Μέσα σε {LF}ένα υποβρύχιο, {CR}στη ρότα {CR}του ρωσικού {CR}στόλου

Είναι σαν το «Κυνήγι του Κόκκινου Οκτώβρη», παρατηρεί ο δημοσιογράφος της Repubblica. Βρίσκεται μέσα στο υποβρύχιο «Romeo Romei», που πλέει κάπου στο Ιόνιο, περιοχή όπου πλέουν εδώ και έξι μήνες πλοία του ρωσικού στόλου. Η Μεσόγειος αποτελεί, αυτό τον καιρό, σκηνικό μιας άνευ προηγουμένου πρόκλησης, με δεκάδες στρατιωτικά πλοία και υποβρύχια να αντιμετωπίζουν το ένα το άλλο με περίτεχνους ελιγμούς. «Κυνήγι του Κόκκινου Οκτώβρη;» ρωτά ο νεαρός χειριστής σόναρ σαστισμένος. «Ταινία είναι; Δεν την έχω δει ποτέ». Είναι 28 ετών και γεννήθηκε όταν ο Ψυχρός Πόλεμος είχε ήδη τελειώσει. Σήμερα όμως, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να μπαίνει στον έβδομο μήνα, βρίσκεται να ζει παρόμοιες σκηνές, σε αυτή τη θέση – κλειδί μέσα στο ιταλικό υποβρύχιο «Romeo Romei». Τριγύρω σκάφη «μη φιλικά» ή συμμαχικών χωρών, που όμως, σε ορισμένα πλαίσια, όπως η διελκυστίνδα στα κοιτάσματα φυσικού αερίου στα ανοικτά των ακτών της Κύπρου, λειτουργούν ως αντίπαλοι.

Το «Romeo Romei» είναι ένα από τα πιο προηγμένα υποβρύχια του ιταλικού Πολεμικού Ναυτικού: είναι τύπου U212 Todaro και σχεδιάστηκε στα εργαστήρια του Κιέλου όπου γεννήθηκαν και βελτιώθηκαν τα γερμανικά U-boat από μηχανικούς στα ναυπηγεία Fincantieri. Πενήντα επτά μέτρα από ειδικό χάλυβα, στον οποίο ζουν τουλάχιστον 27 άνδρες και γυναίκες δίπλα δίπλα, κάτω από το νερό για τρεις έως τέσσερις συνεχόμενες εβδομάδες. Καθελκύστηκε το 2015 και έχει δυνατότητα επίτευξης ταχύτητας σε κατάδυση ανώτερη των 16 κόμβων. Κάθε λεπτομέρεια έχει σχεδιαστεί για την εξάλειψη του θορύβου: ο ηλεκτρικός κινητήρας και ο κινητήρας ντίζελ φυλάσσονται σε ένα ηχομονωμένο δωμάτιο που δεν αφήνει ούτε ένα σφύριγμα να διαρρεύσει.

Για την κατάδυση υπάρχει μόνο μια προειδοποίηση: «Αναλαμβάνω ρόλο» – και ένα απαλό «μπιπ» συνοδεύει τις εικόνες των κυμάτων που τυλίγουν το κύτος του σκάφους. Σε δύο λεπτά βρίσκεται σαράντα μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ο ήχος είναι το καθοριστικό στοιχείο. Πρέπει να ακούς τα πάντα, χωρίς να σε ακούνε. Δεν υπάρχει πλέον το παλιό «πινγκ» του βυθομέτρου που σηματοδοτούσε τον εντοπισμό κάποιου πλοίου: τώρα ένας υπολογιστής μετατρέπει τα ακουστικά σήματα σε έναν καταρράκτη διαγραμμάτων που αναγνωρίζουν οποιοδήποτε κινούμενο αντικείμενο από δονήσεις, σε μια περιοχή δεκάδων χιλιομέτρων. Στην οθόνη εμφανίζονται τα χαρακτηριστικά και η ταχύτητα κάθε σκάφους.

Η καρδιά του υποβρυχίου είναι η αίθουσα ελέγχου, που τώρα ονομάζεται Cic. Το μεγαλύτερο δωμάτιο, ύψους λίγο λιγότερο από τρία μέτρα, όπου δεκαπέντε οθόνες και έντεκα άνθρωποι αποφασίζουν τη ζωή και τον θάνατο γύρω από το περισκόπιο. Υπάρχει η ομάδα που διαχειρίζεται τους κινητήρες και τον εξοπλισμό. Αυτός που καθοδηγεί την πλοήγηση. Οι τρεις χειριστές σόναρ και οι δύο στον ESM, το σύστημα που καταγράφει τις συχνότητες ραντάρ: είναι παθητικά όργανα – δεν εκπέμπουν τίποτα, αλλά απορροφούν τις εκπομπές άλλων – και κάνουν αυτό το υποβρύχιο ένα ισχυρό κέντρο πληροφοριών. Το «Romeo Romei» είχε πριν από λίγο καιρό αποστολή στον Ινδικό Ωκεανό για να κατασκοπεύσει τα λημέρια των σομαλών πειρατών. Το περισκόπιο διαθέτει έναν οπτικό αισθητήρα και έναν αισθητήρα υπερύθρων: ακόμα κι αν πλέει βαθιά στον κόλπο του Τάραντα μπορεί να αναγνωρίσει τους ανθρώπους που λιάζονται στα μπαλκόνια της πόλης.

Την περασμένη εβδομάδα μια ρωσική ομάδα σκαφών πέρασε από τα στενά της Σικελίας στο Γιβραλτάρ. Αυτές τις ημέρες, ιταλικό καταδρομικό συνοδεύει το πλοίο της ιταλικής πετρελαϊκής εταιρείας Eni στα κυπριακά ύδατα, στα οποία προβάλλει διεκδικήσεις η Τουρκία. Και στην Κρήτη εμφανίστηκε πριν από λίγο καιρό, το κολοσσιαίο αμερικανικό πυρηνικό υποβρύχιο «USS Florida», το οποίο μεταφέρει 154 πυραύλους κρουζ. Ακόμη και οι αισθητήρες του «Romeo Romei» στο Ιόνιο συλλαμβάνουν τις εκπομπές ενός «μη φίλιου» ραντάρ: πολύ ισχυρά σήματα αλλά πολύ μακριά για να προσπαθήσουν να πλησιάσουν. Η παρουσία «μη φίλιων» σκαφών μεταδίδεται στη βάση και η περιπολία συνεχίζεται σε βάθος δέκα μέτρων.

Πρόκειται για ένα εντελώς διαφορετικό καλοκαίρι επιχειρησιακών δραστηριοτήτων. Οι πάντες δοκιμάζουν τους πάντες και τις δυνατότητές τους. Οπως ένα άλλο ιταλικό υποβρύχιο κλάσης Sauro, τo «Primo Longobardo», ένα σκάφος παλαιότερης γενιάς, που γλίστρησε αθόρυβα μπροστά από το ρωσικό καταδρομικό «Varyag» και το ρωσικό μαχητικό «Tributs»: τα φωτογράφισε από κοντά, για πρώτη φορά, και από μια θέση που – σε περίπτωση αντιπαράθεσης – δεν θα του επέτρεπε να διαφύγει. Το «Romeo Romei» τρέλανε τα αεροπλάνα του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, που έριξαν 160 ακουστικές σημαδούρες χωρίς να το εντοπίσουν: το έλεγαν «Ghost», το φάντασμα. Το ίδιο συνέβη και με τις προσομοιωμένες ενέδρες στα αεροπλανοφόρα «Truman» και «CharlesDe Gaulle»: παρέμεινε αόρατο στους αισθητήρες τους. Ετσι, με τέτοιες ασκήσεις και προκλήσεις, πέρασε το φετινό καλοκαίρι στην Ανατολική Μεσόγειο.

Δεν έλειψαν και τα απρόοπτα. Στα μέσα Ιουλίου τα ρωσικά σκάφη εκτέλεσαν μια τολμηρή επιχείρηση: τοποθετήθηκαν με τέτοιον τρόπο ώστε να «κλείσουν» την Αδριατική και να εμποδίσουν το αμερικανικό αεροπλανοφόρο «Τρούμαν». Στις 22 Ιουλίου, το ρωσικό αντιτορπιλικό «Tributs» πέρασε το κανάλι του Οτράντο και σκαρφάλωσε βορειότερα: πέρασε το Γκαργκάνο και εγκαταστάθηκε έξω από τις ακτές του Αμπρούζο. Δεν ήταν μόνο. Το καταδρομικό «Varyag» το ακολούθησε, με τις συτοιχίες πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς του: παρέμεινε μπροστά στο Σαλέντο, επιτηρώντας με τα ραντάρ του το βασικό πέρασμα για την Αδριατική. Μαζί του μια τρίτη μονάδα, το «Βασίλι Τατίτσεφ»: ένα κατασκοπευτικό σκάφος, με όργανα για να υποκλέψει ραδιοεπικοινωνίες και παλμούς αισθητήρων. Καθήκον του ήταν να μελετήσει τις «ηλεκτρονικές αντιδράσεις» του ΝΑΤΟ στην επιδρομή.

Από την αρχή του πολέμου στην Ουκρανία, ο ρωσικός στόλος δεν είχε εισέλθει ποτέ στην Αδριατική. Αρκετές φορές τα πλοία της Μόσχας έχουν κινηθεί για να παρακολουθούν στενά – «σκιάζουν» όπως λένε στην τεχνική ορολογία – τις ασκήσεις της Ατλαντικής Συμμαχίας, φτάνοντας μέχρι τα νερά της Καλαβρίας. Ποτέ όμως δεν είχαν τολμήσει έναν «ελιγμό αποκλεισμού», που είχε σχεδιαστεί για να περιορίσει τις κινήσεις του αμερικανικού αεροπλανοφόρου «Truman», ναυαρχίδα της ανάπτυξης του ΝΑΤΟ στη Μεσόγειο που τους τελευταίους μήνες κινείται συχνά κατά μήκος μιας διαδρομής από τη Σικελία στην Αδριατική.

Η πρωτοβουλία του ρωσικού Πολεμικού Ναυτικού άνοιξε μια μακρά μονομαχία, με τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ να δεσμεύονται να αποδείξουν ότι δεν θα εγκατέλειπαν τον έλεγχο της διέλευσης μεταξύ του Ιονίου και της Αδριατικής. Ετσι, τις τελευταίες ημέρες του Ιουλίου το καταδρομικό «Varyag» βρέθηκε λιγότερο από εκατό χιλιόμετρα από το αντίστοιχο αμερικανικό «Forrest Sherman»: ήταν ουσιαστικά και στις δύο πλευρές του ακρωτηρίου Σάντα Μαρία ντι Λέουκα. Οι Ρώσοι από την πλευρά της Αδριατικής, οι Αμερικανοί από την πλευρά του Ιονίου. Λίγο πιο νότια, το αεροπλανοφόρο «Τρούμαν», με σχεδόν εξήντα μαχητικά – βομβαρδιστικά F18 Hornet και συνοδεία άλλων σκαφών του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ. Ενδιάμεσα, μια ομάδα του ΝΑΤΟ – η Standing Maritime Group Two – με αμερικανικά, ιταλικά, ισπανικά, τουρκικά και ελληνικά καταδρομικά και φρεγάτες που στις 25 Ιουλίου συγκεντρώθηκαν στο Ιόνιο για να σχηματίσουν ένα τετράγωνο γύρω από το «Truman».

Και κάτω από τη θάλασσα, υποβρύχια όπως το «Romeo Romei» αλλά και ρωσικά υποβρύχια κλάσης Kilo – αθόρυβα και οπλισμένα με πυραύλους Kalibr – να επιδίδονται στο δικό τους κυνηγητό. «Κάποτε το σύνθημα ήταν “γρήγοροι και αόρατοι”, αλλά η ταχύτητα δεν είναι αρετή: αυξάνει τον θόρυβο», υπογραμμίζει ο υποναύαρχος Λασερένζα, σε έναν αναπάντεχο έπαινο της βραδύτητας . Είναι πιο σημαντικό να πηγαίνουμε αργά. Οσο για το βάθος κατάδυσης μπορεί να φτάσει τα 400 μέτρα, αλλά κάποιες φορές αυξάνει τις πιθανότητες εντοπισμού. Αντίθετα, πολλές φορές βολεύει να εκμεταλλευτούμε τις «μαύρες τρύπες» του σόναρ που δημιουργούνται κοντά στην επιφάνεια». Σε αυτούς τους ταραγμένους μήνες συμβαίνει συχνά τα πολεμικά σκάφη να περνάνε από ασκήσεις ρουτίνας σε κατάσταση εγρήγορσης.

Αυτό το παιχνίδι γάτας – ποντικιού, που έχει ενταθεί τους τελευταίους μήνες, δεν φαίνεται να τελειώνει, σχολιάζουν ειδικοί στη ισπανική εφημερίδα El Pais. Αντίθετα, δεν αποκλείεται να ενταθεί – ασκώντας πιέσεις και στα πληρώματα που βρίσκονται διαρκώς σε κατάσταση ετοιμότητας, αρκετές φορές επί εβδομάδες χωρίς να πιάσουν στεριά. Οι ναυτικές μονομαχίες στη Μεσόγειο περιορίζονται, μέχρι στιγμής, σε ελιγμούς, περισσότερο ή λιγότερο επιθετικούς, και ανταλλαγές παλμών ραντάρ, για να υποδείξουν την ικανότητα να χτυπάς τους αντιπάλους: πολεμικά παιχνίδια που γίνονται όλο και πιο συχνά στα νερά γύρω μας.