«Μυστήριο» στη γειτονιά των προσφύγων

«Οταν ξανοιχτήκαμε στο πέλαγος, πλέαμε σε μια κόκκινη από αίματα θάλασσα και γεμάτη από πτώματα αθώων ανθρώπων και πίσω αφήναμε τη φλεγόμενη Σμύρνη, που ήταν και η τελευταία φορά που την αντικρίζαμε. Δεν προλάβαμε να πούμε ούτε ένα αντίο. Μέσα μας ακόμη πιστεύαμε ότι ήταν μια περαστική μπόρα, που μόλις τελείωνε, θα ξαναγυρίζαμε στο σπίτι μας. Αποκομμένοι από το υπόλοιπο συγγενολόι μας, βρεθήκαμε σε πρώτη φάση στη Θεσσαλονίκη κι έπειτα μας μετέφεραν στο χωριό Σαρτάκλι της Κοζάνης. Εκεί μείναμε για πέντε χρόνια, μέχρι που βρήκαμε τους συγγενείς μας στην Ελευσίνα το 1925. Εδώ μας παραχωρήθηκε το σπίτι επί της οδού Κωνσταντινουπόλεως, αρ. 51, στην Ανω Ελευσίνα. Ριζώσαμε στην Ελευσίνα, αλλά κρατήσαμε πάντα μέσα στις καρδιές μας τη θύμηση εκείνης της πατρίδας και τη μεταφέραμε στα παιδιά και τα εγγόνια μας». Είναι απόσπασμα από την αφήγηση της γιαγιάς Σφήκα, όπως το διαζώζει η ποιήτρια Βάσω Σφήκα, μέλος του Συλλόγου Μικρασιατών Ελευσίνας. Μαρτυρίες σαν τη δική της από την περίοδο της Καταστροφής και τον ερχομό στην Ελλάδα θα ακούσουν οι επισκέπτες – περιπατητές από αύριο και για έξι παραστάσεις στην Ανω Ελευσίνα, όπου η σκηνοθέτρια Γιολάντα Μαρκοπούλου οργανώνει το Μυστήριο 13, «Ε_ΦΥΓΑ Μικρασία», στο πλαίσιο του «2023, Ελευσίς Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης». Μέσα από τις μεμονωμένες ψηφίδες διαμορφώνεται ένα χρονικό της ιστορίας των μικρασιατών προσφύγων, με πρωταγωνιστές τους απογόνους τους, κατοίκους του συνοικισμού, σε μια site-specific περιπατητική παράσταση με ελεύθερη είσοδο.

Οι κάτοικοι

Η σκηνοθέτρια αναφέρει σχετικά στο «Νσυν»: «Για μένα το μεγαλύτερο δώρο είναι να σου δίνεται η ευκαιρία να δημιουργήσεις μια παράσταση όπου η γειτονιά και οι άνθρωποί της είναι πρωταγωνιστές. Το πεδίο της έρευνας είναι τελείως ανοιχτό, και μόνο στο τελικό στάδιο της προετοιμασίας μπορείς να είσαι σε θέση να αξιολογήσεις την εμπειρία που θα βιώσει τελικά ο θεατής κατά τη διάρκεια της παράστασης. Η γνωριμία μου με τους κατοίκους του συνοικισμού της Ανω Ελευσίνας, τους απογόνους των Μικρασιατών, ήταν το “κλειδί” για όλες τις πόρτες των σπιτιών τους, τις ξεναγήσεις στον ιστορικό τους τόπο. Γενναιόδωρα μας δέχτηκαν, μας τραγούδησαν, μας αφηγήθηκαν, μας χόρεψαν και μας μύησαν στον τρόπο ζωής τους, στον ιδιαίτερο και μοναδικό τρόπο που συντηρούν τις αναμνήσεις τους και τις προσφέρουν απλόχερα στις νεότερες γενιές. Στόχος μας μαζί με τους εξαίρετους συνεργάτες μου στην έρευνα, τη δραματουργό Ιωάννα Βαλσαμίδου και τους ηθοποιούς Θάνο Τσακαλίδη και Ιφιγένεια Καραμήτρου, ήταν να δούμε τη σύγχρονη, ανθρώπινη πλευρά αυτής της ιστορικής κληρονομιάς. Την ίδια στιγμή, η μουσική των Doros με πληθώρα οργάνων ζωντανεύει τις μνήμες των κατοίκων αλλά και των θεατών. Η site – specific, περιπατητική αυτή εμπειρία έχει πολλά κινηματογραφικά στοιχεία που δημιουργήσαμε με την Ερατώ Τζαβάρα, με υλικό που προήλθε από τις πρόβες μας με τον Σύλλογο Μικρασιατών και οργανικά έχει τη θέση του στην ιστορία μας, μια ιστορία που εμπεριέχει όλα τα παραπάνω. Και όπως γράφει η κυρία Βάσω Σφήκα, η ποιήτριά μας, “Τις ώρες που η μοναξιά τριγύρω μου φωλιάζει, η σκέψη μου προς τα παλιά αρχίζει να καλπάζει. Μέσ’ στο μυαλό μου ξαφνικά η θύμηση ανασταίνει…”».

Οι Doros που αναφέρει η Γιολάντα Μαρκοπούλου και θα παίζουν ζωντανή μουσική είναι οι: Νικόλας Αγγελόπουλος (λαούτο, πολίτικο λαούτο), Δημήτρης Μπρέντας (κλαρίνο, νέυ, καβάλι), Αλέξης Νόνης (νταραμπούκα, μπεντίρ, στάμνα, cajon, καλίμπα), Νίκος Σκαφίδας (βιολί), Χρήστος Σύγγελος (ούτι). Συμμετέχουν τα μέλη του Συλλόγου Μικρασιατών Ελευσίνας: Γρηγόρης Ασημακόπουλος, Βούλα Γέμελα – Καλασκάνη, Γεωργία Γιαγτζόγλου – Αντωνιάδου, Μαρίνα Δασκάλου, Φρόσω Καρακίτσου, Μαρία Λιούρα, Μαρίτσα Μιχαήλου, Περικλής Μιχαήλος, Καίτη Σαριτζιώτη, Βάσω Σφήκα, Βαγγέλης Τσακίρογλου, Ευγενία Τσολάκη και η αείμνηστη Αρχόντω Γέμελα – Μαρούγκα. Με την υποστήριξη του Μουσείου Ιστορίας και Λαογραφίας Συλλόγου Μικρασιατών Ελευσίνας και του Μind the Fact.

Info

30 Σεπτεμβρίου και 1, 2, 7, 8, 9 Οκτωβρίου, συνοικισμός {LF}Ανω Ελευσίνας.Τόπος συνάντησης: Μουσείο Ιστορίας και Λαογραφίας Συλλόγου Μικρασιατών Ελευσίνας (Λαμψάκου 13), {LF}στις 18.30