Η ενδοσχολική βία από φαινόμενο έγινε κοινωνικό πρόβλημα

Η ενδοσχολική βία μεταξύ μαθητών δεν είναι νέο κοινωνικό φαινόμενο, όμως αναγνωρίζεται πλέον, σύμφωνα με τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών, ως κοινωνικό πρόβλημα. Μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοπεποίθηση, τη θέληση για μάθηση, την υγεία και προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Η αιτιολογία είναι σύνθετη και εξαρτάται από διαφορετικούς παράγοντες, όπως ατομικά χαρακτηριστικά των παιδιών, χαρακτηριστικά του οικογενειακού περιβάλλοντος, παράμετροι του σχολικού περιβάλλοντος, οι στάσεις των ίδιων των παιδιών, των γονιών και των εκπαιδευτικών απέναντι στη βία, η προβολή της βίας από τα ΜΜΕ καθώς και κοινωνικά προβλήματα που ενισχύουν αντικοινωνικές συμπεριφορές.

Το bullying μπορεί να ξεκινήσει με απλά πειράγματα και δυσάρεστα σχόλια που εκφράζονται περιστασιακά και στη συνέχεια πιο συστηματικά με αποτέλεσμα να παγιώνεται μια κατάσταση όπου το παιδί-στόχος ενοχοποιείται για αυτό που συμβαίνει, η τάξη συνηθίζει την κατάσταση, το θύμα δεν μπορεί να ξεφύγει ενώ κάποιες φορές αλλάζει σχολείο και έτσι ο στόχος του αποκλεισμού έχει επιτευχθεί. Ορισμένες ενδείξεις ότι το παιδί μπορεί να έχει πέσει θύμα εκφοβισμού είναι αν αρνείται να πάει στο σχολείο με πρόσχημα κάποια αδιαθεσία, κάνει αδικαιολόγητες απουσίες, έχει απροσδόκητη μαθησιακή πτώση, αν έχει σημάδια και μελανιές στο σώμα ή άλλα σημάδια που αποφεύγει να εξηγήσει πώς συνέβησαν, αν χάνει τα πράγματά του, αν συχνά ζητά χρήματα από τους γονείς «γιατί τα έχασε», αν αρνείται να συμμετάσχει σε σχολικές εκδηλώσεις και δραστηριότητες και αν παραπονιέται για ψυχοσωματικά  προβλήματα.

Συχνά οι μαθητές θύματα είναι παιδιά με περισσότερο άγχος και ανασφάλεια, ήσυχα και ευαίσθητα, εσωστρεφή και μοναχικά που δύσκολα υπερασπίζονται τον εαυτό τους, μπορεί να διαφέρουν (χρώμα δέρματος, προφορά, διαφορετική θρησκεία, διαφορετική ένδυση), μπορεί να μη διαφέρουν εξωτερικά αλλά να έχουν μια εκμεταλλεύσιμη αδυναμία, να έχουν αρνητική άποψη για τη βία και φόβο για περαιτέρω βία ή τιμωρία για τους μεγάλους.

Οι μαθητές που ασκούν βία είναι παιδιά που δείχνουν σίγουρα για τον εαυτό τους, ενεργητικά και υπερδραστήρια, επιθετικά, επιρρεπή σε παραβίαση κανόνων και σε αντικοινωνική συμπεριφορά, με ικανότητα να ξεφεύγουν από δύσκολες καταστάσεις. Κάθε περιστατικό βίας πρέπει να αντιμετωπίζεται με μεγάλη σοβαρότητα. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι μαθητές που εκφοβίζουν σε άλλους χώρους, όπως στη γειτονιά, δεν τολμούν να το κάνουν σε σχολεία με ξεκάθαρους κανόνες, όπου οι παραβάσεις τιμωρούνται. Τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν να σέβονται, να διεκδικούν το δίκιο τους, να διδάσκονται ότι όσοι παραμένουν θεατές δεν είναι χωρίς ευθύνες και ότι δεν πρέπει να ανέχονται τη σχολική βία. Το σχολείο πρέπει να έχει συγκεκριμένο σχέδιο δράσης για την πρόληψη και την αντιμετώπιση του προβλήματος, ευρύτατα γνωστό σε όλους. Να μιλήσει ιδιαιτέρως με το παιδί που ασκεί βία, για τις συνέπειες και την τιμωρία που θα έχει αν συνεχίσει, να μη γίνονται πιστευτές ψεύτικες δικαιολογίες όπως «παίζαμε και κάναμε αστεία», γιατί αν ήταν παιχνίδι θα διασκέδαζαν όλοι. Να υπάρχει προσεκτική επιτήρηση στα διαλείμματα και στις εκδρομές, προσπάθεια να ενταχθούν στο σύνολο απομονωμένα παιδιά, να δίνεται έμφαση στην υπευθυνότητα και όχι στην ενοχή ή στην εξατομίκευση του προβλήματος.

Η Ειρήνη Φερέτη είναι κοινωνιολόγος-εγκληματολόγος