Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση σε έναν κατακερματισμένο κόσμο

H παγκόσμια σταθερότητα είναι εύθραυστη, όπως έδειξαν πρόσφατα ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι αυξημένες εντάσεις για την Ταϊβάν. Σε έναν κόσμο που διαλύεται, η Ευρωπαϊκή Ενωση θα πρέπει να καταστήσει την εμπιστοσύνη στο ευρωπαϊκό εγχείρημα κορυφαία στρατηγική προτεραιότητα. Στο πλαίσιο των ανεκπλήρωτων φιλοδοξιών ένταξης στην ΕΕ, άλλες δυνάμεις θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν την απογοήτευση των πολιτών – όπως βλέπουμε τώρα στα Δυτικά Βαλκάνια, όπου η Ρωσία επιδιώκει να επαναφέρει την επιρροή της. Περισσότερο από ποτέ, η Ενωση πρέπει να αποδείξει ότι είναι ένας χρήσιμος και αξιόπιστος εταίρος για όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, ανεξάρτητα από την επίσημη σχέση τους με την ΕΕ.

Ζούμε μια περίοδο παραδοξότητας στην Ευρώπη. Παρά τα προβλήματα, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση γνώρισε πρόσφατα μια ιστορική επιτάχυνση. Από τότε που η πανδημία της Covid-19 έπληξε την Ευρώπη, σχεδόν όλες οι αποφάσεις της ΕΕ επιδίωξαν να ενισχύσουν την πολιτική ολοκλήρωση των κρατών – μελών. Ιστορικά, η επιτυχία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης δημιούργησε τη δυνατότητα, καθώς και την πρόκληση, να διευρυνθεί η Ενωση ώστε να συμπεριλάβει νέα μέλη. Η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να τα ενσωματώνει, γνωρίζοντας ότι η αποστολή της εκτείνεται σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Ωστόσο, για να διασφαλιστεί η συνέχεια, η ΕΕ θα πρέπει να προσφέρει στις υποψήφιες για ένταξη χώρες νέες μορφές συμμετοχής που συμβάλλουν στην ενίσχυση της αίσθησης ότι ανήκουν στο ευρωπαϊκό εγχείρημα.

Στην πραγματικότητα, η εσωτερική πολιτική ολοκλήρωση της ΕΕ και η διεύρυνσή της με άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι δύο ιστορικά αλληλένδετες διαδικασίες. Οπως έχει παρατηρήσει ο πρώην αντικαγκελάριος και υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Γιόσκα Φίσερ, «καμία γενιά δεν μπορεί να επιλέξει τις προκλήσεις που θέτει η Ιστορία».

Η ΕΕ δεν θα απαρνηθεί ποτέ τη μακροχρόνια δέσμευσή της να επεκτείνει το σχέδιο ολοκλήρωσής της σε χώρες που δείχνουν ξεκάθαρη προθυμία να ενταχθούν. Η Ουκρανία και η Μολδαβία – που οδηγήθηκαν προς την Ενωση από τον παράλογο πόλεμο του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν – έλαβαν καθεστώς υποψηφιότητας τον Ιούνιο. Και η πρόσφατη απόφαση της ΕΕ να ξεκινήσει επίσημες προενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια θετική δυναμική που ενισχύει τους δεσμούς των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.

Σήμερα, με τον πόλεμο στα σύνορα της ΕΕ, όλες οι επιλογές για την εμβάθυνση της πολιτικής ολοκλήρωσης της Ευρώπης – και όχι μόνο η διεύρυνση της Ενωσης – πρέπει να βρίσκονται στο τραπέζι. Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, για παράδειγμα, έχει προτείνει μια «Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα». Ομως, όποιο όνομα κι αν πάρει η νέα δομή, πρέπει να δημιουργήσει ευκαιρίες συνεργασίας με την ΕΕ, καθιστώντας έτσι την ολοκλήρωση απτή πραγματικότητα για τις υποψήφιες χώρες. Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται από την ΕΕ να προωθήσει τη συνεργασία μεταξύ των υποψήφιων χωρών. Ενώ η τρέχουσα διμερής προσέγγιση της Ενωσης για τις υποψήφιες προς ένταξη χώρες επιτρέπει τη χωριστή αξιολόγηση των προοπτικών ένταξης κάθε χώρας, κινδυνεύει επίσης να μετατρέψει τη διεύρυνση σε μια κατεξοχήν ανταγωνιστική διαδικασία.

Η αναμφισβήτητη επιτυχία της ΕΕ στην προώθηση της περιφερειακής ολοκλήρωσης δεν την καθιστά ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, ούτε καν ένα σχέδιο με προκαθορισμένο τέλος. Αλλά οι Ευρωπαίοι πρέπει να παραμείνουν σε αυτόν τον δρόμο. Σήμερα, αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ πρέπει να επιδιώκει τα στρατηγικά της συμφέροντα, τηρώντας παράλληλα τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες και προοπτικές όλων των χωρών της άμεσης γειτονιάς της.

Ο Χαβιέρ Σολάνα, πρώην ύπατος εκπρόσωπος της ΕΕ για τις εξωτερικές υποθέσεις, γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας, είναι πρόεδρος του Κέντρου Esade για την Παγκόσμια Οικονομία και Γεωπολιτική