Σενάρια

Πριν από μερικά χρόνια είχα μια συζήτηση με έναν κυβερνητικό αξιωματούχο που ασχολούνταν με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Τον ρώτησα αν ο ίδιος ή η κυβέρνηση θεωρούσε βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα πιθανή μια προσφυγή στη Χάγη. «Θα είμαι ειλικρινής μαζί σου», μου είπε. «Οποια ελληνική κυβέρνηση αναλάβει μια τέτοια πρωτοβουλία, την άλλη μέρα θα πέσει. Η μόνη περίπτωση να πάμε στη Χάγη είναι, δυστυχώς, ύστερα από ένα θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο».

Εκτοτε, οι σχέσεις των δύο χωρών περνούν τα πάνω τους και τα κάτω τους. Σήμερα βρίσκονται αναμφίβολα στα κάτω τους. Σύμφωνα με τον Σινάν Ουλγκέν, διευθυντή του ιδρύματος Edam με έδρα την Κωνσταντινούπολη, «έχουμε φτάσει στο πιο ευάλωτο, ασταθές περιβάλλον για τις διμερείς σχέσεις από το 1996». Οι Financial Times, που φιλοξενούν σε χθεσινό τους άρθρο αυτή την εκτίμηση, τοποθετούν την αρχή της νέας όξυνσης στην ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Κογκρέσο, τον περασμένο Μάιο. Από την ημέρα εκείνη, γράφουν, ο τούρκος πρόεδρος δεν έχει πάψει να κλιμακώνει την επιθετική του ρητορική, απειλώντας ακόμη και να εισβάλει στην Ελλάδα.

Ο Ουλγκέν αποκλείει αυτό το ενδεχόμενο. «Το πιθανότερο κακό σενάριο», λέει, «είναι ένα επεισόδιο όπου οι δύο πλευρές φτάνουν κοντά σε μια περιορισμένη στρατιωτική σύγκρουση για ένα αμφισβητούμενο νησί ή μια βραχονησίδα, προτού οι ξένες δυνάμεις επέμβουν για να εκτονώσουν την ένταση. Τίποτα παραπάνω απ’ αυτό». Ενα θερμό επεισόδιο, δηλαδή, σαν κι εκείνο στο οποίο αναφερόταν ο έλληνας αξιωματούχος. Υστερα από το οποίο θα ξεκινήσουν συνομιλίες όχι επί της «μιας και μοναδικής διαφοράς», αλλά εφ’ όλης της ύλης.

Είναι αναπόφευκτη αυτή η εξέλιξη; Κανείς σοβαρός πολιτικός δεν θα μπορούσε να απαντήσει καταφατικά. Και η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν τελευταία κάποιες ενδείξεις περί του αντιθέτου. Μετά το Κογκρέσο, έτσι, ο έλληνας Πρωθυπουργός μίλησε και στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, όπου τόνισε ότι υπάρχει κι άλλος δρόμος εκτός από την αντιπαράθεση και σύγκρουση, επικαλούμενος την υπογραφή συμφώνου φιλίας το 1930 μεταξύ Βενιζέλου και Ινονού. Μετά τις απειλές του Ερντογάν ότι «θα φτάσουν ξαφνικά μια νύχτα», το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας της Τουρκίας περιορίστηκε προχθές να προειδοποιήσει ότι δεν θα διστάσει να χρησιμοποιήσει «κάθε είδους νόμιμες μεθόδους και μέσα» για να προστατεύσει «τα δικαιώματα και τα συμφέροντα του έθνους».

Το βέβαιο είναι ότι υπάρχουν κύκλοι και στις δύο πλευρές που επιθυμούν τη συντήρηση της έντασης, υποτιμώντας τον κίνδυνο ενός ατυχήματος. Το βέβαιο είναι επίσης ότι μέχρι την πραγματοποίηση των εκλογών και στις δύο χώρες δεν θα πρέπει να αναμένονται κάποιες θεαματικές κινήσεις προσέγγισης. Και το μεγάλο στοίχημα είναι αν μέχρι τότε θα έχει προετοιμαστεί το έδαφος για την τήξη των πάγων ή αν θα έχουν κοπεί όλες οι γέφυρες.

Μια ένδειξη θα πάρουμε την ερχόμενη Πέμπτη στην Πράγα.