Ασφάλεια και ακαδημαϊκές ελευθερίες στα Πανεπιστήμια

Τα ελληνικά πανεπιστήμια βρίσκονται σήμερα σε πολύ καλύτερο επίπεδο σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες. Αρκετά ιδρύματα βρίσκονται ψηλά στη διεθνή λίστα Academic Ranking of World Universities. Οι καθηγητές, περισσότερο καταρτισμένοι, παρακολουθούν τις διεθνές εξελίξεις και την έρευνα. Οι φοιτητές είναι επιμελέστεροι, ωριμότεροι, με αξιόλογες εργασίες και συμμετοχή σε διατμηματικές έρευνες. Βλέπουν τις σπουδές τους σαν μια ευκαιρία προετοιμασίας για τη δύσκολη αγορά εργασίας που τους περιμένει.

Ωστόσο, ο φαύλος κύκλος της βίας συνεχίζει να ταλανίζει την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η κουλτούρα ανομίας και ιδιοκτησιακών συμπεριφορών από μερίδα φοιτητών και εξωπανεπιστημιακούς παράγοντες έχει ως αποτέλεσμα την ωμή βία, τον εκφοβισμό, τους τραμπουκισμούς κατά πανεπιστημιακών και φοιτητών και την καταστροφή της περιουσίας σε ορισμένα πανεπιστήμια. Δυστυχώς μερίδα του πολιτικού προσωπικού της χώρας, αλλά και της πανεπιστημιακής κοινότητας, δείχνει μια απαράδεκτη ανοχή στα φαινόμενα αυτά. Υπάρχουν και αρκετές περιπτώσεις όπου τα υποθάλπει, επενδύοντας πολιτικά σε αυτά.

Τα πανεπιστήμια είναι χώροι γνώσης, έρευνας, αμφισβήτησης, παραγωγής ιδεών και επιτευγμάτων. Η ακαδημαϊκή ελευθερία αφορά την επιστήμη, την έρευνα και τη διδασκαλία. Αυτές τις ελευθερίες προστατεύει το πανεπιστημιακό άσυλο και όχι συμπεριφορές που τις υπονομεύουν όπως οι καταλήψεις, οι διακοπές μαθημάτων, ο εξευτελισμός καθηγητών, οι καταστροφές εργαστηρίων, οι κλοπές και το εμπόριο ναρκωτικών που παραβιάζουν το άσυλο εν’ ονόματι της δήθεν προστασίας του. Στην πραγματικότητα προστατεύονται οι ιδέες και οι πράξεις των μειοψηφιών που ασκούν τη βία.

Στο εξωτερικό η ασφάλεια των χώρων του πανεπιστημίου θεωρείται αυτονόητη. Στις ΗΠΑ η αστυνόμευση είναι κατοχυρωμένη και υπάρχουν αστυνομικά τμήματα εντός των πανεπιστημίων, όπως και στον Καναδά. Στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο τα πανεπιστήμια φυλάσσονται με διάφορα τεχνικά συστήματα ελέγχου, με υπαλλήλους security, ενώ οι αστυνομικές αρχές επεμβαίνουν όταν διαπράττονται εγκλήματα.

Μέχρι σήμερα κατέστη αδύνατο να θωρακιστούν αποτελεσματικά τα ελληνικά πανεπιστήμια, παρά το γεγονός ότι έχει ωριμάσει η ιδέα την ανάγκης προστασίας, χώρων, προσωπικού, διδασκαλίας και έρευνας τόσο στη μεγάλη πλειοψηφία των φοιτητών και των καθηγητών, όσο και ευρύτερα στην ελληνική κοινωνία.

Η τελευταία προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος μέσω των Ομάδων Περιφρούρησης των Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων (ΟΠΠΙ), γνωστών και ως «πανεπιστημιακή αστυνομία», έχει πυροδοτήσει νέο κύκλο διαμαρτυριών και βίας στους χώρους ορισμένων μεγάλων ΑΕΙ στα οποία εγκαθίστανται οι ΟΠΠΙ. Η διέξοδος θα μπορούσε να δοθεί με μια τροποποίηση του θεσμικού καθεστώτος τους, για να διευκολυνθεί η εφαρμογή του μέτρου και να προστατευθούν οι πανεπιστημιακές κοινότητες και η περιουσία του Δημοσίου. Οι ΟΠΠΙ θα μπορούσαν να ενταχθούν διοικητικά στα ιδρύματα, υπακούοντας στις εντολές των πρυτάνεων. Προφανώς οι πρυτανικές αρχές θα έχουν την τελική ευθύνη, και επιπλέον θα πρέπει να παρέχουν εκείνο το πλαίσιο της διακριτικής ευχέρειας που διευκολύνει τις δραστηριότητες πρόληψης, προστασίας και περιφρούρησης των ΟΠΠΙ.

Η ευκαιρία να περιοριστεί και να αντιμετωπιστεί οριστικά η βία δεν πρέπει να χαθεί άλλη μια φορά. Ας αναλογιστούμε όλοι, πολιτικές ηγεσίες, πρυτανικές αρχές, πανεπιστημιακοί και φοιτητές τις ευθύνες μας, για την προστασία των πανεπιστημιακών χώρων και της πανεπιστημιακής κοινότητας. Είναι ανάγκη να ξανακάνουμε τον πανεπιστήμιο χώρο έρευνας και γνώσης, χώρο δημιουργίας νέων επιστημόνων, χώρο πραγματικής ακαδημαϊκής ελευθερίας.

Η Εύη Χριστοφιλοπούλου είναι επ. καθηγήτρια Διοικητικής Επιστήμης, ΕΑΠ, πρώην βουλευτής και υφυπουργός