενδοσκόπησης στην ΕΕ, όπου οι αποφάσεις για την εξωτερική πολιτική, συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων, καθώς και για την άμυνα, την ένταξη και τον προϋπολογισμό απαιτούν την υποστήριξη κάθε κράτους – μέλους. Οι επικριτές της ομόφωνης ψηφοφορίας λένε ότι αυτό έχει κάνει το μπλοκ να αργεί να προσαρμοστεί και να ανταποκριθεί σε κρίσεις και αρκετοί ηγέτες έχουν πλέον ζητήσει την αναθεώρηση των συνθηκών για να καταργηθεί αυτός ο κανόνας.