Μάθε, παιδί μου, γράμματα… σε μονοθέσιο ακριτικό σχολείο

Μπορεί οι σχολικές μονάδες της χώρας να ξεκινούν κάθε Σεπτέμβρη από την ίδια χρονική αφετηρία και με το ίδιο τελετουργικό, τον αγιασμό στην αυλή, οι υπόλοιποι μήνες της χρονιάς, όμως, κυλούν πολύ διαφορετικά για εκπαιδευτικούς και μαθητές που βρίσκονται σε μέρη ακριτικά, όπως η Γαύδος, το Καστελλόριζο, η Ερείκουσα και ο Κυπρίνος Εβρου. Οπως περιγράφουν στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» καθηγητές, δάσκαλοι και νηπιαγωγοί από τις εσχατιές της Ελλάδας, σε τέτοιες σχολικές δομές με ελάχιστα παιδιά, οι σχέσεις που αναπτύσσονται είναι πιο ισχυρές και η σχολική εμπειρία πιο εξατομικευμένη. Ομως, οι ελλείψεις σε υλικό, υποδομές και εξωσχολικές δραστηριότητες παίζουν τελικά καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των παιδιών, ενώ το τελικό αποτέλεσμα της σχολικής ημέρας συχνά επηρεάζεται από τη δημιουργική διάθεση του ίδιου του διδάσκοντος.

Γαύδος
«Aυτό που τους λείπει περισσότερο είναι το παιχνίδι»
Στο νοτιότερο ελληνικό και ευρωπαϊκό άκρο, τη Γαύδο, με τις εξωτικές ακρογιαλιές, η μοναδική σχολική δομή είναι το περικυκλωμένο από πεύκα νηπιαγωγείο που βρίσκεται λίγο έξω από το Καστρί, την πρωτεύουσα του νησιού όπου μένουν οι περισσότεροι από τους λιγοστούς κατοίκους του, ανάμεσά τους και η νέα νηπιαγωγός, Μαρία Τσαβιταρόγλου. «Η ιδιαιτερότητα της Γαύδου», λέει η ίδια στα «ΝΕΑ», «είναι ότι έχει μικρούς οικισμούς κι έτσι τα παιδιά έρχονται στο σχολείο με λεωφορείο. Σε έναν τόσο μικρό τόπο, βέβαια, όλοι γνωρίζονται, οπότε και οι δύο μαθητές μου είναι ήδη φίλοι. Πέρυσι υπήρχε και δημοτικό, φέτος δεν υπάρχει, συνεπώς είμαστε μόνοι στο κτίριο. Του χρόνου δεν θα λειτουργήσει το νηπιαγωγείο αφού δεν υπάρχουν άλλα μικρότερα παιδάκια και θα λειτουργήσει το δημοτικό. Το μάθημα κρατά από τις 8.15 μέχρι τη 1 το μεσημέρι, με ένα διάλειμμα. Ισως τώρα που προστέθηκαν και τα Αγγλικά, τα διαλείμματα να γίνουν δύο. Λόγω έλλειψης παιδιών στο νησί, αυτό που τους λείπει περισσότερο είναι το παιχνίδι», περιγράφει η νηπιαγωγός που εξηγεί ότι μπορεί να είναι δύο τα παιδάκια, τα ονόματά τους, όμως, είναι… τέσσερα.
«Τα δύο παιδιά του νηπιαγωγείου είναι πέντε ετών. Το κορίτσι ονομάζεται Δωροθέα-Νικολέτα και το αγόρι Δαμουλής-Ιωάννης. Και τα δύο θέλουν να γίνουν επιστήμονες. Ξεκινήσαμε την πρώτη μέρα μας με κλασικά παραμύθια, την “Κοκκινοσκουφίτσα”, το “Ασχημόπαπο”, τα “Τρία Γουρουνάκια”… Βέβαια, από το σχολείο λείπουν ορισμένα παραμύθια από καλές εκδόσεις και παζλ. Από ηλεκτρονικό εξοπλισμό είμαστε πλήρεις. Στην πορεία της χρονιάς, για να καλύψουμε το κενό της συναναστροφής με άλλα παιδιά, θα κάνουμε διαδικτυακές επαφές με άλλα σχολεία. Επίσης, θα επισκεφτούμε ένα Εργαστήρι Κεραμεικής και το Πυροσβεστικό Σώμα για να δούμε από κοντά το όχημα», λέει η Μαρία που παραδέχεται ότι η ζωή στη Γαύδο είναι δύσκολη: «Σαν νησί έχει τις προκλήσεις του. Είναι ο χειμώνας με τα απαγορευτικά και την απομόνωση, κάποιοι δεν το μπορούν καθόλου. Εγώ πιστεύω ότι αν έχεις κάποια ενδιαφέροντα και τη δουλειά σου, είναι όλα πολύ καλά».

Κυπρίνος Ορεστιάδας
«Οταν πρωτοέρχεσαι εδώ, “σφίγγεσαι”, μετά το συνηθίζεις»
Στο Δημοτικό Σχολείο Κυπρίνου Ορεστιάδας – που απέχει 11 χλμ. από τη Βουλγαρία και 30 χλμ. από την Τουρκία – πριν από έξι χρόνια, όταν πρωτοξεκίνησε να εργάζεται ως διευθύντρια η Μαρία Ξηρομερίτου από την Κατερίνη, υπήρχαν 58 μαθητές. Στον φετινό αγιασμό τα παιδάκια ήταν μόλις 32 και οι εκπαιδευτικοί τέσσερις. «Δυστυχώς, ο αριθμός των παιδιών στις ακριτικές περιοχές μειώνεται συνεχώς. Πλέον, το Δημοτικό Σχολείο Κυπρίνου είναι κάτι σαν σχολικό κέντρο αφού φιλοξενεί παιδιά από πέντε χωριά – το Φυλάκιο, τα Κόμαρα, τη Μεγάλη Δοξιπάρα, το Αμμόβουνο και τη Ζώνη. Οταν ήρθα στον Εβρο, το ’96, ως αναπληρώτρια, στα γειτονικά χωριά του Κυπρίνου λειτουργούσαν εξαθέσια, με μεγάλο αριθμό μαθητών, τα οποία πλέον δεν υπάρχουν», εξηγεί στα «ΝΕΑ» η διευθύντρια του σχολείου που διαθέτει έξι αίθουσες και μια εκπαιδευτική ομάδα που δίνει βαρύτητα στις δημιουργικές δραστηριότητες και τις εξωσχολικές εμπειρίες.
«Το σχολείο μας είναι από τα καλύτερα του Εβρου, κάθε τάξη έχει δικό της προτζέκτορα και υπολογιστή, υπάρχει βιβλιοθήκη και μια τεράστια αυλή. Οι ώρες κυλούν πολύ δημιουργικά. Κάνουμε θεατρικές παραστάσεις και διοργανώνουμε τηλεδιασκέψεις με επιστήμονες που μιλούν στα παιδιά. Οι μαθητές μας κάνουν όνειρα και θέλουν μεγαλώνοντας να συνεχίσουν τις σπουδές τους», αναφέρει η Μαρία Ξηρομερίτου. Στον Κυπρίνο, εκτός από το δημοτικό, λειτουργεί και γυμνάσιο, όπου στη φετινή Α’ Τάξη φοιτούν όλα κι όλα δύο παιδιά. «Του χρόνου θα είναι επτά, τα οποία θα έχουν αποφοιτήσει από τη φετινή Εκτη Δημοτικού που κάνει συνδιδασκαλία με την Πέμπτη, με συνολικά 14 παιδιά», συνεχίζει η έμπειρη εκπαιδευτικός, περιγράφοντας ταυτόχρονα ότι οι μαθητές της, λόγω τοποθεσίας, είναι εξοικειωμένοι με την ακραία ρητορική των γειτόνων. «Η πληροφορία φτάνει στα αφτιά τους αλλά τα παιδιά, όλως περιέργως, είναι εξοικειωμένα. Ισως επειδή έχει προηγηθεί το σκηνικό του 2020 στα σύνορα. Επίσης, αρκετοί μαθητές είναι παιδιά στρατιωτικών οπότε το γνωρίζουν το θέμα. Οταν πρωτοέρχεσαι εδώ “σφίγγεσαι”, μετά το συνηθίζεις», καταλήγει.

Καστελλόριζο
«Τα παιδιά δεν έχουν πρόσβαση ούτε σε κόμικ»
Το γυμνάσιο με λυκειακές τάξεις στο ακριτικό Καστελλόριζο συστεγάζεται με το δημοτικό και το νηπιαγωγείο, σε δύο κτίρια αντικριστά, του 1903, που μοιράζονται τον ίδιο αυλόγυρο με τον Μητροπολιτικό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Στην ηλιόλουστη αυλή της Σαντράπειας Αστικής Σχολής φέτος έδωσαν το «παρών» στον αγιασμό 68 μαθητές και μαθήτριες – 15 νήπια, 30 παιδιά δημοτικού και 23 αγόρια και κορίτσια για το γυμνάσιο με λυκειακές τάξεις. Η Μπέττη Μούζακ, η οποία, προτού γίνει διευθύντρια του γυμνασίου, δίδασκε στην Αθήνα Χημεία και Βιολογία, μιλάει στα «ΝΕΑ» για τις ιδιαιτερότητες της σχολικής εμπειρίας στο νησί των Δωδεκανήσων. «Κατάγομαι από το Καστελλόριζο κι ήταν το όνειρό μου να έρθω στο νησί, οπότε – μέσω ΑΣΕΠ – το όνειρο έγινε πραγματικότητα. Το αρνητικό εδώ είναι πως τα παιδιά είναι λίγα και δεν υπάρχει ανταγωνισμός την ώρα του μαθήματος. Η φετινή Α’ Γυμνασίου που έχει επτά παιδιά πιστεύω θα είναι το καλύτερο τμήμα. Μετά, τα παιδιά εδώ δεν έχουν παραστάσεις. Επειδή στο νησί δεν υπάρχουν ούτε κόμικ να ξεφυλλίσουν, δεν έχουν μάθει να διαβάζουν», εξηγεί η ίδια ευχαριστώντας «ΤΑ ΝΕΑ» και «ΤΟ ΒΗΜΑ» που από τον Αύγουστο ξεκίνησαν να στέλνουν στη σχολική μονάδα τα μηνιαία φύλλα του Σαββατοκύριακου, δίνοντας την ευκαιρία στους μαθητές να αξιοποιήσουν το περιεχόμενο των εφημερίδων για σχολικές εργασίες. «Φέτος θα έρθει πάλι το Ινστιτούτο Παστέρ για ένα εργαστήρι CSI, όπου τα παιδιά χρησιμοποιώντας τεχνικές από τη Φυσική, τη Χημεία, τη Βιολογία, θα προσπαθήσουν να εξιχνιάσουν ένα “έγκλημα”, ενώ περιμένουμε και μια ομάδα του “Δημόκριτου” που θα διδάξει την “Αντιγόνη”, εναλλακτικά, μέσα από ένα παιχνίδι ρόλων», αναφέρει η Μπέττη Μούζακ συμπληρώνοντας: «Αυτό που μας λείπει είναι οι αίθουσες. Εγώ, ως διευθύντρια, δεν έχω το δικό μου γραφείο. Επίσης, δεν έχουμε αποθήκη οπότε καθόμαστε ανάμεσα σε κούτες. Το άλλο που λείπει είναι ένα κλειστό γυμναστήριο, τα παιδιά όταν βρέχει ή όταν κάνει ζέστη δεν έχουν πού να γυμναστούν. Γενικά, δεν υπάρχουν χώροι γυμναστικής στο νησί για κάποιον που θέλει να δώσει εξετάσεις για γυμναστής, για παράδειγμα. Και τα σχολικά είδη τα παραγγέλνουμε από το Ιντερνετ καθώς στο νησί πέρα από τετράδια και μολύβια, δεν υπάρχει τίποτε άλλο».

Ερείκουσα
«Πλήρης ευελιξία και εξατομικευμένη εκπαίδευση»
Στο βορειότερο άκρο των Επτανήσων, σε ένα από τα τρία Διαπόντια Νησιά, βόρεια της Κέρκυρας, την καταπράσινη Ερείκουσα, το πρώτο κουδούνι φέτος βρήκε τη σχολική αυλή με δύο εκπαιδευτικούς και τέσσερα παιδάκια, αφού εκτός από το δημοτικό, για πρώτη φορά λειτουργεί και νηπιαγωγείο με νήπια τα βιολογικά παιδιά της δασκάλας του δημοτικού, Αποστολίας Ρούση. «Το δημοτικό λειτουργεί με δύο μαθητές, ένα στην Τετάρτη και ένα στην Εκτη. Φέτος έχουμε μεγάλη χαρά γιατί ιδρύθηκε νηπιαγωγείο με δύο παιδιά, τα παιδιά μου, τον πεντάχρονο Παΐσιο και τον τετράχρονο Αργύρη. Το σχολείο μας έχει δύο αίθουσες, μία για το δημοτικό και μία για το νηπιαγωγείο. Με τα παιδιά του δημοτικού, τον Λεό και την Αουρέλα, βρισκόμαστε στην ίδια αίθουσα, την ώρα που διδάσκω το μεγαλύτερο παιδί, το μικρότερο κάνει εργασία και το αντίστροφο», εξηγεί στα «ΝΕΑ» η εκπαιδευτικός και μητέρα που, έχοντας περάσει ήδη έναν χρόνο στη συγκεκριμένη δομή, είναι σε θέση να περιγράψει τη σχολική πραγματικότητα σε ένα ακριτικό νησάκι με λίγες εκατοντάδες κατοίκους.
«Τα θετικά εδώ είναι η πλήρης ευελιξία και η εξατομικευμένη εκπαίδευση. Επίσης, οι σχέσεις με τους μαθητές δεν είναι τυπικές, για παράδειγμα, το ότι θα κάνουν τα παιδιά μπάνιο στη θάλασσα μέχρι τον Δεκέμβρη με τη δασκάλα τους είναι μια εμπειρία μοναδική. Οπως και το γεγονός ότι τα παιδιά αναγκάζονται να μπουν στη διαδικασία επίλυσης θεμάτων. Ετσι, το ακριτικό μονοθέσιο σχολείο γίνεται μια εμπειρία που θα θυμούνται τα παιδιά για πάντα. Τα αρνητικά είναι η έλλειψη υλικοτεχνικής υποδομής και ο περιορισμός στην κοινωνικοποίηση και τις εξωσχολικές δραστηριότητες. Εδώ, όμως, κυριαρχεί ο κόσμος του παιδιού, η προσωπικότητά του σε κατακλύζει. Το πρόγραμμα και το ρολόι έρχονται δεύτερα», αναφέρει η Αποστολία, που αυτόν τον καιρό πασχίζει να οργανώσει τη δυνατότητα πειραμάτων καθώς ο Λεό λατρεύει τη Φυσική σε αντίθεση με την Αουρέλα που αγαπά τη Γλώσσα και ονειρεύεται να γίνει δασκάλα.
«Ο Παΐσιος και ο Αργύρης είναι ενθουσιασμένοι γιατί τώρα στο νηπιαγωγείο γεμίζουν τη μέρα τους κάνοντας πράγματα που τους ευχαριστούν», αναφέρει από την πλευρά της στα «ΝΕΑ» η 29χρονη νηπιαγωγός και άρτι αφιχθείσα στην Ερείκουσα, Μαρία Χονδρογιάννη.