Οταν η ήττα οδηγεί σε παραίτηση

Συνολικά οκτώ γραμματείς έχει αλλάξει το ιταλικό Δημοκρατικό Κόμμα (PD) στα 15 χρόνια της ύπαρξής του, από το 2007. Συνολικά οκτώ πρωθυπουργούς έχει βέβαια αλλάξει και η Ιταλία εν γένει το ίδιο διάστημα: κατά χώρα κατά κόμμα, θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς.

To κεντροαριστερό PD εξασφάλισε την Κυριακή 19% των ψήφων, διατήρησε δηλαδή τα ποσοστά του, σε σύγκριση με τις εκλογές του 2018. Δεν κατάφερε ωστόσο να έρθει πρώτο κόμμα, όπως ήλπιζε (σε πείσμα των δημοσκοπήσεων) και η συμμαχία που είχε κατορθώσει να συγκροτήσει έλαβε μόλις 26%, έναντι 44% για τη συμμαχία της Δεξιάς. Η Ιταλία ετοιμάζεται λοιπόν για την πρώτη γυναίκα πρωθυπουργό της, την Τζόρτζια Μελόνι, επικεφαλής της δεξιότερης κυβέρνησης που έχει γνωρίσει μεταπολεμικά, και το PD ετοιμάζεται για έναν νέο γραμματέα: ο Ενρίκο Λέτα προανήγγειλε ήδη πως θα παραμείνει στη θέση του μόνο μέχρι το προσεχές κομματικό συνέδριο. Κανονικά, βέβαια, σε αντίστοιχη κρίση θα έπρεπε να είχε βυθιστεί και η Λέγκα: τα ποσοστά της συρρικνώθηκαν από 17,4% στις εκλογές του 2018 (και 34,3% στις ευρωεκλογές του 2019!), στο 8,8%, ο Ματέο Σαλβίνι συμμετέχει εντούτοις στο νικηφόρο μπλοκ, οπότε τα ξεκαθαρίσματα αναβάλλονται.

Θα μπορούσε να εντάξει κανείς την ήττα του PD στον γενικότερο μαρασμό που βιώνει η σοσιαλδημοκρατία στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια, με κάποιες λιγότερο ή περισσότερο φωτεινές εξαιρέσεις (γιατί συχνά οι σοσιαλδημοκράτες συγκυβερνούν ή έχουν συγκροτήσει κυβερνήσεις μειοψηφίας) σε χώρες όπως η Φινλανδία, η Δανία και η Νορβηγία, η Γερμανία, η Ισπανία και η Πορτογαλία. Το είπε άλλωστε και ο ίδιος ο Λέτα στην πρώτη του μετεκλογική ομιλία, λίγο πριν μιλήσει για μία «θλιβερή μέρα για την Ιταλία και για την Ευρώπη»: «Η τάση που παρατηρήθηκε πριν από δύο εβδομάδες στη Σουηδία επιβεβαιώνεται και στην Ιταλία». Οι σουηδοί Σοσιαλδημοκράτες ήρθαν μεν πρώτο κόμμα, καταδικάστηκαν εντούτοις στην αντιπολίτευση, αφού το δεξιό μπλοκ κέρδισε οριακά την πλειοψηφία, με τους ακροδεξιούς Σουηδούς Δημοκράτες δεύτερους πανεθνικά σε ψήφους. Αλλά η κακοδαιμονία του PD έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες.

Οι χαμένες συμμαχίες

Ο Ενρίκο Λέτα, πρωθυπουργός της Ιταλίας την περίοδο 2013 – 2014, κλήθηκε τον Μάρτιο του 2021 από το ίδιο το PD να επιστρέψει από την αυτοεξορία του στο Παρίσι, όπου ήταν πρύτανης στη Σχολή Διεθνών Υποθέσεων της Sciences Po, προκειμένου να αναλάβει την ηγεσία του κόμματος. H κυβέρνηση ευρείας πλειοψηφίας του Μάριο Ντράγκι μετρούσε τότε μόλις έναν μήνα ζωής, οι επόμενες εκλογές προγραμματίζονταν για τον Μάρτιο του 2023 και ο Λέτα φιλοδοξούσε να κάνει μέχρι τότε το PD άξονα μιας μεγάλης συμμαχίας, από τη ριζοσπαστική Αριστερά έως το Κέντρο. Οι κακές προσωπικές του σχέσεις με τον Τζουζέπε Κόντε, ωστόσο, τον ηγέτη του Κινήματος Πέντε Αστέρων (M5S), δεν επέτρεψαν μία περαιτέρω προσέγγιση ανάμεσα στα δύο κόμματα. Κι έπειτα, ο Κόντε έριξε την κυβέρνηση Ντράγκι και ο χρόνος για συμμαχίες τελείωσε.

Μία συμφωνία επιτεύχθηκε αρχές Αυγούστου ανάμεσα στο PD και το Azione, το μικρό κεντρώο κόμμα του Κάρλο Καλέντα, ναυάγησε όμως γρήγορα και ο Καλέντα συγκρότησε από κοινού με τον Ματέο Ρέντσι τον Τρίτο Πόλο, που έλαβε στις εκλογές ένα αξιοπρεπές 7,8%. Στην πραγματικότητα, καθόλη τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, το PD έδινε την εντύπωση του παρατηρητή, απαριθμούσε μεν τα μέτρα που θα ήθελε να πάρει, για το περιβάλλον, τα δικαιώματα των μεταναστών, τον κατώτατο μισθό, πρωτίστως όμως κατήγγελλε τους κινδύνους που θα εκπροσωπούσε η άνοδος ενός μεταφασιστικού κόμματος στην εξουσία – στρατηγική που αποδείχθηκε αντιπαραγωγική.

«Χρειαζόμαστε νέα πρόσωπα»

Οπως σχολιάζει η «Repubblica», «το Δημοκρατικό Κόμμα βρίσκεται στην κυβέρνηση εδώ και υπερβολικά πολύ καιρό, και χωρίς πραγματικά να κυβερνάει. Συμμετείχε σε κάθε δυνατή σύνθεση, εθνικής ενότητας, μεγάλο συνασπισμό, ευρείας συνεννόησης, μισοσυνεννόησης. Με τον Μπερλουσκόνι, τον Αλφάνο, τον Βερντίνι, τον Κόντε, τον Σαλβίνι. Δεν είναι τυχαίο αυτό που είπε ο Λέτα: πρέπει να μάθει να στέκεται στην αντιπολίτευση». «Χρειαζόμαστε νέα πρόσωπα» αναγνωρίζει ο Λέτα, υποσχόμενος εξ ονόματος του PD μία «σκληρή αντιπολίτευση» στην επόμενη κυβέρνηση. Πιεσμένο ανάμεσα στους Πεντάστερους λαϊκιστές και τους κεντρώους, διχασμένο και το ίδιο ανάμεσα στην αριστερή και τη μεταρρυθμιστική του πτέρυγα, το Δημοκρατικό Κόμμα αναζητεί τον επόμενο ηγέτη του ευελπιστώντας να γλιτώσει την τραγική μοίρα των γάλλων Σοσιαλιστών.