Ελληνοτουρκικός διάλογος: δηλώσεις, μηνύματα και αντιφάσεις

Στη Θεσσαλονίκη ο Πρωθυπουργός επιβεβαίωσε αυτό που για την Ελλάδα θα πρέπει να είναι αυτονόητο. Δήλωσε έτοιμος να συναντηθεί με τον Ερντογάν για να προσθέσει ότι «θα προσπαθήσουμε να έχουμε πάντα επικοινωνία με τη γείτονα χώρα». Λίγες ημέρες αργότερα ο υπουργός των Εξωτερικών Νίκος Δένδιας έκανε και αυτός δηλώσεις, όμως σε αισθητά διαφορετικό πνεύμα. Οι επιλογές της Τουρκίας, σημείωσε, «δεν αφήνουν κανένα πεδίο συνεννόησης». Αν οι δηλώσεις στέλνουν και μηνύματα προς την απέναντι πλευρά είναι φανερό ότι αντιφάσκουν μεταξύ τους. Ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι η ελληνική κυβέρνηση κατηγορείται διαρκώς από την Τουρκία ότι δεν στέλνει την ελληνική αντιπροσωπεία στην Αγκυρα για τη συζήτηση των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Αυτή και αν είναι αντίφαση. Πώς είναι δυνατόν να λέμε ότι πρέπει να έχουμε «πάντα επικοινωνία» με τη γείτονα και να μην κάνουμε το ελάχιστο, τη συζήτηση δηλαδή για μέτρα που θα μπορούσαν να αποτρέψουν ένα θερμό επεισόδιο. Πώς είναι δυνατόν να δηλώνουμε έτοιμοι να συναντηθούμε στο ανώτατο επίπεδο αλλά να αρνούμαστε συναντήσεις σε επίπεδο υπηρεσιακών παραγόντων; Και για να μπούμε στην ουσία, πώς είναι δυνατόν να ξοδεύουμε πολιτικό κεφάλαιο για να ζητάμε συνεχώς από τους συμμάχους να συγκρατήσουν τον Ερντογάν και να υπονομεύουμε μια διαδικασία που θα μπορούσε να εξασφαλίσει ένα ελάχιστο συνεννόησης;

Φυσικά αυτή είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Η Ελλάδα παρακολουθεί τον τελευταίο καιρό μια διαρκή χειροτέρευση των σχέσεων, με πρωτοφανή κλιμάκωση των προκλήσεων, χωρίς να κάνει το παραμικρό για να την εκτονώσει. Επενδύει στους εξοπλισμούς και τις συμμαχίες, απαραίτητες ασφαλώς και οι δύο, ελπίζοντας ότι θα λειτουργήσουν αποτρεπτικά. Δεν έχει όμως πολιτική για το πώς θα μπορούσε να ξεπεραστεί το αδιέξοδο. Κι αυτό παρότι όλοι γνωρίζουν ότι αν οδηγηθούμε σε ρήξη, το λιγότερο που θα συμβεί θα είναι να οδηγηθούμε σε έναν διάλογο χωρίς προϋποθέσεις και εφ’ όλης της ύλης.

Κατά μία έννοια είναι ευτύχημα που ο Ερντογάν έθεσε θέμα κυριαρχίας των νησιών. Η υπερβολή του προκάλεσε την απερίφραστη καταδίκη των συμμάχων. Γιατί, κατά τα λοιπά, η μόνιμη επωδός όλων είναι «να τα βρούμε». Κι αντί η Ελλάδα να είναι η επισπεύδουσα για την ανάγκη του διαλόγου, με τις προϋποθέσεις που εμείς θέλουμε, έχει αφήσει την Τουρκία να είναι αυτή που το ζητά και να επικαλείται, υποκριτικά ή όχι, το Διεθνές Δίκαιο. Το έκανε για μια ακόμα φορά πριν από λίγες ημέρες στον ΟΗΕ όπου ωστόσο επιτέθηκε στην Ελλάδα για το προσφυγικό. Η κριτική του προκάλεσε δικαιολογημένη οργή στην Ελλάδα. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι ανάλογη οργή είχε προκαλέσει στην Αγκυρα η ομιλία Μητσοτάκη στο Κογκρέσο το καλοκαίρι.

Υπάρχουν σήμερα προοπτικές προσέγγισης; Πιθανότατα όχι, αν και είναι ο ίδιος ο Ερντογάν που σήμερα μας απειλεί αυτός που προσκάλεσε τον Μητσοτάκη στην Πόλη.  Εχουμε δει με άλλα λόγια πολύ μεγαλύτερες ανατροπές στις διεθνείς σχέσεις από μία ελληνο-τουρκική προσέγγιση.

Ακόμα και αν δεν είναι έτσι τα πράγματα ωστόσο, το να βγαίνουμε με θετικές προτάσεις έχει σημασία για πολλούς λόγους. Για να σπάσουμε την εθνικιστική ρητορική στο εσωτερικό της Τουρκίας που κινδυνεύει να γίνει αυτοεκπληρούμενη προφητεία, για να μην αφήνουμε τους Τούρκους να δημιουργούν εντυπώσεις, αλλά και για να ζητάμε συγκεκριμένα και ρεαλιστικά πράγματα από τους συμμάχους μας. Εκτός κι αν κάποιος πιστεύει πραγματικά ότι το να περιφερόμαστε με χάρτες στα διεθνή φόρα και να ζητάμε κυρώσεις ή εμπάργκο όπλων, μπορεί να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Ο Παντελής Καψής είναι δημοσιογράφος, πρώην υπουργός και πρώην διευθυντής των «ΝΕΩΝ»