Η βουλευτική ασυλία και το απόρρητο των επικοινωνιών

Εξ αφορμής της παρακολούθησης του προέδρου του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ και μέλους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Νίκου Ανδρουλάκη, από την ΕΥΠ, το τελευταίο διάστημα αναπτύσσεται ένας διάλογος σχετικά με την τυπική νομιμότητα των παρακολουθήσεων των εν ενεργεία βουλευτών και μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η άρση του απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας διαθέτει μέχρι σήμερα αινιγματικό χαρακτήρα και αποτελεί κατά κύριο λόγο προϊόν ερμηνείας. Ο όρος «εθνική ασφάλεια» διαθέτει πράγματι απροσδιόριστο περιεχόμενο, με αποτέλεσμα να καθίσταται αντικείμενο κυβερνητικής κρίσης και εύχρηστο επιχείρημα δράσης της ΕΥΠ. Μολονότι, λοιπόν, είναι ευρέως αντιληπτό το πεδίο προστασίας της εθνικής ασφάλειας, όπως λ.χ. η διαφύλαξη των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων από την απειλή της αποσταθεροποίησης της ισορροπίας της χώρας κ.ο.κ., η απουσία ρητής συγκεκριμενοποίησης του περιεχομένου της ελλοχεύει κινδύνους, όχι τόσο σε περίοδο πολέμου, αλλά περισσότερο σε περιόδους ειρήνης.

Εστιάζοντας στα ζωντανά κύτταρα του Συντάγματος, τις διατάξεις του, το περιεχόμενο του άρθρου 19 § 1 του Συντάγματος στην περίπτωση των εν ενεργεία βουλευτών και ευρωβουλευτών δεν μπορεί παρά να ερμηνευθεί σε συνδυασμό με τις ειδικότερες διατάξεις για τα συγκεκριμένα δημόσια πρόσωπα, ήτοι τα άρθρα 61 και 62 του Συντάγματος, σκοπός των οποίων είναι η ελευθερία κίνησης των βουλευτών, ως θεσμού και όχι ως προσώπων, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Ο δε ευρωβουλευτής, ως μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου απολαμβάνει αφενός τη θεσμική εγγύηση της βουλευτικής ασυλίας εντός της επικράτειας του κράτους του, αφετέρου την εξαίρεση από κάθε μέτρο κράτησης και από κάθε δικαστική δίωξη εντός της επικράτειας άλλων κρατών-μελών της Ενωσης, εξαιρουμένης της περίπτωσης του αυτοφώρου εγκλήματος, κατά το άρθρο 9 του υπ’ αριθμ. 7 πρωτοκόλλου περί προνομίων και ασυλιών της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Δεδομένου ότι η άρση του τηλεφωνικού απορρήτου και η απομαγνητοφώνηση των συνομιλιών ενός βουλευτή ή και ευρωβουλευτή, χωρίς προηγούμενη άδεια της Βουλής, συνιστούν ενέργειες εμπίπτουσες στο πλαίσιο της προανάκρισης, αντιβαίνουν καταφανώς, όχι μόνο στη θεσμική εγγύηση της βουλευτικής ασυλίας, αλλά και στο γενικότερο πλαίσιο της ομαλής λειτουργίας του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, όπως αυτό θεσπίζεται με τις θεσμικές εγγυήσεις του ακαταδίωκτου και ανεύθυνου των βουλευτών των άρθρων 61 και 62 του Συντάγματος. Συνεπώς, η αναιτιολόγητη παραβίαση του απορρήτου των επικοινωνιών δεν μπορεί να ενδυθεί τον μανδύα του «ολισθήματος», καθότι μετουσιώνεται σε προάγγελο συνταγματικών παραβιάσεων, με κυριότερες τις παραβιάσεις στα προσωπικά δεδομένα, στην ιδιωτικότητα και στην ελεύθερη έκφραση, είτε πρόκειται για δημόσιο πρόσωπο είτε μη, αγνοώντας ακόμη τη θεμελιώδη αρχή του κράτους δικαίου.

Αδιαμφισβήτητα η θεσμική λειτουργία της βουλευτικής ασυλίας δεν επιδέχεται ερμηνεία, όπως επιπρόσθετα δεν επιδέχεται ερμηνεία η διαφοροποίηση της άρσης του απορρήτου για λόγους εθνικής ασφάλειας από την άρση του απορρήτου προς διακρίβωση ιδιαιτέρως σοβαρού εγκλήματος. Ειδικώς για το δημόσιο λειτούργημα του βουλευτή σε μια δημοκρατική κοινωνία, δεν θα έπρεπε να αγνοούνται οι συνταγματικές εγγυήσεις που προστατεύουν την άσκηση των καθηκόντων του.

Η αποδεδειγμένα ιστορική δοκιμασία του δημοκρατικού ιδεώδους το καθιστά αδιαμφισβήτητα εξελίξιμο, πλην όμως δεν γίνεται να παραβλεφθεί ότι τραυματίζεται. Με την έμπρακτη διαφύλαξη του θεματοφύλακα των δικαιωμάτων, του Συντάγματος, από τις επιμέρους απόπειρες καταστρατήγησής του, οι πληγές αυτές συν τω χρόνω επουλώνονται και τότε η δημοκρατία θα αγαπηθεί ίσως λίγο περισσότερο για να σταθεροποιηθεί και να ευημερήσει.

Η Ελένη Χρυσουλάκη είναι δικηγόρος και μέλος της Ενωσης Ελλήνων Δημοσιολόγων