«Ηθελε να μας δώσει δημοκρατία και ελευθερία»

Χιλιάδες Ρώσοι απέτισαν φόρο τιμής στον τελευταίο ηγέτη της Σοβιετικής Ενωσης, περνώντας μπροστά από το ανοιχτό φέρετρό του, λίγο πριν απ’ την κηδεία του το Σάββατο. Ο Γκορμπατσόφ, ηγέτης της Σοβιετικής Ενωσης από το 1985 έως το 1991, πέθανε την Τρίτη σε ηλικία 91 ετών. Η σορός του βρισκόταν σε μεγάλη έπαυλη του 18ου αιώνα, στο κέντρο της Μόσχας, κοντά στο Κρεμλίνο, σύμφωνα με την παράδοση των προηγούμενων σοβιετικών ηγετών, συμπεριλαμβανομένων των Βλαντιμίρ Λένιν και Ιωσήφ Στάλιν.

Ο άντρας που ήταν γνωστός στη Δύση ως «Γκόρμπι» και ο οποίος τιμήθηκε με Νομπέλ Ειρήνης το 1990 για τον ρόλο του στον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου, ετάφη στο διάσημο νεκροταφείο Νοβοντέβισι της Μόσχας δίπλα από τη σύζυγό του Ραΐσα, η οποία πέθανε το 1999. Ο Ντμίτρι Μουράτοφ, αρχισυντάκτης της εφημερίδας «Novaya Gazeta» και βραβευμένος με Νομπέλ Ειρήνης, ήταν επικεφαλής της πομπής με το φέρετρο, κρατώντας μια μεγάλη φωτογραφία του Γκορμπατσόφ.

Η εικόνα που έκανε τον γύρο του κόσμου, ήταν η στιγμή που η κόρη του Ιρίνα Βιγκάνσκαγια τον αγκάλιασε για τελευταία φορά. Ιερέας διάβασε μια σύντομη προσευχή πριν ένα στρατιωτικό συγκρότημα παίξει τον ρωσικό εθνικό ύμνο, ο οποίος έχει την ίδια μελωδία με τον σοβιετικό ύμνο, καθώς το φέρετρο του Γκορμπατσόφ κατέβαινε στο έδαφος. Ενας φρουρός έριξε τρεις τιμητικούς πυροβολισμούς στον αέρα.

Μεγάλος απών ήταν ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν που είχε περάσει να αφήσει ένα μπουκέτο λουλούδια την Πέμπτη, αλλά δεν παραβρέθηκε στην κηδεία, εξαιτίας «ανειλημμένων υποχρεώσεων». Αντίθετα, στην κηδεία παρέστη ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας και νυν αναπληρωτής επικεφαλής του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, κρατώντας ένα μπουκέτο κόκκινα τριαντάφυλλα.

Ενώ η Ρωσία βρίσκεται απομονωμένη λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, ήταν ελάχιστοι οι ξένοι ηγέτες που έδωσαν το παρών στην κηδεία του τελευταίου ηγέτη της Σοβιετικής Ενωσης, που η Δύση χαιρέτισε ως «ειρηνοποιό». Εκεί ήταν ο πρόεδρος της Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Ρωσία Τζον Σάλιβαν, καθώς και οι πρέσβεις της Βρετανίας και της Γερμανίας στη Μόσχα.

Πιο γνωστός στη Δύση για τη συμβολή του στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου, τη μείωση του πυρηνικού αποθέματος της χώρας του και την άθελά του κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, ο Γκορμπατσόφ και η κληρονομιά του εξακολουθεί να διχάζει τις απόψεις εντός και εκτός Ρωσίας. Ομως όσοι παρατάχθηκαν για να αποχαιρετήσουν θυμήθηκαν με ευγνωμοσύνη τον αείμνηστο πολιτικό, ο οποίος πέθανε στη Μόσχα από αδιευκρίνιστη ασθένεια. «Ηθελε να μας δώσει δημοκρατία και ελευθερία και αποδείχθηκε ότι δεν ήμασταν πολύ έτοιμοι ακόμα», είπε ο Αλεξάντερ Λεμπέντεφ, μεγιστάνας και στενός φίλος του. «Η σημερινή συγκυρία είναι ατυχής, αλλά θα παραμείνουμε ευρωπαϊκή χώρα. Αυτό το κομμάτι της ιστορίας θα τελειώσει μια μέρα».

ΚΡΑΤΙΚΗ ΚΗΔΕΙΑ. Στον  Γκορμπατσόφ έγινε κρατική κηδεία σε αντίθεση με τον εχθρό του Μπόρις Γέλτσιν, τον πρώτο μετασοβιετικό πρόεδρο της Ρωσίας και τον άνθρωπο που όρισε τον Πούτιν ως διάδοχό του, ο οποίος πέθανε το 2007. Κάποιοι είδαν την απουσία του Πούτιν ως σνομπάρισμα από έναν πρώην αξιωματικό της KGB που έχει ανατρέψει πολλές από τις μεταρρυθμίσεις του Γκορμπατσόφ και έχει δηλώσει ότι θεωρεί την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης το 1991 ως τη μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του 20ού αιώνα. Πρόσθεσε μάλιστα ότι θα την αντιστρέψει εάν του δοθεί ευκαιρία – η εισβολή στην Ουκρανία θεωρείται μέρος αυτής της προσπάθειας.

Ο Γκορμπατσόφ, πάντως, κατηγορείται από πολλούς Ρώσους ότι δρομολόγησε μια μεταρρυθμιστική διαδικασία που ξέφυγε από τον έλεγχο και ενθάρρυνε τις 15 δημοκρατίες της ΕΣΣΔ να αποσχιστούν. Αυτό εγκαινίασε μια περίοδο νέων ελευθεριών στη Ρωσία, αλλά και μεγάλων οικονομικών δεινών καθώς και μιας, αρκετές φορές, αιματηρής αναδιανομής της κρατικής περιουσίας που έκανε λίγους πάμπλουτους και την πλειονότητα των Ρώσων να αισθάνονται θυμωμένοι και ταπεινωμένοι.