Με έμπνευση από τη Δήμητρα και την Περσεφόνη

Επιβλητική λόγω ύψους και ντυμένη με ταπεινά υλικά όπως άχυρο, χώμα, καλαμωτές και κλαδιά που κρέμονται από τα πιο ψηλά της μέρη, η 11 μέτρων σκαλωσιά που έχει στηθεί στην πίσω όψη του λυόμενου θεάτρου της Ελευσίνας, μοιάζει με μια τεράστια φωλιά. Με καταφύγιο στο οποίο μπορούν να βρουν απάγκιο από γάτες έως μυρμήγκια και από περιστέρια έως μέλισσες. «Είναι ένα ανθρωπόμορφο ορθωμένο χωράφι», εξηγεί ο δημιουργός του Μυστηρίου – υπ’ αριθμόν 22 της Ελευσίνας Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης 2023 -, ο εικαστικός Κωστής Βελώνης, και διευκρινίζει πως η μνημειακή ως προς τις διαστάσεις, αλλά εύθραυστη ως προς τα υλικά της εγκατάστασή του υπό τον τίτλο «Τα μπούτια της Δήμητρας» δεν είναι παρά μόνο το ένα από τα τρία σκέλη που συνθέτουν το έργο του «Στάχυα πέφτουν στα τσιμεντένια δάπεδα» που θα παρουσιάζεται έως τις 23 Οκτωβρίου στην Ελευσίνα. «Πρόκειται για μια “ανεμόφιλη” κατασκευή που ενεργοποιείται από τις καιρικές συνθήκες», συνεχίζει καθώς περιεργαζόμαστε την εντυπωσιακή εγκατάσταση που αν και απολύτως στατική μοιάζει να ζωντανεύει καθώς ήδη τα περιστέρια φωλιάζουν στο τριγωνικό σημείο που υποδηλώνει το αιδοίο, το οποίο και διαβρώνουν με το ράμφος τους. «Πρόκειται για έναν μηχανισμό της κυοφορίας της συγκομιδής, με τις αγροτικές δραστηριότητες να είναι στενά συνδεδεμένες με την ερωτική πράξη», προσθέτει. Οσο για τον άνθρωπο είναι παρών δια της απουσίας του: μέσω δύο άδειων ξύλινων «θρόνων» κι ενός ζεύγους παπουτσιών, όλα τους κάτω από τους ανοιχτούς μηρούς της Δήμητρας, που δημιουργούν στον επισκέπτη που βρίσκεται στη βάση τους, ότι έχει μεταφερθεί στα έγκατα της γης, εκεί όπου έχει ιδρύσει το βασίλειό του ο Αδης.

«Η ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΣΚΟΝΤΑΨΕ». Το δεύτερο σκέλος της εγκατάστασης βρίσκεται σε ένα ετοιμόρροπο ξύλινο κτίριο στον περιβάλλοντα χώρο του θέατρου, που ανήκε στην εργοστασιακή ζώνη του ελαιουργείου, και είναι σαφές στον επισκέπτη μόνο το βράδυ οπότε και φωτίζεται. Είναι – κατά τον Κωστή Βελώνη – η τοποθεσία όπου «Η Περσεφόνη σκόνταψε» και μπόρεσε να την αρπάξει ο Πλούτωνας. Ενα κτίριο που όπως την περίοδο που ήταν λειτουργικό προϊόντα ανέβαιναν και κατέβαιναν με τροχαλίες, έτσι και σήμερα συμβολικά συνδέεται με την κάθοδο και την άνοδο της Κόρης από τον Αδη.

Για πρώτη φορά δε, η Πολιτιστική Πρωτεύουσα βγαίνει από το προστατευμένο πλαίσιο του Ελαιουργείου και απλώνει την εικαστική της δράση στην παραλία, όπου ο Κωστής Βελώνης έχει στήσει τον «Ανεμοδείκτη» του: ένα κυπαρίσσι που ξεριζωμένο από το φυσικό του περιβάλλον έχει μετακινηθεί στην ακρογραμμή της Ελευσίνας κι ανοίγει διάλογο με το κατάρτι ενός βυθισμένου πλοίου, ενώ παράλληλα λειτουργεί και ως ανεμοδούρα, κλείνοντας το μάτι και στις αρχαίες ελληνικές γιορτές που σχετίζονταν με την περιφορά κορμών δέντρων.