Οι παράδεισοι έχουν φίδι

Τα σφάλματα των σοβαρών ηλεκτρονικών συστημάτων έχουν συνήθως μικρή διάρκεια ζωής. Οταν οι αγγλόφωνοι μιλούν για «glitch», αναφέρονται σε εκείνη τη στιγμή που η εντολή δεν εκτελείται, η οθόνη κολλάει, το ρεύμα σβήνει. Πριν καλά καλά το καταλάβει ο καταναλωτής, τα πάντα είναι όπως πριν: Ο αλγόριθμος ανταποκρίνεται χωρίς καθυστέρηση, γιατί το σύστημα έχει αυτοδιορθωθεί. Πρέπει να είναι κανείς πολύ παρατηρητικός, για να αντιληφθεί πως το πρόβλημα είναι δομικό και πως το σφάλμα απλώς θα επαναλαμβάνεται μέχρι κάποιος να επέμβει στον πυρήνα. Μερικές φορές, ακόμα κι όταν πια δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρέπει να έρθει τεχνικός, κανείς δεν τον καλεί – μικρή η ζημιά σε σχέση με το κόστος της αλλαγής.

Σαν ηλεκτρονικό σύστημα λειτουργούν και οι σκανδιναβικοί παράδεισοι. Οι χώρες της υπόλοιπης Ευρώπης κοιτούν τα οικονομικά μοντέλα, ζηλεύουν την κοινωνική κινητικότητα, κοπιάρουν «βέλτιστες πρακτικές». Ο θαυμασμός είναι μεγάλος, τόσος που πολλές φορές παραβλέπονται οι θυσίες που γίνονται για την άμυνα και την ασφάλεια, η εθνική αλαζονεία που μετατρέπεται συχνά σε ρατσισμό, η σκοτεινή κληρονομιά που περιγράφεται άψογα στα αστυνομικά του Στιγκ Λάρσον και του Τζο Νέσμπο. Η μεγάλη εικόνα είναι πάντα υπέρ του παραδείσου. Το μόνο πρόβλημα; Το φίδι και η γυναίκα.

Στη Φινλανδία, τη χώρα στην οποία πρωθυπουργός είναι η Σάνα Μάριν, απαγορεύεται διά νόμου η διαφορετική αντιμετώπιση των φύλων σε περιβάλλον εργασίας. Το 2020 οι γυναίκες αμείβονταν κατά 17,2% λιγότερο από τους άνδρες για την ίδια ακριβώς θέση, για τις ίδιες ώρες δουλειάς – ποσοστό που σε μια χώρα όπως η Ελλάδα θεωρείται άφταστη επιτυχία, αλλά στις βόρειες χώρες δεν περνάει ούτε τη βάση της μισθολογικής ισότητας. Οι νέες μητέρες έχουν γονική άδεια 263 ημερών, ενώ οι περισσότερες εταιρείες διαθέτουν και χώρο παιδικού σταθμού για τους γονείς που δεν έχουν σε ποιον να αφήσουν τα παιδιά τους. Η πρώτη γυναίκα πρόεδρος της χώρας εξελέγη το 2000. Τρία χρόνια μετά εξελέγη η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός, ενώ το 2007, για πρώτη φορά, οι γυναίκες υπουργοί ήταν περισσότερες από τους άνδρες.

Η τελευταία ολοκληρωμένη έρευνα από τη FRA για τη βία κατά των γυναικών έγινε τον Μάρτιο του 2014 – η επόμενη βρίσκεται αυτό το διάστημα υπό επεξεργασία. Η Φινλανδία των φεμινιστικών κατακτήσεων κερδίζει εύκολα τη δεύτερη θέση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες. Ξένα Μέσα αναφέρουν σε ρεπορτάζ τους πως παρά το κίνημα #MeToo, παρά την εκλογή της Μάριν, η σεξουαλική παρενόχληση θεωρείται κανονικότητα στη χώρα. Από το 1960 έως το 2020 ο αριθμός των σεξουαλικών εγκλημάτων είναι σταδιακά ανοδικός – από 220 τον χρόνο έχουν φτάσει τα 1.450 δηλωμένα περιστατικά.

Οταν βγήκαν στην επιφάνεια τα βίντεο της φινλανδής πρωθυπουργού να διασκεδάζει με τους φίλους της όπως κάθε άνθρωπος της ηλικίας της, πολλοί ήταν εκείνοι που επαναπαύτηκαν από την ανεκτικότητα με την οποία έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε τους σκανδιναβικούς παραδείσους – «δεν θα νοιαστούν οι Φινλανδοί», λέμε ο ένας στον άλλον, «αυτοί ξέρουν καλύτερα από εμάς». Κι όμως, οι Φινλανδοί νοιάστηκαν. Για την ακρίβεια, νοιάστηκαν τόσο πολύ που η Μάριν αναγκάστηκε να υποβληθεί σε τεστ ναρκωτικών ουσιών για να αποδείξει πως δεν είναι ανεύθυνη. Τα «συστημικά ΜΜΕ» (όχι τα φιλορωσικά τρολ) σκαλίζουν λεπτομέρειες για τη σχέση της με τον σύζυγό της, για το τι φοράει όταν πηγαίνει την κόρη της στο σχολείο και, ενώ στηρίζουν την ανεξαρτησία της ιδιωτικής ζωής, σχολιάζουν δηκτικά πως μάλλον δεν έχει καταλάβει πού σταματάει η «κουλ περσόνα» που έχει υιοθετήσει. Στους συντηρητικούς ψάχνουν μια «πατρική φιγούρα» για τις επόμενες εκλογές – το ακριβώς αντίθετο από μια νεαρή γυναίκα που τολμάει να χορεύει χωρίς ανδρική συνοδεία – για να εμπνεύσει σιγουριά.

Ακόμα και στους παραδείσους, ποτέ ένα «glitch» δεν κρύβει μόνο το σφάλμα που φαίνεται.