Αντισυστημικότητα α λα ιταλικά

Η πρωθυπουργική θητεία του έμπειρου (και πολιτικότατου) Μάριο Ντράγκι ήταν μια ανάσα για την Ιταλία, το ύψος του δημόσιου χρέους της οποίας είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Ο Ντράγκι, με μερικές λέξεις, ήταν ο άνθρωπος η παρουσία του οποίου διαβεβαίωνε ότι η οικονομία της χώρας δεν θα έφτανε σε σημείο να εκραγεί. Μια ήρεμη δύναμη που έπρεπε να διαχειριστεί τη δυναμική τής κατά τα άλλα ισχυρής χώρας προκειμένου να μην μπει σε ρυθμούς κρίσης η κοινωνία της. Μια προσωπικότητα με ευρωπαϊκή αίγλη, πίστη στο ευρωπαϊκό όραμα και προσήλωση στους δημοκρατικούς θεσμούς.

Αλλά το πολιτικό σύστημα της Ιταλίας έβλεπε τον Μάριο Ντράγκι σαν παρείσακτο που χάλαγε την πιάτσα. Η σταθερότητα την οποία εγγυήθηκε με την παρουσία του θα μπορούσε να δουλέψει, σε κάθε περίπτωση, υπονομευτικά για το πεδίο των λαϊκισμών που διαγκωνίζονται συστηματικά για σφαίρες επιρροής. Γι’ αυτό και οι δυνάμεις του λαϊκισμού έκαναν ό,τι μπορούσαν για να απαλλαγούν απ’ αυτόν. Το πολιτικό σύστημα της Ιταλίας, δηλαδή, συμπεριφέρθηκε στον Μάριο Ντράγκι όπως είχε συμπεριφερθεί αναλόγως το ελληνικό πολιτικό σύστημα στον Λουκά Παπαδήμο. Ο οποίος επίσης χάλαγε την πιάτσα.

Η Τζόρτζια Μελόνι, νικήτρια των εκλογών της Ιταλίας και ηγετική μορφή ενός νέου συνασπισμού ακροδεξιών λαϊκιστικών (και αντιευρωπαϊκών) δυνάμεων, που συμπεριλαμβάνει τον (καταδικασθέντα για απάτη) Μπερλουσκόνι και τον «πουτινίστα» Σαλβίνι (δεν αποκλείεται η πιθανότητα να έχει χρηματοδοτηθεί από τον Πούτιν), παρά τη μουσολινική καταγωγή της ιδεολογίας της και της πολιτικής της παρουσίας, κατάφερε να την εμπιστευτεί μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων. Πώς; Σε αβέβαιες και κατακερματισμένες κοινωνίες της κρίσης όπου κυριαρχεί το άγχος για μια ταυτότητα, η Μελόνι κατάφερε να στεγάσει την παραδοσιακή αντίθεση σε μια σειρά ταυτοτικές στάσεις που απειλούν να αποκόψουν τον κορμό του συντηρητικού κομματικού της ιταλικής κοινωνίας από τις πολιτισμικές ρίζες και τις παραδόσεις της. Η ψήφος των Ιταλών, που μεταφράζεται σε καλυμμένο αντιευρωπαϊσμό, είναι έκφραση όχι του πολιτικού αλλά του κοινωνικού κατακερματισμού. Είναι η απάντηση ανασφαλών κοινωνικών στρωμάτων με υποβαθμισμένες προσδοκίες που δεν έχουν πρόσβαση ούτε στις εξουσίες ούτε στα ΜΜΕ ούτε στους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς σε μια συστηματική υπονόμευση της πολιτισμικής συνοχής των κοινωνιών τους από φαινόμενα όπως τα «ανοιχτά σύνορα» που τους έχουν επιβληθεί βίαια κι από ριζοσπαστισμούς που συνοδεύουν τη βιαιότητα τέτοιων φαινομένων: από την υπονομευτική της συνοχής επιμονή ταυτοτικών βεβαιοτήτων που καταφέρονται επιθετικά στον καθολικισμό, στις έμφυλες σχέσεις, στη βιαιότητα της συνύπαρξης με ομάδες που στο όνομα του πολυπολιτισμού δεν αποδέχονται όχι τους παγιωμένους στον χρόνο κοινωνικούς ρόλους αλλά τους θεσμισμένους κανόνες της δημοκρατίας, τους νόμους. Αυτές τις φοβίες, που καταντούν αντιευρωπαϊκές φοβίες, διεκδίκησε και κέρδισε η Μελόνι.

Και τώρα; Θα αποδειχθεί η παρουσία της στην ηγεσία της λαϊκιστικής Ακροδεξιάς αποσταθεροποιητική όχι μόνο για τη χώρα αλλά και για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, όπως φοβούνται πολλοί; Προσωπικώς δεν το αποκλείω. Δεν ξεχνώ άλλωστε ότι η παρουσία της στο πολιτικό προσκήνιο της Ιταλίας ανέκαθεν ήταν στο αντισύστημα (κατά τη γνώμη μου, ως αντισύστημα μεταμφιέζονται πολιτικές που επιδιώκουν να χειραγωγήσουν τη δημοκρατία), ως αντισυστημική άλλωστε είχε συγχαρεί και το 2015 τον Αλέξη Τσίπρα επί τη αναρρήσει του στην πρωθυπουργία (μαζί βεβαίως με τον ιδεολογικά συγγενή της, Πάνο Καμμένο). Μπορεί μια ριζοσπάστρια να αποφύγει να γίνει μέρος μιας κρίσης που απειλεί και την Ιταλία και την Ευρώπη; Δύσκολο αν απουσιάζει η βαθιά δημοκρατική παιδεία. Αλλά Κυριακή κοντή γιορτή.