Τα φαντάσματα των πρώην

Στην κανονική ζωή, μια σχέση δείχνει αν έχει τα φόντα να αντέξει στον χρόνο μόνο όταν καταφέρει να διαχειριστεί τα φαντάσματα των «πρώην». Το ίδιο συμβαίνει και στην πολιτική: κάθε φορά που κάποιος καινούργιος αναλαμβάνει κομματικές ή πολιτειακές θέσεις ευθύνης, όσο φρέσκια κι αν είναι η σχέση που αναπτύσσει με το ακροατήριό του, ο ίδιος προβληματισμός έρχεται αργά ή γρήγορα στην επιφάνεια. Ο νέος καλείται να διαλέξει το modus vivendi που θα υπάρχει από εδώ και στο εξής με τους προκατόχους του. Θα «μείνουν φίλοι» ή θα τους περιμένει στη γωνία; Θα τους κάνει το χατίρι για κάτι που θέλουν πολύ ή θα τους «στρώσει» για να μην παίρνουν τα μυαλά τους αέρα; Θα σηκώνει το τηλέφωνό του ή δεν θα απαντάει ούτε στα μηνύματα; Θα αλλάξει εντελώς τις συνήθειες που απέκτησε μαζί τους ή θα κρατήσει τα καλά;

Η ομιλία του Κώστα Καραμανλή στα Ανώγεια υπενθύμισε πως τίποτα δεν είναι δεδομένο: ακόμα και ο πιο αθόρυβος «πρώην» μπορεί να επιλέξει να κάνει αισθητή την παρουσία του την πιο ακατάλληλη στιγμή. Συνήθως, όμως, και οι πρώην βρίσκονται σε αμηχανία. Ο ρόλος τους πια δεν είναι ενεργητικός αλλά συμβουλευτικός – ανάλογα με το πόσο πετυχημένοι ή ισχυροί θεωρούνται, τόσο πιο ενδιαφέρουσες οι παρεμβάσεις τους. Γενικά, πάντως, ο καθένας ακολουθεί το δικό του μοντέλο.

Ο «τόσο όσο». Ο Κώστας Σημίτης δεν είχε πρώην προέδρους του ΠΑΣΟΚ που έπρεπε να διαχειριστεί, γιατί ο ιδρυτής του κόμματος πέθανε λίγες μέρες πριν ο ίδιος εκλεγεί στην ηγεσία του. Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε να χαράξει έναν δικό του κώδικα για τους πρώην προέδρους: δεν μπλέκεται διαρκώς στα πόδια του εκάστοτε νυν, όμως λίγες φορές μένει πραγματικά σιωπηλός – ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις κάποιο μήνυμα επιλέγει να στείλει. Οταν χρειάστηκε, ο Σημίτης λειτούργησε ως φωνή της συνείδησης της παράταξής του, αλλά έγινε και δυσάρεστος σε όλους όσοι ανέλαβαν το ΠΑΣΟΚ μετά από εκείνον. Μια διαφωνία του για τη διαχείριση της Συνθήκης της Λισαβόνας τού κόστισε τη διαγραφή του από την τελευταία κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος στην οποία συμμετείχε, το 2008 -επιλογή που διορθώθηκε έναν χρόνο αργότερα.

Τι κάνουν οι «πρώην» όταν είναι πολύ νωρίς για να αποσυρθούν; Παραμένουν βουλευτές. Αυτό κάνει συστηματικά από το 2009 και έπειτα ο Κώστας Καραμανλής, αυτό κάνει από το 2015 και ο Αντώνης Σαμαράς. Παρότι θεωρείται πως ακόμη επηρεάζουν ένα μέρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ, ο Καραμανλής προτιμούσε μέχρι τώρα τη σιωπή, ενώ ο Σαμαράς συνεχίζει να μιλάει και να δρα για τη λαϊκή Δεξιά – πράγμα που είναι χρήσιμο όσο η ηγεσία του κόμματος ανοίγεται στο προοδευτικό Κέντρο και δυσκολεύει τα πράγματα όταν έρχεται η ώρα της συσπείρωσης. «Η ΝΔ δεν είναι Ποτάμι» είπε ο τελευταίος γαλάζιος πρωθυπουργός στο πιο πρόσφατο συνέδριο του κόμματος. Ο Μητσοτάκης τον άκουσε, του απάντησε και η ζωή στη γαλάζια παράταξη συνεχίστηκε.

Ο φίλος της Ιστορίας. Ακόμα και πριν τεθεί εκτός του ψηφοδελτίου Επικρατείας, ο Ευάγγελος Βενιζέλος είχε επιλέξει έναν πιο ευρύ ρόλο για τον εαυτό του – προτιμούσε να μιλάει «για τη χώρα» και όχι «για τον χώρο». Αυτό έφερε τα εξής αποτελέσματα: Οι παρεμβάσεις του βρίσκουν αποδέκτες πρόσωπα εκτός ΠΑΣΟΚ. Μέχρι να ασκήσει κριτική στην κυβέρνηση για τις παρακολουθήσεις, οι γαλάζιοι κυβερνητικοί ενίοτε επικαλούνταν τα γραπτά του, ενώ στην τελευταία συνεδρίαση στη Βουλή σε επίπεδο πολιτικών αρχηγών ο Βενιζέλος απέσπασε τα θετικά σχόλια ενός εκ των πιο σταθερών πολιτικών του αντιπάλων, του Αλέξη Τσίπρα. Πότε ο Βενιζέλος έδρασε τελευταία φορά ως πρώην; Στο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, το πρώτο επί Νίκου Ανδρουλάκη, λέγοντας «εύχομαι στην παράταξη να κερδίσει και τη μάχη της συγκυρίας και τον πόλεμο της Ιστορίας».

Ο τολμών που δεν νικά. Ο Γιώργος Παπανδρέου επιχείρησε μια πολιτική κίνηση που κανείς «πρώην» άλλος δεν είχε τολμήσει στο παρελθόν – διεκδίκησε να ξαναγίνει «νυν». Το τελικό αποτέλεσμα δυσκόλεψε όσους πιθανώς ήθελαν να ακολουθήσουν το παράδειγμά του, γιατί επιβεβαίωσαν την εδραιωμένη πεποίθηση πως όλοι οι πολιτικοί χωρισμοί έχουν αιτία και οι δεύτερες ευκαιρίες θέλουν και σωστούς χειρισμούς και ακόμα πιο σωστό τάιμινγκ. Ο Παπανδρέου ρίσκαρε για να έχουν σημείο αναφοράς όλοι οι πρώην του μέλλοντος, όμως με αυτόν τον τρόπο κατάφερε κάτι ακόμα: θα έχει κομματικό ρόλο μέχρι τη στιγμή που θα επιλέξει να αποσυρθεί.

Παρεμβατικοί, ενοχλητικοί, σιωπηλοί – όσες ισορροπίες κι αν κρατιούνται εκατέρωθεν, κάποια στιγμή οι «πρώην» θα γίνουν αναπόφευκτα δυσάρεστοι. Πότε όμως χάνουν πραγματικά το μέτρο; Οταν οι παρεμβάσεις τους φαίνεται πως κουβαλούν προσωπική εμπάθεια για τον «νυν» – και μια τέτοια περίπτωση, ενός πολιτικού προσώπου που έχασε τη δεύτερη θητεία του, κυκλοφορεί μακροσκελείς παρεμβάσεις συχνά πυκνά στα δημοσιογραφικά γραφεία. Ως τότε, είτε λόγω πολιτικής είτε λόγω νοσταλγίας, οι «πρώην» είναι απαραίτητοι σε κάθε «νυν». Εστω για να του θυμίζουν πως εξουσία δεν σημαίνει μονιμότητα.